0 Gardados para despois

A falta de financiamento pon en perigo o modelo de universidade

Marcos Pérez PenaMarcos Pérez Pena | @marcosperezpena


A negativa da USC a consolidar os contratos de 17 investigadores e a inacción da Xunta revelan a escasa preocupación do goberno galego e dalgúns equipos reitorais por potenciar o I+D+i. A pesar de que o pasado 25 de xaneiro o Consello de Goberno da USC anulou a decisión de consolidar só cinco prazas dos contratados do programa Parga Pondal por erros formais, o reitor da universidade compostelá, Juan Casares, mantense firme na súa decisión de non contratar os 17 investigadores restantes, como se viña facendo até o de agora.

O BNG preguntou no Parlamento, a través de Carlos Aymerich, polas medidas que a Xunta consideraba adoptar para consolidar a relación dos Parga Pondal. A resposta do goberno galego, este luns, foi desentenderse do tema, pois a finalidade destas bolsas é a de “formar investigadores” non a de “estabilizalos”. A Consellaría de Educación afirma que a estabilización destes investigadores e investigadoras “depende da planificación de persoal e das estratexias de captación de talento” de cada unha das universidades e salienta que esta situación se produce unicamente na de Santiago e non nas de Coruña ou Vigo.

Este caso, alén da situación persoal que lle crea a cada un dos 17 investigadores e investigadoras que perderán o seu traballo, e o prexuízo que lles causa aos seus respectivos equipos e departamentos, revela a escasa preocupación do goberno galego e dalgunhas universidades por potenciar a investigación e o I+D+i. Hai unhas semanas o Goberno Central anunciou que as medidas de redución de gasto incluían un recorte de 600 millóns de euros nas subvencións e empréstitos en I+D+i. Carlos Pajares, reitor da USC entre 1984 e 1990 e catedrático de Física, láiase de que se están dando pasos atrás nos avances que se produciran na última década en materia de políticas de investigación, nos que se pasou dun investimento do 1,1% a un 1,39% do PIB. Pajares sinala que en Galicia este parón xa se advirte dende a chegada ao poder de Alberto Núñez Feijoo, “nos que pasamos do quinto ao décimo posto en investimento en I+D entre as 17 autonomías”. 

Un restroceso de vinte anos

"A ciencia é coma unha bicicleta: cando deixas de pedalear, caes”

Gabriel Santos Durán, voceiro de Precarios Galicia, afirma que “este recorte únese aos que xa viña realizando o PSOE nos últimos anos de lexislatura, despois de que no comezo aumentara o investimento en investigación. Estamos á espera de que se especifique en que partidas se vai realizar o recorte: hai unha partida de proxectos, outra de recursos humanos, e hai outra de préstamos a empresas. É moi diferente se o recorte se fai nos dous primeiros bloque ou neste último”. Santos alerta de que “tanto se se recorta en proxectos ou en persoal investigador, o traballo dos grupos de investigación se vai debilitar. E isto é un círculo vicioso, porque o financiamento para proxectos novos conséguese en función do traballo realizado con anterioridade. A ciencia é coma unha bicicleta: cando deixas de pedalear, caes”.

Pola súa banda, a Liga Estudantil tamén apoia as reivindicacións dos investigadores Parga Pondal e Ramón y Cajal porque “non se poden cambiar as regras de xogo á metade do partido, e se existía o compromiso de estabilización con este colectivo debería terse realizado”. A Liga lembra, ademais, “a importancia destes programas de bolsas para xerar e fixar investigadores galegos nas universidades galegas. Un colectivo que xera valor engadido á Universidade e investigación que redunda positivamente no país non pode ser botado á rúa para que teñan que emigrar e ser contratados por centros de investigación ou universidades de fóra de Galiza”.

"Estamos retrocendendo vinte anos"

En opinión de Antonio Pérez Casas, que foi asesor do Conselleiro de Innovación e Industria para a Sociedade da Información entre 2005 e 2009, a situación da investigación en Galicia, que se realiza case exclusivamente nas universidades, "é gravísima, estamos retrocedendo vinte anos". Os orzamentos estanse reducindo cada ano dende o 2009 "pero a situación é moito máis grave se ti miras as convocatorias efectivamente feitas, convocadas. No ano 2008 as convocatorias para proxectos de investigación foron de 38 millóns de euros, e no 2011 foron de seis millóns. É dicir, orzaméntase, pero non se convoca. Estase convocando menos dun 15% do orzamentado". Se miras só os orzamentos, parece que en I+D+i se está recortando menos que noutras áreas, pero a realidade é que o recorte é mesmo maior". Isto afecta directamente ao financiamento xeral das universidades, pois ao redor do 15% dos fondos concedidos a un proxecto pasan á Universidade para gastos xerais. Estes recortes en moitos casos aínda non se están percibindo, pois moitos proxectos son plurianuais, e os fondos foron concedidos antes do 2010, pero a redución vaise notar de cheo nos vindeiros anos.

Carlos Pajares: "Desta crise só se sae con investigación, innovación e FP". "Falan cunha linguaxe de hai corenta anos”.

Antonio Pérez Casas: "O principal problema do equipo reitoral da USC é que non está gobernando a universidade, non ten un modelo de goberno e decidiu converterse unicamente nun xestor dos recortes do PP"

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.

Lapelas Versión despregada

“Só se sae desta crise potenciando a FP, a investigación e a innovación”

En España a investigación concéntrase en Madrid e Barcelona, e algo en Valencia, Euskadi e Andalucía, por iso en 2005 fíxose un certo esforzo en descentralizala, situando centros de excelencia noutras comunidades autónomas. Para Pajares, “en Galicia as cousas foron moi lentas, o goberno bipartito e as universidades foros moi lentas no establecemento de centros de referencia. Aquí só se puxo en marcha o centro de Vigo ao redor de Telecomunicacións e despois do 2009 quedou todo paralizado. Había investimentos que estaban proxectados, por exemplo no ECIMAT, que non foron adiante e quedaron sen centros de referencia importantes, tanto de biotecnoloxía, coma de física de altas enerxías”.

"Hai investigadores moi potentes que están pensando en marchar de Galicia"

Pajares salienta que aínda que estamos nunha crise económica “e que temos que nos apertar o cinto, só con austeridade non saímos”. Para o catedrático da USC “só se sae desta crise potenciando a FP, a investigación e a innovación”. En opinión de Pajares, “é fundamental que haxa centros de excelencia ligados ás universidades e é dramático que non poidamos soster quince investigadores do programa Parga Pondal ou que no último ano as universidades galegas non incorporaran ningún Ramón y Cajal e que o ano anterior só captaran un. É un investimento moi pequeno e o debate sobre se o podemos permitir ou non é ridículo”.

Pajares advirte de que “hai investigadores moi potentes que están pensando en marchar de Galicia; por exemplo o único investigador que ten axudas advanced grant -fondos de cinco millóns de euros por catro anos- está pensando en marchar, porque ten ofertas de fóra. Ou un Ramón y Cajal da USC que se lle remata o contrato e a única resposta que obtén da vicerreitora é que estea tranquilo, que pode cobrar o paro mentres non haxa praza, cando lle están ofrecendo postos en todo o Estado, ou como director de investigación na Universidade de París 6”. Pajares conclúe: “falan cunha linguaxe de hai corenta anos”.

"O custe dun catedrático permitiría manter os postos de traballo de moitos investigadores"

Para Gabriel Santos, de Precarios Galicia, “poderíase recortar noutras partidas” e critica en concreto a proliferación de catedráticos na USC: “mentres non se favoreceu a consolidación destes rapaces, a promoción de persoal dentro da universidade e a formación de catedráticos mantívose. O custe dun catedrático permitiría manter os postos de traballo de moitos investigadores. E parece que favorecer o acceso de investigadores novos, con novas ideas e formados no exterior debería entenderse coma un grande investimento. Ademais non é un bo estímulo para os investigadores ou profesores que nalgún momento queiran vir á Universidade de Santiago. As universidades necesitan reciclarse e a USC vai ter difícil captar persoal investigador, que escollerá outros centros”.

Santos pon como exemplo un caso próximo: Saúl Beceiro, presidente de Precarios até hai unhas semanas marcha a Estados Unidos “e alí páganlle o dobre ou o triplo do que cobraría aquí”. Tamén Carlos Pajares aposta por recortar en burocracia e nos gastos organizativos da universidade no canto de facelo no persoal investigador: “Cos soldos dalgúns vicedecanos e secretarios de departamento suprimidos, teríamos un aforro de máis 600 mil euros ao ano, e poderíamos manter sobradamente todos os contratos dos Parga Pondal”.

"Somos moi boa universidade a pesar dalgún membro do equipo reitoral"

Pajares denuncia que “hai facultades e departamentos, coma o de Física, que nos últimos cinco anos acadou 25'6 millóns de euros en proxectos competitivos e lle deu ao resto da universidade máis de cinco millóns de euros. E pola contra hai facultades, con ducias e ducias de profesores e investigadores, que neste tempo non acadaron nin un só proxecto competitivo. E digo Física, cando podería dicir algúns departamentos de Medicina, Farmacia, Historia ou Filoloxía, que funcionan  moi ben. Despois ás autoridades académicas éncheselles a boca de dicir que somos moi boa universidade. Somos moi boa universidade a pesar dalgún membro do equipo reitoral”.

Feijoo e Casares lanzan globos-sonda para abrir o debate sobre o incremento dos prezos das matrículas

En novembro o reitor da Universidade de Santiago, Juan Casares Long, dixo que é "inevitable" abordar unha posible suba das taxas universitarias, propuxo mirar cara a outros países de Europa, nos que as matrículas son moi superiores e apostou por un sistema de bolsas para que esta suba puidese ser asumida polas familias con menos recursos. Dous días despois, Alberto Núñez Feijoo entrou no debate servido en bandexa por Casares e afirmou que lle parecía unha proposta "valente e non improvisada" e que a educación era unha área na que Xunta podería recortar gasto. En calquera caso, devolveulle a pelota ao reitor da USC, pois "son os reitores os que deben facer unha proposta e logo a Xunta establecerá unha proposta como administración educativa".

"Cando se fala de incrementar as taxas, fálase de incrementar o copago coma o que se quere impoñer na sanidade"

En decembro a Plataforma en Defensa dunha Universidade Pública rexeitou as subidas de taxas apuntadas por Feijoo e o reitor da USC, “para que estas nunca supoñan un motivo de discriminación para os cidadáns e as cidadás con menos recursos económicos". Para Antonio Pérez Casas, nas universidades "xa hai un copago", pois os estudantes pagan as súas matrículas cos seus impostos ou os dos seus pais. "Cando se fala de incrementar as taxas, fálase de incrementar o copago exactamente da mesma maneira que se quere impoñer o copago sanitario. É bastante curioso que persoas que se manifestan en contra do copago sanitario, apoien o copago das matrículas".

Así mesmo, considera "enganoso" o argumento utilizado por Feijoo e Casares ao dicir que isto só se aplicaría para os estudantes procedentes de familias que si poden pagar estas matrículas: "ti aumentas as matrículas dende 700 euros até tres mil euros, pero dis que concedes unhas bolsas para que o prezo que finalmente paguen unha maioría dos alumnos siga sendo de 700. O problema é que o prezo das matrículas é unha taxa, que é automática, mantense dun goberno a outro, e que é moi difícil cambiar. Pero as bolsas teñen que aprobarse ano a ano, e ao non haber un compromiso legal para manter esas bolsas, a súa continuidade non está asegurada e depende cada ano dunha decisión política. Algo parecido está pasando cos libros de texto do ensino medio".

No 2012 as universidades non poderán crear novas prazas docentes, por decreto do Goberno

O decreto do goberno de Mariano Rajoy do 30 de decembro impedirá que as universidades convoquen prazas docentes de persoal fixo e unicamente cabe a contratación de persoal temporal para os casos excepcionais e para cubrir necesidades urxentes e inaprazables.  Para Precarios Galicia, isto suporá “unha degradación da calidade do ensino, maior carga de traballo para os seus compañeiros, e despois algúns dramas persoais, porque hai moitas persoas que tiñan prazas ou posibilidade de obtelas fóra de España e que regresaron porque aquí tamén había perspectivas de traballo nas universidades, arriscáronse e agora se atopan cun gran problema”

"Hai moitas persoas que tiñan prazas ou posibilidade de obtelas fóra de España e que regresaron porque aquí tamén había perspectivas de traballo"

Para Antonio Pérez Casas, é grave que o decreto non inclúa algunhas excepcións para a universidade: "A non reposición, noutras áreas, nótase, pero pódese seguir prestando o servizo: se hai mil bombeiros e xubílanse dez, tes 990 que teñen que facer o traballo de mil. Pero na universidade, pola especialización dos traballos, é moito máis complexo: se ti tes dous profesores de Dereito Constitucional e se xubilan á vez (o que non é estraño, pois as titulacións cando se implantaron deron entrada a docentes de idades semellantes), non podes dicir que vaia un profesor de Física a dar esas aulas".

Pola súa banda, a Liga Estudantil Galega critica que a nula taxa de reposición do profesorado universitario derivada da case prohibición de crear novas prazas realizada polo goberno de Rajoy. A Liga denuncia que na actualidade existe un forte déficit de profesorado na USC e que “no medio prazo verémonos nunha situación moi complexa simplemente para poder cubrir o conxunto de horas necesarias por grupo”. Por exemplo, a organización estudantil expón que “xa na actualidade estamos a ver como hai grupos de interactivas de 50 persoas, cando o máximo baixo os criterios de Boloña era de 20 alumnos por aula”.

Docentes, investigadores, PAS e estudantes, afectados polos recortes da USC

A USC pasou nos últimos tres anos dun orzamento -euros reais- de 269 millóns en 2009 a 222 millóns en 2012. Esta redución do vinte por cento no orzamento é o que está levando ás sucesivas propostas e ameazas de redución de persoal en todas as áreas. Segundo Antonio Pérez Casas, do colectivo de PAS A Trabe, o reitorado "cometeu algúns erros de inicio, coma o nomeamento de novos catedráticos, sabendo a que viña. As promocións son un dereito e son correctas, pero non son unha prioridade. E o mantemento dos Parga Pondal si o é, ou cumprir cosas necesidades de docencia, ou evitar a redución de postos de traballo no servizo de limpeza". Pérez Casas advirte de que esta primavera van xurdir máis conflitos, por exemplo cos profesores asociados, dos que algúns teñen cartas de despedimento para o 1 de maio.

E tamén se teme que o persoal de administración e servizos estea afectado polos recortes, ben por redución temporal de carga de traballo ou ben por despedimentos. "O conflito é moi importante e está modificando a natureza da universidade: estase degradando a docencia e a investigación. As reducións do gasto, que seguramente se teñen que facer, hai que facelas naquelas áreas que non afecten ao cumprimento da nosa función", di.

"Casares decidiu converterse unicamente nun xestor dos recortes do PP"

En opinión de Antonio Pérez Casas, o principal problema do equipo reitoral da USC "é que non está gobernando a universidade, non ten un modelo de goberno e decidiu converterse unicamente nun xestor dos recortes do PP. Ten unha dependencia absoluta da Xunta de Galicia e renunciou a reclamar maior financiamento, renunciou a reclamar a autonomía que nos expropian. Casares asumiu que se gobernaba dende fóra e que el era o xerente dese goberno". Péres Casas conclúe que a primeira loita que debería enfrontar é a loita do financiamento.

"Un mes de marzo quente"

Distintos colectivos de varios sectores da Universidade crearon en decembro a Plataforma Universitaria en Defensa da Universidade Pública. Entre os asinantes hai colectivos de docentes, coma Universidade Aberta e +Ideas, organizacións estudantís (Liga, Meu, Comités, Iesga, Agir), sindicatos (CIG, CC.OO., UGT), colectivos de PAS (CUPAS, +UTIL, A Trabe) ou a Asociación de Investigadores do Programa Parga Pondal (AIP2). Nestes momentos, estanse incrementando os contactos con Coruña e Vigo, para actuar en clave galega e nos vindeiros días vaise presentar un calendario de mobilizacións para marzo, "que vai ser moi quente", avisan. A plataforma está así mesmo mantendo contactos frecuentes con Catalunya, Madrid e Valencia, para coordinar unha protesta a nivel estatal.

A Plataforma denuncia que “as universidades galegas están a ser obxecto dun estrangulamento económico que pon en perigo a súa continuidade no tempo, xa que as deixa incapacitadas para daren respostas satisfactoriamente ás obrigas, tanto de docencia como de investigación”.  Ademais, demándanlle aos gobernos das universidades galegas “contundencia na denuncia diante da Consellaría de Educación e Ordenación Universitaria pola insuficiencia do actual plan de financiamento (2011-2015), na defensa da autonomía e a suficiencia financeira”. 

A Liga Estudantil salienta a “febleza” na súa postura perante a política da Xunta de Galicia

A Liga Estudantil Galega fai unha valoración “negativa” da xestión do Equipo de Goberno da USC e salientan a “febleza” na súa postura perante a política da Xunta de Galicia, que nos últimos tres anos reduciu o orzamento para o Sistema Universitario nun 20%. A Liga tamén critica a redacción das Normativas de Permanencia e Avaliación “sen negociación cos representantes do estudantado, e cun carácter verdadeiramente lesivo para os nosos dereitos” e tamén na “suba sistemática de prezos dos servizos prestados dende a USC, chegándose a aceptar polo Consello Social fai pouco máis de un mes que haberá que pagar até para facer as probas de nivel do Centro de Linguas Modernas”.