0 Gardados para despois

Xabier Lago

O galego no Bierzo

Celebramos o Día das Letras Galegas. Nesta data sobranceira convén ter en conta a existencia de galegofalantes afastados no noroeste peninsular. Referímonos ás minorías estremeiras, do Eo-Navia, As Portelas e O Bierzo.

O galego do Bierzo vén da Idade Media, segundo os tumbos dos nosos mosteiros. Posteriormente, a derrota do conde de Lemos en Ponferrada (1486), fronte aos Reis Católicos, facilitou a chega de oficiais e maila burocracia castelá. Os Séculos Escuros favoreceron a institucionalización do castelán. O noso galego quedou restrinxido aos eidos familiar, veciñal e rurais.

Hoxe a minoría galegofalante do Bierzo resiste ante as discriminacións lingüísticas derivadas da falta de cooficialidade do galego. Certo é que o galego ten presenza parcial no ensino regrado nos centros escolares do Bierzo ocidental. Mais o resto de administracioes non recoñecen dereitos lingüísticos aos galegofalantes.

O movemento reivindicativo acadou o recoñecemento legal para o galego no Estatuto de Autonomía de Castela e León (1999), “gozará de respecto e protección a lingua galega nos lugares en que habitualmente se utilice” (art. 5). Depois reclamamos o recoñecemento do galego no Consello Comarcal do Bierzo. Finalmente o galego foi incluído na Lei autonómica pola que se creou esta institución comarcal (2010).

Agora, de novo os galegofalantes do Bierzo temos de mobilizarnos. Resulta que o Goberno estatal vén de aprobar un Real Decreto 128/2018 que obriga á presenza de funcionarios de habilitación nacional nos chamados entes locais menores. Estas institucións locais teñen a súa orixe nos concellos rurais medievais. O seu proceso histórico de institucionalización, co Estatuto Municipal de 1924, acadou categoría de entes locais menores. Así, cada localidade do Bierzo ten recoñecemento administrativo peculiar.

No Bierzo ocidental o galego oral sempre estivo presente na actividade política dos concellos rurais de localidades, barrios e aldeas. Pola outra banda, nos concellos municipais, a presenza de funcionarios estatais obrigaba ao uso do castelán polos políticos e veciñanza, ante o mandato legal da oficialidade lingüística.

Co comentado Decreto estatal os concellos rurais, dos devanditos entes locais menores, non poderán usar a lingua galega da súa veciñanza. A presenza de funcionarios de habilitación nacional nos entes locais menores obriga a utilizar unicamente polos veciños o castelán, oral ou escrito, para ser comprendidos polos funcionarios-secretarios que deberán elaborar as actas correspondentes. Os funcionarios foráneos non teñen a obriga legal de coñecer o galego no Bierzo e, polo tanto, de comprendelo e usalo. Só deben usar o oficial castelán. O galego xa non posuirá funcionalidade ningunha, nin política nin administativa, no seo dos entes locais menores.

Non se pode negar esta dinámica política e institucional antigalega en Castela e León. Así acontece tamén coa Lei autonómica do réxime local (1998) que obriga a que a “denominación dos municipios haberá de ser en lingua castelá” (art. 24). E o ben subvencionado “Instituto castellano y leonés de la lengua”, que ignora o galego do Bierzo. Por iso Galiza debería profundar nas relacións coas minorías estremeiras para asegurar o futuro do galego que nos une.

Acerca de Xabier Lago

Natural de Ponferrada. Licenciado en Historia Moderna pola Universidade de Salamanca. Presidente do colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo, creado para a defensa do do galego na bisbarra en 1998. Blogueiro que estuda e divulga a variada cultura bilingüe do Bierzo. Ten dado varias conferencias e publicado numerosos artigos nos xornais de León, Galiza e O Bierzo.