0 Gardados para despois

Diego Cidrás

Canta plataforma!

A miúdo énchesenos a boca ao falarmos do territorio e da súa defensa, mais é aquí, na vivencia, na presenza, onde sementamos os nosos derradeiros xermolos de lexitimidade sobre o medio

Un dos elementos que nos singulariza como especie humana é a tendencia a vivir e desprazarnos entre lugares. Coa mirada do xeógrafo Joan Nogué aprendemos a observar os lugares como pequenas porcións de territorio cheas de significado, conformadoras no seu conxunto do espazo xeográfico; construtoras, en definitiva, do espazo vivido. A miúdo énchesenos a boca ao falarmos do territorio e da súa defensa, mais é aquí, na vivencia, na presenza, onde sementamos os nosos derradeiros xermolos de lexitimidade sobre o medio. Non resulta casual, polo tanto, que os conflitos ambientais de maior sona se empracen no rural occidental galego, máis vivo; tampouco que na contorna rururbana de Compostela se estea a tecer unha inédita asociación de plataformas de defensa do medio; tampouco o resulta, en definitiva, que a proliferación de vertedoiros ilegais no rural ourensán fique na inconsciencia colectiva.
         
Os conflitos territoriais en xeral, e os de contido ambiental en particular, acostuman ter a súa orixe nunha decisión localizativa protagonizada pola administración pública. Resulta, polo tanto, fundamental comprendermos as dinámicas de intervención da mesma neste tipo de conflitos. O carácter multiescalar das administracións, alén de outorgar dificultade ao estudo da súa participación, acostuma ser unha fonte de confusión e confrontación nos conflitos. Neste sentido, a ordenación do territorio vén desenvolvendo mediante a administración dúas grandes metodoloxías de intervención á hora de localizar algún tipo de actividade no territorio:

O carácter multiescalar das administracións, alén de outorgar dificultade ao estudo da súa participación, acostuma ser unha fonte de confusión e confrontación nos conflitos

Por un lado, coñecemos o “método do planeamento”, que descansa nun proceso inicial de análise dos diversos parámetros con incidencia na actividade que se quere desenvolver. Unha vez estudadas as diferentes alternativas de localización, a administración tende a acollerse á lexitimidade legal e ao carácter de interese xeral da decisión. En Galicia, as prácticas de planeamento estanse a fundamentar nunha ordenación ben a nivel local, ben a nivel sectorial, o cal dificulta a integración e aceptación de determinadas intervencións, de xeito que o método dista de ser ideal na praxe. No primeiro caso, por dificultade para abordar dende a escala local intervencións de gran magnitude (campos de golf, plantas de residuos, etc.); e, no segundo, polo frecuente rexeitamento local de intervencións cuxa planificación se percibe moi distante (AVE, parques eólicos, etc.). Unha planificación a nivel supramunicipal, actualmente ausente no caso galego, paliaría a priori parte de ambas as dúas problemáticas.

Por outro lado temos o método do “caso por caso”, onde a localización se establece a partir dunha decisión particular da administración ou dunha empresa, as cales, por criterios de conveniencia, acostuman verse na obriga de negociaren a localización cos axentes locais a través dunha serie de contrapartidas. Fronte ao carácter técnico do método do planeamento, identificamos neste método un claro matiz de mercado, pois as contrapartidas tenden a ser compensacións de tipo mercantil, tales como concesións urbanísticas, postos de traballo ou mesmo diñeiro en metálico. Asemade, este tipo de compensacións poden reverter o seu efecto desexado e ser unha fonte de conflito, mesmo en espazos marxinais ou empobrecidos, que interpretan que lles están a hipotecar o seu territorio e o seu futuro.

Aparentemente, ambos os camiños comparten unha dramática eiva de difícil abordaxe: a alteración do devandito espazo vivido e, por consecuencia, o desacougo das persoas que o conforman. Da depuradora no Souto aos eólicos de Ordes; da mina de Touro á destiladora de Contimunde, os exemplos de loita nunha mesma contorna son infinitos. Cada unha, coa súa particular historia e intrahistoria, frecuentemente crueis e case sempre lexítimas para as familias que durante xeracións viviron nese lugar en cuestión. Porén, de abstraermos a nosa mirada cara a decisión administrativa desa actuación, observamos con facilidade que a maioría das intervencións responden a unha política de planificación determinada. Alén dos proxectos de tipo “caso por caso”, tanto na contorna de Compostela como no resto de Galicia estase a desenvolver un planeamento de tipo exclusivamente sectorial. Coa Lei de Ordenación do Territorio nunha man e o Diario Oficial de Galicia na outra, lemos un país que a diario se acolle aos Proxectos Sectoriais de Incidencia Supramunicipal para construír dende parques eólicos até piscinas recreativas, á vez que se mantén gardada no esquecemento a figura dos Plans Territoriais Integrados. E se esixísemos algo tan fundamental como que se cumpra a lei vixente?

Lei 10/1995 de Ordenación do Territorio de Galicia - Preambulo V, d) Os plans territoriais integrados están dirixidos á organización de áreas xeográficas supramunicipais de características homoxéneas ou a aquelas que, polo seu tamaño e relacións funcionais, demanden unha planificación infraestructural, de equipamentos de tipo comarcal e de carácter integrado. Estes plans, que se conciben como plans integrados, terán como obxectivo propio a definición dun modelo territorial que faga compatible o desenvolvemento e a defensa do medio natural co fin de conseguir un crecemento equilibrado e unha mellora da calidade de vida dos seus habitantes.

Planificar a escalas máis amplas permítenos precisamente iso: axustar, pactar, integrar e, en definitiva, pór en valor os sacrificios que fan uns lugares polos outros

A conflitividade foi e será sempre unha condición consubstancial á xestión do territorio. Porén, como se acostuma dicir, hai maneiras e maneiras. A cidadanía afectada demanda unha ordenación supramunicipal; unha planificación en primeira instancia respectuosa co sentido dos seus lugares, sectorialmente integrada e verdadeiramente participada. Planificar a escalas máis amplas permítenos precisamente iso: axustar, pactar, integrar e, en definitiva, pór en valor os sacrificios que fan uns lugares polos outros. Acusar a veciñanza dunha particular aldea de egoísta ou NIMBYista por non asumir un vertedoiro alegando un “interese xeral” baleiro de reprocidade é verdadeiramente inxusto e simplista. Tan simplista como seguir agardando as calorosas mañás de agosto para publicar no DOG a exposición pública do vertedoiro ad-hoc da caixa de suxestións.

Publicidade

Acerca de Diego Cidrás

Diego Cidrás (Pontevedra, 1994) é graduado con Premio Extraordinario en Xeografía pola USC. Tras unha estadía en Noruega, vén de finalizar un máster en Planificación e Xestión do Desenvolvemento Territorial. Actualmente desenvolve actividade investigadora centrada no estudo dos impactos sociais da eucaliptización en Galiza. Asemade, participa desde 2017 no proxecto de cooperación patrimonial ProPEACE da Comisión Europea.