0 Gardados para despois

Beiras: “Non se poden analizar sempre os fracasos en clave de causas externas”

David LombaoDavid Lombao | @davidlombao


A piques de cumprir os 76 anos, Xosé Manuel Beiras, (Compostela, 1936) vén de iniciar unha singradura que supón calquera cousa menos unha xubilación. Dende A Reboraina de Aguiar, a súa casa, e rodeado de libros, cadros e fotografías que percorren boa parte da súa traxectoria política, o histórico líder nacionalista reflexiona sobre o paso que vén de dar, abandonar un BNG que, lamenta, non foi quen de contribuír a "rexenerar" e co que "non quere guerrear". Aínda cunha certa "dor" derivada da ruptura e coa voz tomada por un incipiente catarro, dise con gañas de deixar atrás a voráxine da primeira semana tras a creba, e de contribuír a "catapultar" un "novo proxecto común" que recolla "o mellor da tradición" do Bloque.

Ante a Asemblea de 2003 advertiu de que vostede non era “o pai do BNG”. Atendendo a parte de moito do que se vén dicindo nas últimas semanas, especialmente no ámbito mediático, hai quen lle atribúe un rol semellante a ese. A que o atribúe?
En rigor, eu fun un dos moitos pais e nais do BNG en 1982. En 2003, cando dei o paso cara a atrás de deixar de ser candidato á presidencia da Xunta e portavoz, o que quería dicir é que eu non era o pai, senón un dos pais e nais. Fanse moitas referencias, eu coido que porque dos cadros dirixentes do BNG que estivemos na fundación e cunha traxectoria anterior son o primeiro que dá o paso de dicir que xa non é a miña casa, xa non podo estar aquí.

En todo caso, entendo que os sentimentos que lle suscitou todo este proceso van alén do político e chegan ao persoal e ao emotivo...
Todo este proceso, non só estes días aínda que estes días dun xeito máis acusado. E non só no meu caso. Hai moitos militantes veteranos que deron este paso e é moi doloroso. O que non se ten moi en conta na outra banda é a reflexión de preguntárense por que xente tan veterana, con tanta traxectoria de traballo dentro da organización, aínda que empezásemos a exercer a crítica e se opinase que nos pasábamos, damos este paso e que custe ten para nós no plano emotivo. Hai tamén unha sensación de alivio, porque era bastante tortura nos últimos tempos, unha situación bastante dramática, estar tentando persuadir sobre que había que abordar certas cuestións, que se aceptase que tiñamos parte de razón.

Tense situado como a primeira crise significativa do BNG no entorno dos anos 2001 e 2002, na asemblea da Coruña. Que diferenzas hai entre o sucedido daquela e as solucións que se atoparon e o acontecido dende 2009 ata a actualidade?

"Tras as xerais, a conclusión da UPG foi que non había nada que modificar"

A diferenza sobre todo débese a en que fase dun proceso se sitúa un e outro caso. O 2009 foi a última oportunidade que houbo no BNG de tirar leccións dos resultados das eleccións nas que foi derrotada a coalición do Goberno bipartito pola perda dun escano do Bloque. Sempre hai causas externas, por suposto, pero o que non se pode facer é sempre facer a diagnose dun retroceso ou dun fracaso en clave de causas externas. A min chegaba un momento en que me lembraba aquilo que nos contaban no Bacharelato, nos tempos do franquismo, da Armada Invencible. “Yo no mandé a mi armada a luchar contra los elementos”. Moi ben, pero os elementos tamén os padecía a flota inglesa e non lle pasou o que á Armada Invencible. Na nosa Asemblea de hai un ano xa chegamos á conclusión de que había que tentalo por última vez e, se non se entendía, non tiñamos sitio. Cando iso foi presentado formalmente ao Consello Nacional houbo inicialmente un certo proceso de comprensión coa comisión paritaria dos textos, a apertura dun proceso de asembleas deliberativas, aceptouse que volvese a asemblea de militantes... Pero a partir de que se convocan as eleccións ás Cortes, e unha vez que afortunadamente, os resultados din que o BNG e polo tanto Galiza mantén a presenza con dous escanos, a conclusión á que chegou a ApU, a UPG, foi que non había nada que modificar e quen teimase en modificar algo convertíase nun rebelde e nun inimigo interior.

Naquela altura, hai unha década, atribuíaselle a certas partes da militancia un proceso de moderación, na cuestión nacional e no eixo esquerda-dereita. É posible equiparalo ao acontecido nese paso polo Goberno galego?
Iso é consecuencia do proceso de modificación e deturpación do deseño e do funcionamento inicial  do BNG, que entre 1985 e 1993 cobra realidade plena coa integración de sectores do nacionalismo que estaban fóra. Aí hai un abano moi amplo que vai dende o marxismo leninismo ata un centro progresista. A cuestión non é se se modera o BNG ou non, é que sexa quen de actuar na resultante dese conxunto diverso de lecturas dun proxecto común. Cando empeza a deturparse iso e empeza a haber un foco que se erixe en posuidor da verdade e tende a bipolarizarse e aí empeza o xogo. Éntrase no Goberno, empezan as acusacións e despois dáselles a volta, ata o punto de que a Asemblea Nacional ao final parecía unha asemblea da ApU máis que unha asemblea do BNG.

"Ao final, a asemblea parecía da ApU e non do BNG"

Di que o EI se deu unha última oportunidade na Asemblea de hai un ano. Que reflexión fixeron para decidir concretar esa última oportunidade concorrendo á Asemblea e facéndoo con Máis Galiza, malia á distancia ideolóxica que existe?
Nós comezamos como Encontro Irmandiño, porque Máis Galiza, dende a Asemblea de 2009 en realidade convivía, compartían a Executiva. Nós estábamos tendo moita paciencia para tentalo dentro, pero parte dos continxentes do Encontro e dos nosos arredores dicían que non había nada que facer. Nós, queríamos incardinar nunha alternativa, xuntar forzar variadas, para persuadilos de que o tema central era a renovación e a rexeneración. Iso foi o que deu lugar a un proceso de diálogo na procura de demostrarmos que dentro do BNG había sectores que eramos quen de poñernos de acordo dentro da nosa diversidade, das nosas diferenzas ideolóxicas. Fomos quen de ceder, facer algo así como unha demostración de que sectores moi amplos do BNG eramos quen de facer o que nós reclamábamos que se fixese no conxunto do BNG. Creo que iso foi o que puxo en marcha o efecto de bóla de neve de asistencia á Asemblea de xente desencantada que acabou apoiando a nosa alternativa  e que deu lugar ao empate técnico coa ApU.

A decisión de rachar co BNG recibiu críticas en tons diversos nestes días. Acúsaselles de falta de lealdade e de non aceptar a democracia interna...

"A democracia é unha cousa e a aritmética, outra" 

En canto ás acusacións de falta de lealdade, levámolas padecido tanto tempo que xa non nos sorprende. Pero nós agora estamos noutra fase. Rematou. As diatribas co BNG remataron, porque o resultado e a decisión están á vista, é saírmonos do BNG e non ten ningún sentido continuar en regueifas e leas. Agora, iso si, a lectura de que marchamos porque perdemos, pois si, porque perdemos, marchamos. Porque nós non fomos na procura de cotas de poder. Tampouco era unha discusión sobre as liñas de política táctica que ten que trazar a Asemblea. Había un asunto previo, este BNG así non serve, nós non podemos estar dentro. Unha vez que iso non sae, non se trata de que perdamos a votación. É que nesas condicións, coas teses aprobadas que exclúen a quen discrepe, coas regras de xogo que se manteñen nós chegamos á conclusión de que non se dan as condicións para continuar tentando a rexeneración do BNG. Pero non é por un resultado. Desde un punto de vista estrito dos resultados hai un empate técnico, é todo un éxito. Pero non era iso o que  estaba en xogo. Por iso decidimos marchar, aparte de que a democracia é unha cousa e a aritmética, outra.

Sinala que no EI se deu un debate no que parte da base apostou por marchar antes. Cre que Máis Galiza vive agora un proceso semellante?
Máis Galiza é un espazo máis grande e heteroxéneo que o EI. Polo tanto, precisa máis tempo para resolver a cuestión. Saben perfectamente, porque o dixemos durante o proceso que nos conduciu á alternativa interna e na Asemblea, que para nós aquilo non era conxuntural, tiñamos vocación de que consolidase. Pero non queremos interferir nas dinámicas nin facer cábalas sobre que decisión toman. Hai que deixar que as cousas vaian polo seus pasos.

Desactivar os subtítulos Activar os subtítulos
CC BY-SA TingaLaranga AudioVisual

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.

Lapelas Versión despregada

"O portavoz nacional foi receptivo a manter a unidade de acción"

Unha vez tomada a decisión, teñen manifestado a súa vontade de que a separación se produza en “boa avinza” coa dirección do Bloque, como vai ese proceso, dada a tensión que se palpa?
Eu tiven unha entrevista formal co portavoz nacional e o candidato á presidencia elixidos na Asemblea do BNG, a petición deles, antes da Executiva [do pasado luns]. O correcto era que nós non continuásemos na Executiva e nesa mesma reunión falamos de que nós tiñamos a vontade de que a separación fose sen malos tratos recíprocos e de preservarmos a unidade de acción fronte aos graves problemas que padece a xente deste país. Tamén tratarmos co máximo de coidado a incidencia deste proceso nos concellos. Houbo receptividade absoluta do portavoz nacional, que me dixo que estaba de acordo en dialogar aínda que se reservase, como é lóxico, a súa decisión. Non parece moi concordante con iso lanzarse a esixir as actas. Pero eu confío en que iso se reconduza.

Non concorda, polo tanto, a reclamación pública das actas co acontecido nesa xuntanza?
Hai manifestacións de membros da dirección que non son congruentes. Se un di que está de acordo en abrir un diálogo non se pode precipitar a lanzar consignas moi hostís antes do comezo do diálogo. Debemos ter iso en conta para non prexudicar o conxunto do nacionalismo e os cidadáns.

Tense chegado a falar de transfuguismo... aínda así, coidan que é posible a unidade de acción que reclaman?
A miña aspiración é que non só se logre iso, senón que se eviten as fracturas. Iso vai depender da actitude das dúas partes e a nosa é patente.

"Centro de gravidade na esquerda e na soberanía do pobo galego"

Á marxe das institucións, cal será o proceso de construción dese “novo referente político” ao que aspiran dende o EI? Quen ten sitio nesa nova forza? A quen poden ter como interlocutores?
Queremos poñernos a traballar nun proceso de construción dun proxecto político que recolla da tradición do BNG o mellor, que desbote o que consideramos que foi negativo e prexudicial e que recupere para a esquerda e o nacionalismo espazos sociais, cidadáns e electorais que se foron ausentando do BNG. Se o logramos pode que o espazo resultante do conxunto da ruptura, que sempre é negativa, sexa moito máis amplo que o de agora.  En canto a espectro social a nosa pretensión é que teñan cabida todos os que constitúen a maioría social do país. Máxime nun contexto como o actual, cunha agravación das desigualdades entre unha minoría cada vez máis exigua e con máis privilexios e unha maioría cada vez máis ampla e esmagada.  En canto a interlocutores inmediatos, aqueles sectores de cidadanía máis activos, non necesariamente en organizacións políticas, senón en movementos cívicos, no asociacionismo, e dentro dunhas coordenadas moi sinxelas: amplo espectro co centro de gravidade na esquerda transformadora e na asunción da identidade nacional de Galiza, polo tanto nos dereitos políticos á soberanía do pobo galego. Como actuar? Imos propoñer a constitución de grupos de base nas comarcas, que non son do Encontro, absolutamente abertos, e que toda esa xente empece a traballar na elaboración dese proxecto. E que aí se impliquen os grupos organizados. Esa é a nosa idea, máis non podemos adiantar, porque sería precociñar o asunto.

Todo este proceso tería que desembocar nun prazo determinado para a constitución do artefacto que concrete o proxecto?
Hai que darse un prazo, sen poñer un corsé, pero un prazo, porque non se trata dun proceso que non calle en nada. Se o que pretendemos é impulsar un proceso de articulación dunha expresión  política da esquerda social e do nacionalismo e a iso darlle unha proxección política, catapultalo, hai que facer as cousas pensando que ese é o obxectivo, e non uns debates, un proceso máis propio dos foros sociais que dos procesos con vocación de verquerse en alternativas políticas.

Esa catapulta debe funcionar antes das eleccións galegas?
As eleccións galegas van estar aí e é un feito que hai que ter moi en conta, e polo tanto condiciona, aínda que non se debe poñer todo en función diso. Pero hai que telo en conta.

Neste país hai espazo para outro partido, para outra forza que tente chegar ao Parlamento e actuar nun actual campo de xogo que é tres dende hai máis dunha década?
Depende. Se se ven as cousas como un mosaico de siglas, de identificacións ideolóxicas e políticas, pode dicirse que somos un máis. Pero pode verse doutro xeito. Canto electorado perdeu o BNG nos últimos dez anos? A metade? Que pasa con ese electorado? Canta cidadanía se sente desencantada con calquera das opcións políticas? Canta xente na esquerda, porque na dereita a cousa é moito máis simple pasa de política? Todos eses continxentes son orfos. Non se trata de vir como un mesías e dicirlle á xente “aí tedes isto, subide ao carro”. Pero si “por que non vos incorporades a un proceso de traballo para constituír algo que vos satisfaga, no canto de seguir orfos?”. Se se recolle esa orfandade, se orienta adecuadamente, se autoorganiza e se formula unha alternativa, claro que hai espazo.

"Quero ser o contrario dun tapón, quero descorchar"

Na clausura da asemblea do Encontro sinalou que a súa intención non pasa por asumir liderados. Ata que punto está dispoñible Xosé Manuel Beiras, para o EI, para o novo proxecto, para unhas futuras eleccións...?
A que as miñas enerxías me permitan e a que se me reclame. Xa lles dixen aos compañeiros no proceso de xestación da alternativa con Máis Galiza que non sabía se tiña as enerxías necesarias para facer aquilo. Non vaia ser que organicemos unha ascensión simplemente ás Trevincas, que non son o Himalaia, que eu teña que ser o que vai diante na corda e me dea a pájara polo medio do camiño. O mesmo que aceptei asumir a responsabilidade de que se saían as cousas positivamente na Asemblea do BNG, facer o labor como portavoz tentando restablecer a paz interna nun proceso de transición, nada máis, iso que chamaba eu un epílogo estou disposto a facelo na construción desta alternativa, pero tendo moi claro que o fago, contribúo o que poida ter de patrimonio moral, de credibilidade, e coas enerxías de que dispoña, pero todo ten un tempo limitado a un proceso de construción porque estou á altura da vida que estou. E ademais porque eu quero, sobre todo, contribuír a propiciar a emerxencia de cadros e de líderes, de rapazas e rapaces, homes e mulleres que están opacados porque cando hai unha nomenclatura que empeza a ser una xerontocracia, obstrúense todos os vieiros que na dinámica normal dun  corpo social organizado. Eu quero ser todo o contrario dun tapón, quero descorchar o tapón.

Entendo que nesa liña ía a súa intervención nunha presentación pública de Martiño Noriega na que afirmou que “o relevo esta feito”...
Non é só Martiño Noriega. Martiño é un personaxe moi excepcional, unha personalidade moi especial, ten moita coraxe, moitos dotes e está xa no escenario político. Pero hai unha serie de rapaces, rapazas e cadros moi bos que teñen que emerxer.

"Non precisamos consellos de quen non é un demócrata"

En todo este proceso, o presidente da Xunta pediulles responsabilidade a vostedes e ao BNG. Recoméndalles que non prexudiquen os cidadáns. Que lle parece?
Un monumental exercicio de hipocrisía, que é o característico deste personaxe, que non merece estar onde está porque están practicando unha subversión das institucións nas que se empoleiraron para darlles a volta e facer o contrario daquilo para o que naceron. Eses exercicios de hipocrisía  parécenme deleznábeis e detestábeis. Non precisamos consellos de quen non é demócrata. Non me merece ningunha consideración.

Nesa mesma intervención, recomendou tolerancia a quen se manifesta contra as homenaxes a Manuel Fraga...
Non hai nada máis  intolerante que o poder que representan Feijóo, Rajoy e todo iso. Nada máis autocrático, case teocrático, onde mesmo reciben a bendición de Rouco Varela, cardenal primado. Estamos no de sempre, o cinismo absoluto. Se cadra acabaremos no franquismo sen Franco, e ese é o inimigo principal, iso é o que hai que combater. E nós temos que tentar afortalar o espazo cidadán capaz de combatelo. Senón, non se sobrevive.