0 Gardados para despois

Manuel A. Fortes Torres

Apostar pola confluencia, construír camiños en común

“Debemos tomar nota también de la importancia de los liderazgos y los estilos que sirven para ir más allá de una identidad de partido. Podemos no puede ser en las generales un partido más sino un instrumento abierto a la participación y al protagonismo de todos aquellos que apuesten por el cambio.”
Pablo Iglesias Turrión(25/05/2015)

A experiencia do 24-M amosa que aí onde se xeran espazos de converxencia amplos é onde máis cae o bipartidismo e o cambio pasa de posibilidade a realidade

A experiencia do 24-M amosa que aí onde se xeran espazos de converxencia amplos é onde máis cae o bipartidismo e o cambio pasa de posibilidade a realidade. Pola contra, onde non se conseguen xerar espazos unitarios e participativos,  onde prima máis o interese particular sobre o común, o bipartidismo aguanta forte. Ningún actor sobra, pero o que amosan estas eleccións é que a forma partido, por si soa, é incapaz de suscitar adhesións tan amplas como as que xeran os novos  espazos de converxencia plurais e unitarios, convertidos en ferramentas ilusionantes. As siglas instrumentais permiten maior grao de apertura, crean prazas onde se poden encontrar os activistas e os non activistas, igual que nos atopamos no 15-M.

E non se trata só dunha cuestión de feito, de que de feito sexa así; é máis, aínda que non fose así; trátase, sobre todo, de dúas vantaxes políticas claras das apostas de confluencia. Por unha banda, a unidade popular permite vencellar os escenario electoral coas mobilizacións, a rúa coa urna. Non chega con estar presentes nas institucións, hai que construír poder dende abaixo. Hai que construír unha interdependencia entre o ámbito electoral e o ámbito de intervención nas reivindicacións sociais, reforzándose mutuamente e, ademais, converténdose en presión e forza, ao mesmo tempo, para os que defendan nas institucións ditas reivindicacións.

Non chega con estar presentes nas institucións, hai que construír poder dende abaixo. Hai que construír unha interdependencia entre o ámbito electoral e o ámbito de intervención nas reivindicacións sociais

E, por outra banda, fai real a participación cidadá, pois os cargos institucionais teñen que estar sometidos a un control democrático pola asemblea. Deben ser pancas para a autoorganización popular en todos os ámbitos, esvaendo as fronteiras entre representantes e representados.

Así é como se vai no camiño do empoderamento popular, de modo verdadeiro e non retórico; así é como se converten e se senten suxeitos políticos os cidadáns que participan asembleariamente no control e xestión da unidade popular. Así é como se xera conciencia e se constrúe en común; así é como se constrúe a unidade real, por embaixo.

E, precisamente por iso mesmo, estes novos espazos non se deben quedar só na concreción de alianzas electorais, aínda que este sexa o terreo cara onde se están a envorcar moitas das enerxías, senón no artellamento de espazos de converxencia para as maiorías sociais desde os que seguir tecendo resistencias ás presións austeritarias tras as eleccións.

A partida xógase, en parte, nas institucións, pero só en parte; requírese ter a capacidade de facer fronte en todos os ámbitos e para iso precisamos dun pobo consciente e participativo

A partida xógase, en parte, nas institucións, pero só en parte; requírese ter a capacidade de facer fronte en todos os ámbitos e para iso precisamos dun pobo consciente e participativo, que asume o seu papel central no enfrontamento contra as forzas do neoliberalismo. Así construímos forza, a forza necesaria para unha loita que traspasa o puramente electoral.
 


Precísase audacia e xenerosidade

Cómpre vertebrar estas experiencias, estender o modelo a outros marcos, aínda coas peculiaridades e complexidades de cada contexto particular; evitar o seu illamento, compartilas e poñelas en común

Cómpre vertebrar estas experiencias, estender o modelo a outros marcos, aínda coas peculiaridades e complexidades de cada contexto particular; evitar o seu illamento, compartilas e poñelas en común. Intercambiar experiencias  que permitan a interacción desde abaixo, a permanente reconstrución e reapropiación dos suxeitos por parte da cidadanía.

Construír colaborativamente é o único xeito de tecer alianzas entre as clases populares , unhas alianzas que reflicten o nexo común que une ás maiorías sociais atacadas polos mercados. A unidade popular é algo vivo, hai que coidala e alimentala día a día para que se converta  no reflexo da unidade das de abaixo. 

En 2012, a irrupción electoral de AGE como terceira forza supuxo a constatación de que se abría un espazo para a construción de candidaturas de unidade en todo o Estado

En Galiza asistimos a un contexto particular. En 2012, a irrupción electoral de AGE como terceira forza supuxo a constatación de que se abría un espazo para a construción de candidaturas de unidade en todo o Estado, que a indignación atopaba unha expresión política e que a fenda aberta por Beiras podía ensancharse. A evolución posterior de AGE amosou os riscos que corrían e corren estas novas candidaturas. AGE ficou reducido a un grupo parlamentario, non medrou como espazo propio, senón que arrostrou os lastres das siglas que o conformaron, ensinando que a xestación dun proceso é fundamental no seu resultado, que as unidades construídas desde arriba, como pacto entre aparatos, teñen un percorrido e un alcance limitados, por moito que se baseen en liderados carismáticos, se non hai unha participación desde abaixo, se non están abertos á incorporación de novos actores fóra da militancia identitaria tradicional. As Mareas parece que aprenderon a lección deste proceso
 

As máquinas de guerra electorais son tigres de papel

Aos procesos electorais non poden ir “máquinas”, pois só pode haber intervención social se o pobo ten plena consciencia desa necesidade de actuar. Pero tampouco é unha “guerra”. As eleccións son batallas; a verdadeira guerra, a verdadeira loita, dáse noutros lugares e non entre formacións políticas, senón entre os axentes sociais que pretenden representar. Pero é que chamar “guerra” é, precisamente, dar a entender que a “centralidade política” discorre aí, nas institucións, o que leva á confusión e á abstención (á abstención da participación efectiva nas mobilizacións).

Que significa que “venza electoralmente” unha candidatura? Xa é vella a distinción, pero hai que lembrala sempre: non é o mesmo a vitoria electoral que a política nin que a social. Leva ao derrotismo, de feito, pensar que “o poder” está no Parlamento; o que non quita que ir ao Parlamento nos dea “poder” (e que só vaiamos alí se xa conseguimos algún “poder”), pero non “o poder”. Non é desprezar as institucións, senón que é ter claro os límites das mesmas e saber onde se xoga a partida e como non debemos abandonar ningún lugar (tampouco as institucións), pero ter forza para estar presentes en todas partes.

Non é desprezar as institucións, senón que é ter claro os límites das mesmas e saber onde se xoga a partida e como non debemos abandonar ningún lugar (tampouco as institucións), pero ter forza para estar presentes en todas partes

Construír poder popular faise construíndo a forza necesaria para  enfrontar en todos os ámbitos as nosas razóns á forzas do réxime. Constrúe poder popular, é fonte de forza, todo mecanismo que incite á participación popular, que integre nas mobilizacións, que faga consciente a interrelación entre todo tipo de accións. As confluencias de base asemblearia son fonte de forza, colaboran na construción do poder popular, pois van nese sentido, na de converter á cidadanía no motor. 

De novo, é un lugar común, pero, tamén de novo,  convén lembralo unha vez máis: non se poden confundir medios e fins. As organizacións políticas son medios; os liderados populares son medios. A gran responsabilidade das organizacións políticas e dos liderados é asumir a súa dependencia dos obxectivos sociais que queren acadar, que eles -organizacións e líderes- existen en función do pobo; asumir que sen el non son nada; ou peor, son, de feito, unha “quinta columna” no seo do pobo.

O gran risco para un partido no que triunfe o “patriotismo de partido” e que non sexa consciente desta responsabilidade e que fíe todo na súa capacidade para converterse en referente electoral

O gran risco para un partido no que triunfe o “patriotismo de partido” e que non sexa consciente desta responsabilidade e que fíe todo na súa capacidade para converterse en referente electoral, concibido como o seu obxectivo único, será o de illarse das loitas sociais. E isto ten consecuencias políticas inevitábeis: carecer da necesaria autocrítica ás propostas políticas propias, que dá o contacto permanente coa “vida real”; que é onde se constata a corrección das propostas ou a súa necesaria modificación; pola contra a onde se vai é a que “o partido nunca se equivoca” (porque non hai modo de confirmalo nin de desmentilo). Tamén é consecuencia disto non ser quen de colaborar na construción da forza necesaria e, ao mesmo tempo, non poder tampouco recoller esa forza (esa forza necesaria) cando queira levar a cabo políticas contra a reacción que, comprobarao de seguro, enfrontaría fortes resistencias. E, hai que dicilo, tal actitude converteríase en desmobilizadora (non só non mobilizadora).

Coidamos que o enfoque autorreferencial, que apunta a que a unidade popular é que se unan todos comigo, é un erro; e, ao mesmo tempo, entender a unidade popular como unha pura fronte de esquerdas, en clave puramente electoral, tamén é outro erro. Pensamos que a clave está en artellar poderes sociais e que o electoral sexa a consecuencia dese traballo.

Podemos é un método, un medio, unha ferramenta para que as clases populares lideren o cambio, non un  fin en si mesmo

Podemos é un método, un medio,  unha ferramenta para que as clases populares lideren o cambio, non un  fin en si mesmo. Se só miramos cara nós mesmos, se nos convertemos nun  partido ao uso máis, non só traizoaremos a nosa esencia, senón que nos  converteremos na lembranza do que puido ser en non foi.

Acerca de Manuel A. Fortes Torres

Manuel A. Fortes Torres (Vilagarcía de Arousa, 1957). Doutor en filosofía e Catedrático de filosofía de Instituto. Sobre temáticas de filosofía política ten publicado en www.rebelion.orgÁgora. Papeles de filosofía, A trabe de ouro, Aula Castelao de Filosofía, Bahía edicións... Militante de Anticapitalistas de Galicia