0 Gardados para despois

Así chegaron os eurodeputados a unha SICAV

David LombaoDavid Lombao | @davidlombao


Unha treboada política no Parlamento Europeo mesmo antes da súa constitución, prevista para o 1 de xullo. A información publicada por Infolibre, segundo a cal "un número segredo e indeterminado de eurodeputados mantén un fondo de pensións en Luxemburgo cunha SICAV [unha sociedade de investimento de capital variable]", levou este mércores por diante o cabeza de lista da Esquerda Plural, Willy Meyer, que non chegará a tomar posesión, e disparou os rumores sobre as persoas que forman ou formaron parte do fondo, que se creou, segundo aclara a propia Eurocámara, a comezos dos anos 90 a proposta dun "grupo de eurodeputados", e que funcionou ata 2009. Como vén transcendendo dende a publicación de Infolibre a lista de nomes procedentes do Estado español vai moi alén de Meyer, esencialmente porque o fondo lles era ofrecido aos novos membros da Eurocámara de xeito ordinario.

Co obxectivo de homoxeneizar o sistema de pensións dos eurodeputados, que daquela dependía de cada Estado, ese grupo de eurodeputados impulsou a creación dunha asociación sen ánimo de lucro con sede en Luxemburgo, por ser o Estado no que se atopan os servizos administrativos do Parlamento Europeo. A Mesa da Cámara deulle o visto e prace ao modelo e esta asociación decidiu impulsar unha SICAV, da que era única accionista, para xestionalo. Esta, sinala a Eurocámara, é unha fórmula que se "utiliza frecuentemente para sistemas complementarios de pensións". Os membros da asociación serían os deputados e deputadas que voluntariamente decidisen acollerse a este "sistema complementario de pensións", para o que, por cada euro que puña o Parlamento, cada deputado poñía dous que saían da súa nómina. Cando chega o momento de cobrar, a pensión tributa no Estado de orixe.

Os eurodeputados pasaban a ser membros dunha asociación sen ánimo de lucro que impulsou a SICAV

Nun tempo no que este tipo de instrumentos financeiros non estaban, nin de lonxe, tan política e mediaticamente cuestionados como en plena crise económica, o fondo foi sumando membros, que se anotaban con normalidade e que pasaban automaticamente a formar parte da asociación que impulsara a SICAV. Os seus nomes eran mantidos en segredo pola institución, tamén cando, ao chegar as turbulencias financeiras, comezaron tamén os problemas para este fondo. Así o amosa, por exemplo, un debate no pleno de Estrasburgo de abril de 2007, no que os socialdemócratas suecos consideraron o sistema como "inmoral" ao abordar un informe do eurodeputado neerlandés Bart Staes sobre o orzamento comunitario. O propio Staes resaltou que ese fondo de pensións rexistraba naquela altura "un déficit de 28,8 millóns de euros" e instaba a "promover os investimentos éticos", ademais de reclamar que "se faga pública a lista de beneficiarios".

A Eurocámara mantivo ocultos os nomes, pero saíron á luz en 2009 na prensa británica e alemá

Pero o que non fixo a Eurocámara fíxoo a prensa en, cando menos, o Reino Unido e Alemaña en abril de 2009. Daquela o portal Open Europe publicou unha lista incompleta dos eurodeputados e eurodeputadas que cotizaban no fondo, subministrada polo xornalista de investigación alemán Hans-Martin Tillack. Neses mesmos días a revista alemá Stern foi un paso máis alá e publicou as lista completa de quen, ao cabo, eran membros da devandita asociación, denominada Pension Fund Members of the European Parlament, á que moitos eurodeputados se incorporaban ao tomar posesión como un trámite máis e sen coñecer, segundo sinalan algúns deles ao seren consultados por este diario, "que facía o Parlamento cos cartos" durante a súa xestión. As relacións, procedentes do Rexistro de Comercio e Sociedades de Luxemburgo, están datadas entre os anos 1993 e 2007 e nelas figura a práctica totalidade dos eurodeputados galegos en cadansúas lexislaturas, así como relevantes persoeiros políticos do resto do Estado.

O fondo ofrecíaselles aos eurodeputados de xeito ordinario sen especificar "que facía o Parlamento cos cartos" durante a súa xestión

Apelidos de galegos como Millán Mon, Miguélez, Albor, Fraga, Sánchez Presedo, Varela Suances-Carpegna, Fouz ou Nogueira altérnanse nestas listas cos de Díez, Valenciano, Montoro, Vidal Quadras ou mesmo Punset. Tamén Arias Cañete, aínda que no seu caso como administrador da SICAV e, polo tanto, coñecedor da mesma e do seu funcionamento. Non hai nomes alén do ano 2009, xa que, segundo subliña a Eurocámara, nese momento "entrou en vigor o novo Estatuto do Eurodeputado", co cal "os salarios e prestacións sociais -incluídas as pensións- pasan a depender das institucións europeas". Nese momento o Parlamento Europeo "decide rematar coas achegas ao fondo, ao entender que as pensións quedan garantidas de maneira homoxénea para todos os membros" e tamén finaliza a "incorporación de novos eurodeputados ao mesmo". 

No caso concreto do ex eurodeputado do Bloque, que ao rematar o seu mandato xa acadara a idade de xubilación, dende a súa contorna non só se resalta a inexistencia de información a respecto do xeito en que a Eurocámara xestionaba o fondo, senón tamén dos trámites que tivo que realizar para pagar impostos por el. Nomeadamente, foi necesario "insistir" ante a Axencia Tributaria española para abonar as cotizacións que correspondían á pensión de europarlamentario.

O Parlamento Europeo desligouse do fondo en 2009

O remate do sistema non implicou, así e todo, a fin da SICAV. Os eurodeputados menores de 63 anos non poden retirar os cartos ata que cheguen a esa idade. Asemade, fontes da institución comunitaria evidencian en declaracións a eldiario.es que a propia Eurocámara realizou achegas ao fondo "no nome de moitos eurodeputados", aos que "non tivo por que chamarlles a atención" que a sociedade tivese o seu enderezo en Luxemburgo, toda vez que "os servizos administrativos da Eurocámara se atopan nese país, empezando polo departamento de recursos humanos e toda a xestión de nóminas e pensións".

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.

Que é unha SICAV e por que podes estar nunha en Luxemburgo sen sabelo

Por Belén Carreño

A dimisión do eurodeputado Willy Meyer por participar nun fondo de pensións xestionado por unha sicav de Luxemburgo, avivou o debate sobre este tipo de produtos financeiros. A fina liña entre legalidade, moralidade e ética esvaece pero tamén se utilizaron algúns termos confusos que magnificaron o debate. Aquí ten varias claves para facer exame de conciencia de onde ten o seu diñeiro e se debe renunciar a presidencia da comunidade de veciños por iso.

Non o recoñezo en voz alta, pero non sei que é exactamente unha SICAV

O acrónimo SICAV fórmase coas palabras Sociedade de Investimento de Capital Variable. Por tras hai unha forma xurídica deseñada ad hoc para que se poidan xestionar patrimonios cun mínimo custo fiscal. A fórmula é a seguinte: débense reunir polo menos 100 accionistas para constituír unha destas sociedades que se rexistran na CNMV, o organismo que está encargado da súa supervisión. A pesar de ser unha sociedade, os seus beneficios tributan ao 1%, e é aí onde radica o privilexio fiscal xa que as demais sociedades fano a tipos entre o 25% e o 30%.

Só os ricos poden investir nestes produtos

Non. Aínda que pareza incrible non hai mínimo de investimento. Un accionista pode achegar un euro á sociedade aínda que, claro, recibirá réditos proporcionais a ese euro. Con todo, o capital mínimo esixido en conxunto aos 100 accionistas é de 2,4 millóns de euros para que poidan aproveitarse da singularidade da SICAV. Isto fai que de facto a xente que participa achegue moito patrimonio. Pero non ten por que ser así. Recentemente, un grupo de investidores creou a primeira sicav por redes sociais. Uníronse até 267 socios-tuiteros o que flexibilizou o capital que se pode achegar.

Son nichos de fraude

Feita a lei, feita a trampa e si, detectáronse moitos casos de fraude á hora de usar estas sociedades. A posibilidade de que calquera cun euro poida ser accionista facilitou que se constitúan SICAV con falsos accionistas. Persoas que poñen o seu nome para que se poida facer unha relación dun cento de investidores, pero que non pintan nada. É o que se deu en chamar 'mariachis'. Os inspectores de Facenda detectaron estes abusos cando a inspección lles competía a eles pero desde 2005 traspasouse á CNMV, que se mostrou moito máis tolerante con estes abusos.

É difícil chegar á conclusión de que hai máis ou menos fraude con estas sociedades que con outras. O problema é que ao ter un réxime fiscal favorecido, ou privilexiado, a vixilancia debería ser maior e non o é

Ademais, as SICAV válense dun truco para pagar aínda menos impostos. Se reparten dividendos, estes teñen que ter a retención habitual, que agora en España está no 21%. Para iso o que fan é reducir capital da sociedade e logo volver amplialo. Isto chámase operacións acordeón e permite aos accionistas recuperar parte do investimento sen pagar impostos, coma se fose outro tipo de entrega financeira. Ao final, cando só quedan plusvalías que devolver aos accionistas non queda outra que pagar, pero a cambio diferíronse os impostos no tempo.

En calquera caso, é difícil chegar á conclusión de que hai máis ou menos fraude con estas sociedades que con outras. O problema é que ao ter un réxime fiscal favorecido, ou privilexiado, a vixilancia debería ser maior e non o é. Para saber máis de porqué funcionan mal o mellor é ler aquí, aquí e aquí.

Son pequenos paraísos fiscais dentro de España?

Como explica moi ben o inspector de Facenda Francisco de la Torre, isto non é así. A SICAV é unha sociedade transparente que para operar cos beneficios fiscais pertinentes debe estar no rexistro público da CNMV coa listaxe dos seus 100 accionistas. Ademais, e aínda que non paguen case impostos polos beneficios, si tributan no Imposto do Patrimonio no caso de que este supere os 700.000 euros, cousa frecuente nun millonario. Con todo, é máis que evidente que un rico elixirá xestionar os seus fondos nunha destas sociedades para pagar menos ao fisco.

Era Willy Meyer accionista dunha destas sociedades e non o sabía?

Nas sicav luxemburguesas non se esixe un número determinado de accionistas, a cambio hai partícipes, que non teñen practicamente ningún control

Non. A sicav do escándalo de Meyer estaba en Luxemburgo, non en España, o que fai que teña unha normativa diferente. Nas sicav luxemburguesas non se esixe un número determinado de accionistas, a cambio hai partícipes. A diferenza entre un e outro é fundamental. Os accionistas son convocados a Xuntas de Goberno onde se toman decisións respecto da sociedade. Os partícipes compran participacións e non teñen practicamente ningún control sobre este instrumento. É a mesma fórmula que se se compra en España un fondo de investimento ou un plan de pensións. Esta é a razón pola que é crible que algúns eurodeputados asinasen a súa subscrición ao plan sen ler en detalle a letra pequena.
Ademais, as sicav de Luxemburgo non tributan por beneficios como a española, senón que pagan ao fisco do Ducado un 0,01% dos seus activos, o que é patrimonio. O patrimonio mínimo esixido é moito menor, apenas 1,2 millóns de euros. Iso si, ao contrario que a española son totalmente opacas. Debido á lexislación luxemburguesa, os partícipes son secretos e non hai obriga de revelalos.

O 75% dos fondos de investimento transfronteirizos que se comercializan no mundo están domiciliados en Luxemburgo. Para saber máis do tema, aquí hai un práctico manual.

Pero Luxemburgo si é un paraíso fiscal, ou sexa que se evadían impostos

Si pero non. Aínda que soe incongruente, Luxemburgo non está na lista de paraísos fiscais, aínda que a OCDE lle puxo pésimas notas polo seu comportamento. Luxemburgo ten un réxime fiscal privilexiado que o leva a competir con outros países da súa contorna á hora de atraer investimento, pero tamén o son Irlanda e en moitos aspectos Reino Unido. Con todo, asinou recentemente os tratados de intercambio de información que non operaban cando os eurodeputados tiñan o fondo.

A Luxemburgo convérteno nun paraíso fiscal os seus defraudadores no momento no que un cidadán doutro país refuxia alí o seu diñeiro e llo oculta á Facenda fronte á que ten que facer a declaración.

Non hai dúbida de que ter diñeiro en Luxemburgo é unha estratexia para pagar menos

Si a maior parte das veces, excepto para... os que residan ou reciban a nómina en Luxemburgo. E este é o caso dos eurodeputados. Aínda que o estatuto do eurodeputado e a súa remuneración foron cambiando ao longo do tempo, o certo é que a capital deste minúsculo país é tamén, xunto a Bruxelas e Estrasburgo, sede das institucións europeas, e como a todos lles saía mellor, as nóminas emítense desde alí. Se as nóminas e a xestión dos recursos financeiros se fai desde Luxemburgo en xeral, o normal é que tamén se fixese alí a xestión do fondo de pensións.

As nóminas fanse en Luxemburgo, o normal é que tamén se fixese alí a xestión do fondo

Ademais, os eurodeputados non teñen por que facer a súa declaración da renda en España. A Axencia Tributaria esixe estar máis de 183 días ao ano en España para declarar, e non está claro que teña que ser así. Se o cónxuxe ou os fillos si residen de forma permanente en España, a cousa cambia. Pero o certo é que se tería que analizar caso por caso. En calquera caso, o importante é que se fan a declaración en España, declaren ter ese fondo de pensións.

Entón, por que dimitiu Meyer?

Desde Esquerda Unida criticouse duramente o privilexio fiscal que supón unha SICAV, así como a especulación financeira de produtos de investimento, fondos, e mercados. Defender iso e ter un pode ser moralmente reprochable. Ademais, hai outras explicacións para a dimisión que veñen aquí.

Doutra banda, o uso que facían os eurodeputados do fondo non era do todo transparente e aínda que legal, había zonas de alegalidade ou polo menos inmoralidade. Explicouno este xoves o exeurodeputado Ignasi Guardans na Cadena Ser e tamén no seu día o blog (algo euroescéptico) OpenEurope.

É moral non pagar nada por ter diñeiro nun plan de pensións onde os aforros dan réditos?

Se ten esta dúbida, o mellor é cuestionarse a maior: é moral ter un plan de pensións? Porque ningún plan de pensións paga nada ao fisco ata que se rescata. É máis, en España, as achegas ao plan de pensións desgravan. Así que máis ben terían un imposto negativo. Só no momento do rescate se tributa e é ao tipo habitual da retención. A dúbida debería estenderse aos fondos de investimento, que teñen un tratamento fiscal moi similar ao das SICAV xa que apenas pagan un 1%.

É un produto reservado aos que máis teñen?

Cabe lembrar que estamos a falar de produtos de aforro, ben sexa para xestionar riqueza presente ou futura como pensión. Isto fai que estas posibilidades só estean ao alcance de quen teña posibilidade de aforrar. Isto é en principio o máis limitante. Pero tanto os fondos de investimento como os plans de pensións poden esixir desembolsos moi baixos, de entre 500 euros e 1.500 euros (por suposto tamén hai os que esixen 50.000 euros de investimento mínimo). Así que si son produtos ao alcance das chamadas clases medias. Os fondos de investimento teñen en España case seis millóns de partícipes.

Pero eu non teño unha SICAV en Luxemburgo

Vostede pode estar a investir nunha sicav en Luxemburgo e non sabelo. De feito, se ten algún produto de aforro ou investimento é realmente moi probable que isto estea a suceder. Debido á laxitude na normativa financeira e estas diferenzas entre as sicav de Luxemburgo e o resto, a maioría dos grandes fondos de investimento utilizaron a fórmula das sicav do Ducado para estruturar estes produtos. As sicav de alí convertéronse así en grandes fondos, ou fondos de fondos, colectores de investimento que logo se comercializan como produtos financeiros en moitos países.

Así as cousas, se mira a letra pequena do informe que lle chega de forma trimestral cos seus investimentos, pode atopar que o domicilio do seu fondo é unha sicav de Luxemburgo ou, case seguro, que dentro da carteira de investimentos que realiza, esoutros fondos nos que inviste de forma indirecta son SICAV do Ducado. O mesmo sucede co plan de pensións, que é un produto que se atopa contido dentro dun gran fondo de pensións que facilmente tamén estará fóra de España.

BBVA, o banco que máis plans de pensións xestiona en España, e o segundo despois de Santander en patrimonio de fondos de investimento, é bastante transparente no seu buscador de fondos, até o punto de que deixa que o criterio sexa o domicilio social. Baste sinalar que das 24 páxinas de fondos de investimento que ofrece a entidade, 21 son de fondos domiciliados en Luxemburgo. Tampouco está de máis botar unha ollada á interminable listaxe de fondos que ten rexistrado o Banco de España para a súa venda en España.

Non hai unha forma ética e responsable de investir os meus aforros?

No momento en que se deixa a xestión dos aforros a un gran banco o control escápase das mans. De feito, unha cousa "positiva" das SICAV é que invisten onde lles din os seus accionistas, con rigoroso control. Os fondos de investimento e plans de pensións invisten en cousas que se vostede é unha persoa comprometida de verdade con certos valores prefire non saber. Hai unha pequena industria de fondos sustentables, éticos e responsables, avalados con selos de ONG que lle garanten que eses investimentos non se destinarán a fins cos que non estea vostede de acordo. Pero eses fondos adoitan ter comisións máis altas (a xestión é algo máis cara) e ofrecen rendibilidades máis baixas. Unha das razóns polas que o investidor adoita ser débil.

Un depósito bancario tampouco é a solución. Ao final está vostede prestando diñeiro ao banco e en canto lle dá ese diñeiro non sabe que fará con el.

Unha boa solución é comprar débeda española ou letras do Tesouro. Pero lembre, así está a financiar ao Goberno de quenda. As persoas dunha sensibilidade alta na conciencia política e moral tamén poden atopar pegas a este sistema.