0 Gardados para despois

"A sociedade actual reclama outras solucións políticas pero tamén outra lectura do pasado"

Miguel PardoMiguel Pardo | @depunteirolo


Lourenzo Fernández Prieto é o editor e coordinador, xunto a Aurora Artiaga, de Otras miradas sobre golpe, guerra y dictadura (Ed. Catarata), unha obra na que máis de dez historiadores achegan o coñecemento e experiencia dun "pasado incómodo" sobre que levan traballado e estudado dúas décadas. O libro intenta construír un novo relato con abondosos fundamentos historiográficos que o afastan dese outro relato "conxelado nas visións franquistas-antifranquistas pasadas pola peneira da reconciliación na Transición que fundan o presente". "O pasado é moi diferente do que pensamos", di o catedrático, que coordina un libro dun grupo de autores que fixo ou está facendo a súa tese no Departamento de Historia Contemporánea e América da USC, cuxa maioría pertence ao colectivo Histagra e do que unha parte deles participou no proxecto Nomes e Voces.

Necesitamos máis ca nunca outras miradas?

Precisámolas. Durante moito tempo houbo ou hai dúas miradas canónicas, entrelazadas e complementarias do golpe, da guerra de da ditadura: a franquista e a antifranquista, que tamén está moi presente. É a mirada que temos na literatura, nas series, nos telexornais... E conforman un relato político dominante. A reconciliación non é coller un pouco de cada visión. Nós dicimos que se queremos entender por que nos pasan cousas que non entendemos, hai que coñecer mellor o pasado, que é menos coñecido do que cremos. O pasado é moi diferente do que pensamos; sabemos pouco do pasado e case todo é mentira ou está desviado.

"As miradas canónicas do franquismo e o antifranquismo conformaron un relato político dominante"

Que achega esta obra?

É un labor de varios historiadores que xunta dez anos de teses doutorais, vinte anos de traballo, achegas do proxecto Nomes e Voces e toda a experiencia dos que a elaboramos. Sexa casualidade ou non, todos os que facemos esta obra nacemos despois de 1960 e intentamos responder moitas preguntas. Porque todo aquel que naceu logo de 1970 e foi educado nos valores humanos, da paz, da reconciliación, da Transición ou da democracia pregúntase cousas que non lle foron explicadas. A sociedade pregúntase como pode ser que aparezan cranios con furados de bala sen que aquí pase nada. O pasado é cada vez máis incómodo porque non ten respostas.

As polémicas arredor da querela arxentina son o reflexo dese relato dominante?

Vivimos supostamente nun réxime de separación de poderes pero, de forma mecánica, o ministro de Xustiza responde a un requirimento policial xurdido dunha demanda da causa arxentina advertindo o que hai que dicir e responder. Como lle explicamos ao mundo que o suceso no que un garda civil tirou un home pola fiestra non pode ser aclarado? Como explicamos a aqueles que non participaron ou nin tan sequera estaban presentes cando os acordos da Transición que un membro do órgano xudicial que acordou o fusilamento de cinco persoas non dea ningunha explicación? Por que hai nenos roubados? Por que houbo un golpe de estado que asasinou en catro meses 3.500 persoas en Galicia? Pois é difícil de explicar que todo iso non se aclare ou que non se dean respostas.

"Vivimos nun réxime de separación de poderes no que o ministro de Xustiza advirte do que hai que responder ante un requirimento policial"

Pero non parece que se queiran dar respostas...

A lei de punto final non está admitida noutros lugares e aquí dinnos que nada se toca porque entenden que a Lei de Amnistía xa o regulou todo. Non fixemos ben esa política. As decisións que se tomaron daquela serven para hoxe? É difícil que nos convenzan de que si. Ese é o contexto no que se sitúa esta obra, que achega coñecemento. Non achegamos respostas, pero si coñecemento sobre o que aconteceu. A xuíza arxentina é coherente cun modelo que España tamén achegou e é normal que nolo apliquen tamén, pero aquí pensouse que estabamos exceptuados. Non hai razón xurídica, histórica, moral ou ética que nos deteña ante a resolución dos crimes.

Politizouse a historia?

Se falamos de historia, temos que discutir de historia. Todo está hiperpolitizado nun relato franquista e logo nun relato antifranquista. A min o antifranquismo historiográfico non me responde ningunha cuestión. Hai que entender porque en Galicia fusilaron todos os xefes militares... E non me dan resposta a iso.

"A abdicación do rei, a caída de Pujol ou a marcha de Alfonso Guerra sitúannos no final da Transición; xa é algo verídico"

Durante anos, moitos estudantes comprobaron como nos colexios ou institutos case que se obviaba a guerra ou a ditadura.

Trátase a temática porque unha das preguntas da Selectividade durante anos foi sobre este tema, pero o que nos encontrabamos nos exames os correctores era que o relato dos estudantes era o que sacaban dos profesores... E é un relato imposible. Para empezar, nas propias escolas, sempre se di que non houbo golpe de estado, senón unha guerra civil na que a xente se matou. E tamén se insiste na idea de que a Igrexa foi moi mala na guerra, pero moi boa na Transición. Responde ao relato feito polos protagonistas políticos do asunto e este está descomposto como tantas outras cousas nestes tempos. Podemos dicir que a recente abdicación do rei Juan Carlos e a marcha de Alfonso Guerra sitúan o final da Transición como algo verídico. O final de vez daquel tempo.

"A sociedade actual reclama solucións políticas diferentes, pero tamén outra lectura do franquismo e da guerra"

A Transición acabou de vez agora?

Acaba de caer Jordi Pujol, abdicou o rei, marchou Alfonso Guerra e antes Rubalcaba... Os protagonistas da Transición están fóra de lugar e o mundo e a sociedade de hoxe, igual que reclama solucións políticas diferentes, tamén reclama outra lectura do pasado. Iso é o que achegamos nesta obra. Contáronnos a guerra cos seus intereses, algo que é normal. Pero é outro tempo.

E esa outra lectura do pasado cambia moitas cousas daquel relato?

Achegamos outra mirada sobre o golpe militar, en que consistiu, como se organizou e por que se mataba xente. Analizamos por que se constituíron os exércitos e como se fixo. O relato tradicional insístenos en que os que loitaban nun ou noutro bando era porque lles tocaba, pero non é só por iso, hai explicacións máis complexas porque, en definitiva, os soldados tiveron que ir á guerra obrigatoriamente e non podían escapar. Tamén se adoita crer que en Galicia houbo moitos voluntarios, pero iso non é verdade. Coa ditadura ocorre o mesmo: sempre se nos fala dunha primeira fase dura do réxime e unha última que se cualifica como marabillosa e de "desarrollismo" porque a xente podía comprar un televisor e mandar os fillos a estudar á Universidade. Pois non é así, a ditadura era a mesma. E hai que transcender tamén o concepto de vítima, porque as vítimas non morreron, matáronas; onde están os verdugos? O relato deglutiu toda a información real sobre o que aconteceu.

"O que pasou na Transición xa pasou; o que hai que facer hoxe é independente do que se fixo antes"

No caso da Transición tamén? Foi modélica?

É o relato co que nos construíron, un relato fundacional. E ten unha explicación: o medo á guerra civil e a ameaza foi un instrumento de acordo, algo que serviu para chegar a un pacto. Sempre se falou da Transición como modélica, pero tampouco estou de acordo co relato novo que asegura que todo se fixo mal e que hai que anular aquilo que se logrou. Hai que facer o que hai que facer hoxe, pero independentemente do que se fixo antes. O que pasou, pasou, chamáronlle reconciliación e todo o mundo estaba de acordo. Aqueles que estaban en contra eran minoría e non lles deron a razón. Non estou disposto a que me impoñan agora un relato respecto do que temos que facer con respecto ao que non se puido facer antes.

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.