0 Gardados para despois

Cadriños para coñecer a Lucio Urtubia, o anarquista que fixo tremer City Bank

Montse DopicoMontse Dopico | @montsedopico


“Pouco a pouco fun perdendo o respecto ao Estado, á propiedade privada e sobre todo á Igrexa. Como ía respectar a eses que só trouxeran fame, inxustiza, miseria e crimes?”. Así fala Lucio Urtubia, o anarquista que logrou poñer o City Bank contra as cordas cunha grande acción de “recuperación” de diñeiro para a causa a través do cobro de cheques de viaxe, na novela gráfica sobre a súa vida escrita e debuxada por Belatz, O tesouro de Lucio. Demo Editorial vén de publicar a versión en galego desta obra, un proxecto impulsado pola editora vasca Txalaparta a partir dunha proposta do propio Lucio Urtubia.

Cando recibiu a chamada de Txalaparta para ser o autor deste libro, Belatz (Mikel Santos), non tivo que pensalo. Lucio Urtubia é unha figura ben coñecida no País Vasco e Navarra, e a súa popularidade aumentou ademais co documental Lucio, estreado no Festival de Cinema de San Sebastián e nomeado nos Goya. “Coñecíao, si, cando me chamaron, pero a trazos xerais. Sabía, sobre todo, da súa grande xesta de conseguir facer axeonllarse ao City Bank”, explica. Mais, a pouco que afondes, -engade-, decátaste de que aí “había unha historia moi importante”. Como para preguntarse por que non se contara antes -en banda deseñada, polo menos-.

"Sabía, sobre todo, da súa grande xesta de conseguir facer axeonllarse ao City Bank"

Ademais de ver e rever o documental, Belatz comezou a documentarse coas dúas autobiografías de Lucio e coa que lle fixo Bernard Thomas, Lucio Urtubia, o anarquista irredutible. Pero o máis importante foi coñecelo en persoa, e irse metendo máis na súa historia e -e entendendo a súa personalidade- a través de varias entrevistas realizadas en distintos lugares, como Cascante, a localidade navarra de nacemento de Lucio, ou París, onde se exiliou nos anos 50 e entrou en contacto con grupos anarquistas. “Quedabamos en persoa e falabamos moito por teléfono. Eu facíalle, pensando no aspecto gráfico da novela, preguntas que nunca lle fixera ninguén: se se afeitaba, como ía ao traballo, se escoitaba na radio, que almorzaba…”, indicou Belatz.

Na novela gráfica ten, en efecto, un peso importante a vida cotiá de Lucio -e non só as partes máis épicas da súa biografía-. Así como a súa personalidade. Porque se trataba -di Belatz-, de achegarse ao personaxe e á persoa. Un home “con moita forza, con moita enerxía, moi optimista”..., asegura. Foi abraiante, -subliña-, “con todo o que fixo, atoparme con que é un paisano con boina e caxato que podería ser o avó de calquera de nós”. A partir desta impresión, e da información que reunira, Belatz quixo contar a historia de Lucio tendo en conta dous criterios: “que quen non o coñecese, o coñeza”, e “deixar clara a súa mensaxe: que non nos podemos durmir, que temos que actuar…”.

"Foi abraiante -subliña Belatz- con todo o que fixo, atoparme con que é un paisano con boina e caxato que podería ser o avó de calquera de nós”

Mais o obxectivo non era, tampouco, facer unha haxiografía, aínda que o libro si reivindique e louve a súa figura. Por iso vemos, en O tesouro de Lucio, un permanente activista, ás veces afouto demais, que non foi sempre, por exemplo, o mellor pai. “Eu non quixen magnificar máis o que fixo, senón presentalo como un home de a pé. E penso que iso aínda lle dá máis valor. Porque significa que el fixo o que fixo, podería facelo calquera”, sinala Belatz. Mais tamén “tiña que buscar tamén as sombras, e atopeinas no lado máis persoal: nas relacións familiares… É un ser humano imperfecto, mais eu non quixen negar as sombras. Aínda que dea máis importancia ás luces”, di.

"Eu non quixen magnificar máis o que fixo, senón presentalo como un home de a pé. E penso que iso aínda lle dá máis valor. Porque significa que el fixo o que fixo, podería facelo calquera"

O tesouro de Lucio non é, por outra banda, en canto á súa estrutura, un relato lineal. A historia é contada a través dunha entrevista de Lucio cunha moza, Amaia. Unha veciña do seu pobo de orixe á que lle vai contando, nunha viaxe en tren, a súa vida, porque ela está a facer un traballo para a Universidade sobre o movemento anarquista. As distintas fases da vida de Lucio van, así, desenvolvéndose a través de flashbacks. “A infancia está ao final e é o que xustifica todo o que o lector leu anteriormente”, comenta Belatz.

Unha vida miserenta, nunha sociedade fondamente desigual e clasista na que se agarda, da clase obreira, que se deixe explotar e cale. Que non se atreva a pensar que ten dereitos. Unha familia pobre e represaliada tras o golpe do 1936. Un pai que morre enfermo, na cama, entre dores, sen poder nin pensar en mercar menciñas para aliviarlle o sufrimento. Un dominio absoluto, sobre as vidas dos demais, das “forzas vivas” da vila sobre aqueles aos que consideran inferiores. Os curas que pegan aos nenos por se acaso e porque si. Os señoritos que desprezan os seus compañeiros por non seren adiñeirados coma eles. Un pai que é quen de expatriar a súa filla para evitar que se relacione cun obreiro. Lucio chega a París nos 50 e, por fin, todo aquilo que intuíra comeza a encaixarlle. Entra en contacto con grupos anarquistas. Coñece a Quico Sabaté, a quen acolle na súa casa. E o resto xa só podía, quizais, ser como aconteceu.

Belatz conta a historia da estafa ao City Bank, ou a do famoso “tesouro” de Lucio, -un cheque que ten gardado e non chega a utilizar-, mais tamén outras moitas accións protagonizadas por Lucio e os seus compañeiros moito menos coñecidas. Así como o seu sentido. “Recuperar” diñeiro non só para seguir financiando as súas actividades, senón para distribuír entre grupos dedicados a distintas causas sociais. “Eu non quería repetir o que xa di o documental, replicar o que xa se sabía. Quería mostrar quen era, como vivía, como se relacionaba… pero tamén o que el repetía sempre, as frases que el repetía e que amosan que tiña claro por que loitaba: que somos o que facemos, que non se goberna sen crime…”, di Belatz.

Capa d'O tesouro de Lucio / Demo Editorial

Lucio traballou, toda a súa vida, de albanel, chegando a ter unha pequena empresa. Nunca foi unha persoa de grande formación intelectual, se por iso se comprende a de carácter académico. Nun momento da novela, Amaia di que, de non ser unha persoa ignorante, nese sentido, e imperfecta, ou se tivese sido máis sosegado, non faría o que fixo. “A reflexión é do personaxe, pero podo facela miña: se non fose un ser imperfecto, coa súa impaciencia e a súa paixón, -e se non tivese sorte na vida-, se non fose un louco, un Quixote, non faría o que fixo”, sostén Belatz.

"Se non fose un ser imperfecto, coa súa impaciencia e a súa paixón, -e se non tivese sorte na vida-, se non fose un louco, un Quixote, non faría o que fixo”, sostén Belatz"

Porque Lucio cometeu, a ollos da lei, moitos delitos. E estivo no cárcere. Mais, se fose hoxe, por moito menos, e coa súa ideoloxía, probablemente non sairía máis. “Tivo axudas moi importantes. Era outro país e outra época, pero ademais soubo relacionarse con esquerdistas con influencia e axudáronlle avogados de esquerdas”, indica Belatz. A novela cita a Roland Dumas, Thierry Fagart e Louis Joinet, neste sentido. Co City Bank chegou a un trato, malia ser penalmente condenado de igual maneira. “Tivo moitas agallas, e sorte tamén”, pensa Belatz. “Decidiu ter un papel activo, non pasivo. Pasar á acción directa. Dicía el que somos o que facemos. E el queda ben definido polas súas propias accións”.

Canto ao seu estilo, O tesouro de Lucio é banda deseñada de debuxo bastante clásico. “Quería que o tipo de trazo, as cores, os recursos gráficos en xeral, cadrasen coa época na que se desenvolve a historia”, asegura Belatz. Que usou “a técnica de toda a vida”: primeiro o debuxo a man, despois o tintado e despois a cor. O estilo é diferente ao das súas obras anteriores, sendo esta a máis “ambiciosa”. Mais non buscou innovacións a nivel formal, senón facer unha narración áxil, con ritmo, que fluíse cadriño a cadriño.

"En definitiva, somos o que facemos e nada nos vai caer do ceo”

Remata a novela con palabras do propio Lucio. “As cousas pequenas non existen, todo medra e se fai grande: un encontro, un libro, un ser humano. E unha soa pinga de auga desborda entón o vaso. Lembro unha das miñas últimas expropiacións. Foi unha imprenta offset que pesaba máis que unha lavadora e tiven que sacala como puiden, de madrugada, nunha institución moi vixiada. Na furgoneta esperábame a miña muller, coa porta corrediza aberta. Pedinlle que me acompañase porque era xa a segunda ocasión que un amigo meu me traizoaba ao non acudir á cita. Aínda así, levamos aquel artefacto. Que pracer saber que esa máquina puido seguir imprimindo periódicos prohibidos e servindo á causa en vez de enferruxarse naquel grande edificio. Esa é a nosa sorte e a nosa loita. En definitiva, somos o que facemos e nada nos vai caer do ceo”.

 

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.

"Os seres humanos somos profundamente imbéciles pero cremos que somos a hostia. Só hai que ver o doado que resulta manipularnos"

Demo Editorial vén de publicar tamén Mas futvol por fabor, de Leandro Barea, un libro de cadriños de humor gráfico, intervencións urbanas e banda deseñada que foi impulsado cunha imaxinativa campaña de micromecenado. Aínda que o autor xa tiña a idea de sacar un libro, foi Manel Cráneo, o editor de Demo, quen lle propuxo reunir o material nun volume recompilatorio.

O propio Manel “pensou -e ben pensado- que coa cantidade de xente que segue o meu traballo nas redes sociais, especialmente no Facebook, o mellor era usar esa corrente ao noso favor e facer unha campaña  “inusual” para conseguir o obxectivo. Funcionou moi ben a verdade. A resposta da xente foi xenial. Pasámolo pipa facendo as fotos da campaña coas pancartas pola Coruña adiante. Non todos os días o teu editor se presta a facer o fato. Un santo”, asegura Leandro.

O debuxo de Mas futvol por fabor caracterízase pola súa sinxeleza. O seu minimalismo case naïf, como dixo algún crítico. “Estiven case 14 anos traballando en prensa diaria e en revistas facendo ilustración, pero tiña moitos vicios e influencias do que vin e lin cando era novo. Un día deixei todo porque estaba farto de facer sempre o mesmo co mesmo estilo e sentía que estaba empezando a balorecerme”, explica.

"Agora xa non teño nada que demostrar e debuxo como quero. É moi liberador"

A realidade é cíclica e acabas sempre tratando co mesmo cada certo tempo e a min apetecíame comezar de cero de novo pero, para acoller o novo, teste que desfacer do vello primeiro, e iso é o paso máis duro. Despois do parón seguía querendo debuxar, iso non o podo evitar, pero ao non ter que axustarme a datas de entrega, espazo definido, temas, opinión ou formalismos empecei a debuxar sen boceto algún o que me pasaba pola cabeza, e saíu este estilo. Agora xa non teño nada que demostrar e debuxo como quero. É moi liberador. Ademais é moi útil por se perdo a man dereita. Polo facelo coa zurda e ninguén se vai dar conta”, comenta.

Tanto Mas futvol por fabor como O tesouro de Lucio foron presentados na libraría Komic, en Santiago. Na recensión de Mas futvol por fabor publicada no web neste establecemento, sinálase que este libro, de carácter “atemporal” e “existencialista”, non se centra na “actualidade”, senón en situacións ou pensamentos que todas as persoas vivimos ou temos nalgún momento.

Podería engadirse que se trata dunha obra cun certo toque de humor absurdo, un pouco gamberra el, se cadra, un bocado punki. O propio autor confesa non saber de que xeito definila. “Son un galego de Lugo ao que lle gusta a retranca, que medrou co punk nos 80 e que tamén xogaba na rúa todo o puto día facendo o gamberro, así que supoño que todo iso pódese apreciar na miña cosmovisión”, di.

Os personaxes que poboan Mas futvol por fabor móstranse duros entre eles e consigo mesmos. Moitos dos cadriños veñen dicir que as persoas, os seres humanos, somos bastante idiotas. Que nos queda moito por espertar. E que, mentres, quédanos rir do patéticos que somos. “Creo que os seres humanos somos profundamente imbéciles, si. O triste é que cremos que somos a hostia. Só hai que ver o doado que resulta manipularnos ou enganarnos. E iso pola nosa especie, non me quero imaxinar por unha especie intelectualmente superior”, reflexiona o autor.

“Creo que os seres humanos somos profundamente imbéciles, si. O triste é que cremos que somos a hostia. Só hai que ver o doado que resulta manipularnos ou enganarnos"

A idiotización colectiva ou o exhibicionismo das redes sociais son, de feito, temas bastante presentes no libro. “Eu uso as redes sociais porque cando deixei de publicar nos medios en papel dinme conta de que a única vía de escape para que se vise o meu traballo no mundo mundial era por aí. Ademais eu agora vivo de novo en Lugo, que non é precisamente Los Ángeles ou Londres”, subliña.

Se eu fose Banksy, por exemplo, si que me podería permitir o luxo de mandar ao carallo as redes sociais para traballar, pero non todo cristo está nese punto. As redes son coma todo: depende do uso que lles deas. Se queres só colgar selfies e fotos do ben que levantas pesas e tonificas o cu, pois “moi bien”; pero a min parécenme unha ferramenta estupenda para que se vexa o teu traballo e non o teu “careto”. De feito, “ironías de la vida”, España non está nin nos tres primeiros postos segundo a xente que me segue”.

Os de Leandro non son cadriños políticos no sentido de apelar, en aparencia, á convención chamada “actualidade”. Mais o libro está inzado do que, desde a ideoloxía neoliberal, se chama “perdedores”. Xente oprimida de distintas maneiras. Que ás veces se revolve na súa propia miseria. Preguntado sobre o tipo de personaxes que pretende retratar, Leandro responde que “penso moitas veces en nós, a xente corrente que leva a vida como pode, e parece que agora es “perdedor porque quieres”, non porque a xente que dirixe o cotarro decida quitarche dereitos ou os cartos dos teus aforros. Dáme bastante noxo todo ese mundo dos motivadores e toda a merda esa. Se á sociedade hai que motivala para que siga adiante é que algo non vai como debería ir”.

"Faime moita gracia esa xente que namora do seu prestixio e do que fixo na vida. É coma namorar do rastro que vas deixando. É absurdo"

“Despois de acabar os seus estudos de deseño gráfico e ilustración convértese noutro artista totalmente innecesario”, di a biografía que ten no seu web, no que semella unha crítica á imaxe do artista como ser superior, intocable. “Faime moita gracia esa xente que namora do seu prestixio e do que fixo na vida. É coma namorar do rastro que vas deixando. É absurdo. Era iso ou poñer “Dejadme cincuenta euros”. Pensei que era mellor a opción que aparece na web”, afirma. Mas futvol por fabor é austero en trazos e tamén en cores. “Antes cando miraba para todas as viñetas xuntas toleaba, semellaban unha paella. E pensei en usar menos cores por aquilo de non tolear cada vez que quero meterlle cor ás ilustracións. Por outra banda, no meu caso a cor é de orde “secundaria”, polo que decidín seguir unha orde cromática de aplicación usando cores básicas. Agora cando vexo todo o traballo xunto vexo sintonía e iso gústame”, di.

Barea quixo rematar dando as grazas aos mecenas que fixeron posible a publicación do libro, que chega ás 200 páxinas. “Cada páxina de diversión asegurada”, asegura, “só sae a 0,12 céntimos e non se venden por separado. Pódese mercar en librerías, na web da editorial e tamén na miña tenda online. Se o fas a través da miña tenda vaiche ir cun garabato e adicado persoalmente. Ademais farás feliz a un debuxante, e iso non ten prezo”.