0 Gardados para despois

As instrucións 'eternas' amplifican os receos en torno ás macrocausas xudiciais en Galicia

David LombaoDavid Lombao | @davidlombao


Xa transcorreu media década dende que a titular do xulgado de primeira instancia e instrución número 1 de Lugo, Pilar de Lara, lanzara a Operación Carioca, que destapou un escuro entramado de proxenetismo en Lugo e a súa contorna. Os supostos contactos entre axentes da autoridade, políticos e empresarios nalgúns dos prostíbulos investigados contribuíron ao estourido da macrocausa de presunta corrupción que marca o ritmo da política galega dende hai catro anos, a Operación Pokémon cuxa instrución continúa a estenderse sen que, polo momento, se albisque conclusión ningunha. Esa ampliación aparentemente ilimitada a partir da trama presuntamente liderada por empresas do grupo Véndex vén de suscitar as críticas da Fiscalía ao xeito en que procede De Lara e reabre, por extensión, o debate sobre este tipo de operacións e a súa efectividade para perseguir delitos.

A faísca que serviu para prender o debate foi a última memoria da Fiscalía Xeral do Estado, publicada hai poucos días. Na súa análise dos casos no eido da estranxeiría o departamento agora encabezado por Consuelo Madrigal critica, sen citala, á xuíza De Lara. "Cómpre destacar a longa duración que está adquirindo" a que "se coñece nos medios de comunicación como Operación Carioca", di a memoria. Se ben o Ministerio Público atribúe "en parte mínima" esta dilación á "sucesión provocada -por diferentes motivos- de distintos Fiscais no seguimento da instrución", coida que a "razón determinante" é que "se xerou unha macrocausa de difícil manexo e peor entendimento" por parte da xuíza instrutora.

A Fiscalía Xeral do Estado apercibe a xuíza De Lara na súa memoria: "Podería demorarse ata o infinito se segue tirando do fío sen límite"

A Fiscalía, di, mantén dende xuño de 2013 a necesidade de "que se formen pezas separadas" para "organizar o procedemento en relación cos delitos perseguidos", cuxa "natureza" é "aparentemente dispar", para así "facilitar a tramitación e conclusión". Resulta imprescindible, indica, "acoutar" esta instrución, xa que en caso contrario esta "podería demorarse ata o infinito se se segue tirando do fío sen límite". No entanto, lamenta, a xuíza non ordenou a formación das pezas separadas ata case un ano despois, en marzo de 2014, e estas pezas están sendo tramitadas "con lentitude" e "en ocasións, sen formarse de xeito correcto en canto aos folios das actuacións que deben incorporarse a cada peza".

A Fiscalía Superior de Galicia súmase á crítica

Aínda que dun xeito discreto, as consideracións da memoria da Fiscalía non foron precisamente mal recibidas nos sectores dos xulgados lucenses máis críticos con De Lara, así como pola banda dalgunhas das persoas citadas nos sumarios que instrúe. Algo semellante aconteceu na Fiscalía Superior de Galicia, cuxo titular, Fernando Suanzes, foi cuestionado ao respecto hai poucos días durante un acto público. Aínda subliñando o "rigor" que, afirma, caracteriza o traballo xudicial en Galicia e enmarcando as críticas no contexto da propia memoria da Fiscalía Xeral, Suanzes responde á pregunta de se a operación Pokémon está sendo excesivamente dilatada indicando que "toda instrución debe pecharse nun prazo razoable".

"A mellor maneira de non levar nada é querer levalo todo", di o Fiscal Superior de Galicia

"A mellor maneira de non levar nada é querer levalo todo", advirte o Fiscal Superior, a cuxo xuízo cómpre que "todos entendamos" que é "necesario", en operacións coma estas, "quitar as causas da conexión absoluta que agora teñen" e "facer pezas separadas para un mellor desenvolvemento do procedemento". O alargamento indefinido das instrucións, indica Suanzes, afecta ao xeito en que a cidadanía valora a Administración da Xustiza, así como a "proxección internacional" dos tribunais españois.

Os efectos "perversos" das macro causas

A aposta por acoutar as instrucións é compartida tamén dende a xudicatura. Así, o presidente do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG), encadrado no sector progresista da carreira xudicial, salienta que "está dito dende hai moito tempo" que a partir de "determinado punto" cómpre "rematar" as instrucións para "facilitar o axuizamento" de cada caso. No que atinxe á Operación Pokémon, Miguel Ángel Cadenas evidencia que "obxectivamente, leva moito tempo", se ben cómpre "coñecer dende dentro" cada instrución para saber da súa "complexidade" e do que "está pendente de resolución".

O presidente do TSXG resalta a necesidade de "facilitar o axuizamento" co "remate" das causas

Ao achegamento a "cada caso concreto, que só o coñece a persoa que o leva" apela tamén Xuíces para a Democracia, colectivo que, non obstante, si chama abertamente á reflexión sobre as macro causas. En conversa con Praza Pública un dos seus voceiros en Galicia, Xermán Varela, reflexiona que este tipo de operacións "xa demostraron que son manifestamente ineficaces na persecución dos delitos". "A acumulación de demasiados feitos" adoita traer consigo "efectos perversos", con dilacións que poden acabar "beneficiando a presuntos culpables" e "prexudicando inocentes, que se ven introducidos nunha espiral de feitos cando, se cadra, só teñen relación cun feito pequeno" ou mesmo con "ningún".

Xuíces para a Democracia: "As macrocausas poden acabar beneficiando presuntos culpables e prexudicando inocentes"

Dende o punto de vista de Xermán Varela neste debate cómpre ter outro factor sobre a mesa: "o desgaste persoal" e a respecto da presunción de inocencia que sofren as persoas presuntamente implicadas nunha destas operacións. "Estar en determinados listados" de, por exemplo, persoas imputadas, "crea unha dúbida na sociedade que prexudica a cidadáns que, se o seu feito fose axuizado especificamente, non terían esa transcendencia", toda vez que, evidencia, "non todos os feitos teñen mesma gravidade".

A necesidade de "controlar" as instrucións

"O nivel de poder que podemos acaparar os instrutores é moi grande, iso require de controis"

O voceiro de Xuíces para a Democracia coida que unha das vías para frear a tendencia de construír macro causas é o "control" da "complexa" figura do xuíz de instrución. "O nivel de poder que podemos chegar a acaparar é moi grande, e iso require de controis efectivos que son difíciles de artellar" para manter no seu lugar o traballo de investigar con "certa marxe de actuación". Un destes controis, destaca, é o propio Ministerio Público, polo que "se cadra, cabería preguntase onde estivo a Fiscalía en Lugo durante os últimos cinco anos".

"Non se vaia pensar que acompasamos as decisións cos calendarios electorais, sería terrible"

Crear pezas separadas con celeridade e someter as novas liñas de investigación a un reparto entre xuíces que realmente sexa aleatorio son, para Varela, algunhas das posibilidades para que fique claro que, en todo caso, a xudicatura actúa "coa mellor das intencións e sen ningunha vontade de fraude". A ausencia de controis e a acumulación de liñas nunha soa causa instruída por unha soa persoa require, di, unha dose extra de "cautela" mesmo na administracións dos tempos se, por exemplo, as investigacións afectan a cargos políticos: "Non se vaia pensar que acompasamos as decisións aos calendarios electorais", porque se pasase "sería terrible". Iso, queren pensar dende XpD, "non pasa en ningures".

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.

Lapelas Versión despregada

Catro sentenzas do Supremo cuestionan os "macroprocesos"

Os macroprocesos xudiciais, que nos últimos anos permitiron destapar abondosas tramas de presunta corrupción pero que tamén dificultaron o seu peche -agás no caso de estaren implicados persoas aforadas, cando a entrada en xogo dos Tribunais Superiores ou do Supremo axilizou obrigadamente os procesos-, foron criticados e mesmo sancionados dende o Tribunal Supremo en varias ocasións, algunha delas referida aos tribunais lucenses, pero non ao xulgado de Pilar de Lara, senón ao número tres na etapa da maxistrada Estela San José, que combinou un destacado labor na loita contra a violencia machista coa apertura de casos sobre presunta corrupción que non chegaron a pecharse.

Así, por exemplo, a pasada primavera un ditame do Supremo referido ao coñecido como caso das multas de Lugo criticaba que San José "teimase" en asumir a investigación desta suposta trama de irregularidades malia descubrila casualmente durante a investigación dun caso de narcotráfico. Por este asunto, o maxistrado galego do Supremo Luciano Varela ordenou tomarlle declaración á xuíza "a efectos penais".

O pasado maio o Supremo ordenou actuar con a xuíza San José por "teimar" en asumir a investigación do caso das multas

Nun sentido semellante e tamén sobre Lugo, o pasado febreiro un ditame do Supremo que tivo como relator a Cándido Conde-Pumpido, lembra que a "función de instrír debe ter como norte a imparcialidade máis absoluta", sen "poñer de relevo ningún interse na extensión da propia competencia mediante un incorrecto exercicio das regras de conexión". "As funcións do instrutor poden propiciar inxerencias abusivas" e por iso, resalta, a Fiscalía e as audiencias deben "evitar toda extralimitación" para así impedir que a comisión de posibles "irregularidades" provoquen ter que actuar contra os propios maxistrados. 

Un ditame de febreiro insta a Fiscalía a "evitar toda extralimitación" nestes macroprocesos

Estas sentenzas van na liña doutra ditada a finais de 2013, tamén no Supremo e tamén con Luciano Varela como relator. Naquel caso o maxistrado cualifica a acumulación de causas como "práctica de dubidosa pertinencia", sobre todo cando "as pretendidas vantaxes de dita acumulación son dunha relevancia moi inferior aos prexuízos que traen consigo". A "complexidade" dos macroprocesos, indicaba, "redunda en dilacións da tramitación" que se evitarían no caso de formar pezas separadas. O mesmo maxistrado, noutra sentenza de hai pouco máis dun mes, aludía a unha "pouco leal interpretación" das normas que "veu dando lugar a unha voracidade oficiosa dalgunhas instrucións" que, ao seu xuízo, podería afectar á "percepción de imparcialidade dos órganos xudiciais".

Xuíces e fiscais denuncian unha nova lei procesal que supón "unha lei de punto final"

Varias asociacións de xuíces e fiscais reclamaron este xoves a suspensión da entrada en vigor da Lei de Enxuizamento Criminal e advertiron de que o novo modelo procesual que introduce un tempo limitado para as investigacións, constitúe "unha auténtica lei de punto final".

A nova lei constitúe "unha auténtica lei de punto final", denuncian as seis asociacións

No comunicado conxunto, os colectivos aseguran que o resultado é unha lei "da que vai resultar a impunidade de feitos delituosos que debesen ser castigados", e recomendan que a nova lei non se aplique polo menos ata que non haxa "medios persoais, materiais e informáticos que posibiliten o cumprimento da norma".

As asociacións asinantes son a Francisco de Vitoria, Xuíces para a Democracia e Foro Xudicial Independente, no ámbito da xudicatura, e a Asociación de Fiscais, a Unión Progresista de Fiscais e a Asociación Profesional Independente de Fiscais, no dos representantes do Ministerio Público.

Todas as asociacións poñen en cuestión unha norma que expón un prazo de seis meses para instruír as causas ordinarias e de 18 para as complexas, prorrogables a petición do fiscal.

Segundo as asociacións, establecer ese límite "pode resultar absurdo" cando o propio xuíz que instrúe o caso debe controlar que se realicen en prazo as dilixencias procesuais, pero tamén é "absurdo" outorgar ao fiscal "en réxime de monopolio" a facultade de pedir prórrogas a quen está a dirixir e controlando a investigación cando pode haber desacordos na mesma.

"Iso coloca os membros do Ministerio Fiscal nunha irresoluble tesitura, ao resultar de imposible cumprimento o mandato legal cos medios persoais e materiais con que se conta na actualidade, e aos xuíces de instrución nun delicado papel no que, dirixindo eles a instrución, carecen da capacidade para prolongala no tempo, se non é tras a petición do fiscal", manifestaron.

Para as asociacións, confúndese tanto o modelo procesual como o papel dos actores, "o que leva ao seu último extremo a falta de coherencia da reforma"

Para as asociacións, confúndese tanto o modelo procesual como o papel dos actores, "o que leva ao seu último extremo a falta de coherencia da reforma". Tamén critican que entre en vigor dous meses despois da súa aprobación, é dicir o 5 de decembro, o que obrigará a revisar "todas as causas penais que se atopan en fase de instrución en todos os xulgados de España, tendo estes que atender a carga de traballo ordinaria, e todo iso -como di a propia lei- sen necesidade de habilitación orzamentaria algunha".

Por todo isto, consideran que é "unha auténtica lei de punto final da que vai resultar a impunidade de feitos delituosos que debesen ser castigados".