0 Gardados para despois

Touriño: "Sentimos que non estaba en risco o Goberno, infravaloramos o PP e os seus aliados"

David LombaoDavid Lombao | @davidlombao


Emilio Pérez Touriño (A Coruña, 1948) fala con ricto tranquilo. No seu despacho destaca a presenza dunha figura de Castelao e, moi preto, dunha pequena fotografía da súa toma de posesión como presidente da Xunta. Dez anos despois das eleccións nas que PSdeG e BNG lograron desbancar o PP de Manuel Fraga o ex xefe do Goberno galego explícase sen a tensión que marcou o final do mandato daquel Executivo e coa liberdade de quen leva tempo afastado da primeira trincheira do fogo político. Touriño lembra a "ilusión" de 2005 e tamén admite os erros do seu propio partido na "brutal" campaña de 2009. Con calma, pero tamén con vehemencia, explica que nestes anos botou en falta que a propia esquerda puxese o acento nas "potentísimas" políticas desenvolvidas polo bipartito e a súa capacidade para ser "alternativa" de Goberno. Ese, asegura, foi o primeiro e gran triunfo de Feijóo.

Naquela campaña electoral produciuse un forte movemento de ilusión polo cambio político. Como a lembra?
Sentíase unha necesidade e un impulso de cambio no país tras moitos anos de fraguismo e despois dunha última lexislatura practicamente perdida. Daquela as enquisas indicaban que máis do 60% da cidadanía non vía futuro de Galicia con Fraga e preto do 67% pensaba que a alternativa era un goberno entre o PSdeG e o BNG. Estaba instalado no horizonte que necesariamente se ía producir un cambio e que a alternativa era viable, posible e necesaria. Foi unha campaña moi ilusionada, porque viamos que nos ía corresponder o liderado dun cambio histórico. Era a derrota do gran Fraga, un feito histórico, porque chegou un momento no que autonomía, Galicia e Fraga eran o mesmo, o país era Fraga e todo era Fraga. Sabíamos da viabilidade do cambio, pero a gran incerteza era a de derrotar o 'pai Fraga', e non hai que esquecer que ata 2005 o PP estaba instalado en torno ao 52% do voto, cunhas maiorías absolutas moi folgadas. Por iso a campaña estivo cargada de ilusión e ganas, pero tamén de incerteza.

Esa incerteza durou uns días máis, con aquel reconto do voto emigrante...
Para min aquela tensión foi máis mediática que real, máis de escena. Eu non tiven dúbida ningunha. O PP inchou aquel globo, pero tiñamos a idea clara de que o resultado de Galicia non o ía alterar o voto da emigración. Eu fixera un traballo de dedicación moi forte á Galicia exterior; como secretario xeral fora moito a Arxentina e Uruguai e tamén sabía que en círculos amplos da emigración se sentía a necesidade de cambio.

Houbo sectores do mundo da cultura e de diferentes ámbitos sociais que se posicionaron abertamente a prol do cambio. Como se relacionou o novo goberno con aquela base social que impulsara o cambio?
Prodúcese o cambio, chega un goberno de esquerdas, pero hai unha realidade que eu nunca esquecín: gañamos a gobernación alternativa por un deputado e 110.000 votos. E o PP non baixa do 45%. Isto pon de relevo a extraordinaria implantación que historicamente tivo, e non sei se dicir que ten, o PP. O feito deslumbrante do cambio non debe facer esquecer que houbo un 45% de galegos, nada máis e nada menos, que mesmo nesa ocasión apostaron pola continuidade de Manuel Fraga e do PP.

"O feito deslumbrante do cambio non debe facer esquecer que houbo un 45% de galegos que mesmo nesa ocasión apostaron polo PP"

Non lle quero restar impostancia á mobilización de Nunca Máis, aos movementos sociais e culturais e á aposta polo cambio. Pero cando todo o mundo agardaba que, na medida en que o BNG estaba moi inscrustado neses movementos e tiña unha forza orgánica moito máis vinculada a eles que o Partido Socialista,  iso redundase nun éxito político para o BNG, este non obtén un bo resultado nas municipais e ten un pésimo resultado nas eleccións de 2005. Nisto da política a tradución en termos electorais é moi complicado.

O que se adoita dicir, perder gañando e gañar perdendo...
O BNG foi perdendo peso e apoio malia a esa mobilización na rúa que, aparentemente, ten moita relación co nacionalismo militante de esquerdas. Despois, durante a etapa do goberno, hai un certo grao de contradición coa mobilización dese tipo de sectores que claramente tiñan unha expectativa maior do que ía ser capaz de facer o goberno que presidín. Aí o goberno perde un pouco de pé entre dúas posicións: r por unha parte a súa base social pídelle máis e por outra, o PP e os medios máis favorables e hexemónicos en Galicia fan unha oposición moi dura. Aí o Goberno pásao regular, lévao con certo grao de dificultade. E probablemente iso teña que ver co resultado de 2009, cando por un deputado se perde a maioría, polo mesmo deputado polo que se gañara.

Nese momento no que o Goberno perde pé, perde sintonía, chegaron a infravalorar a capacidade do PP e deses poderes fácticos fronte a unha Xunta que pendía dun só deputado?
Probablemente si. Obxectivamente, é probable que estivésemos instalados en que existía un goberno de cambio que gañara as eleccións. E non se dubidaba da continuidade dese goberno. A proba máis notoria é que practicamente todas as enquisas ata tres días antes do resultado electoral daban a continuidade do goberno. Non é estraño que existise a sensación de que non estaba en risco o Goberno de progreso, nunca se cuestionou. Minusvalorouse a capacidade de acción do PP, das súas organizacións, da súa implantación e dos seus aliados mediáticos e empresariais, que foron moi notorios na campaña de 2009.

Aquela campaña foi especialmente dura, probablemente a máis dura das vividas en Galicia e con estratexias máis propias doutros contextos electorais, como o americano...
Recoñezo que a campaña nos sorprendeu e que nos confundimos. Dende o Partido Socialista trazouse unha campaña claramente de corte presidencial e de apelación á unidade do país para saír adiante nun momento en que a crise xa estaba pegando duro. Foi unha campaña en positivo, moi obamiana mesmo na inspiración escénica e graficamente. Foi unha campaña moi de país que non se correspondeu para nada co que o PP planificou á contra, unha campaña para romper as pernas, para varrer o contrario. Foi moi duro, cunha descualificación brutal e persistente, cunha impresionante capacidade de eco mediático que repercutía na prensa de Madrid e despois, nalgúns medios de aquí. Aquilo foi unha bóla de neve e o resultado foi o que foi.

"Confundímonos, trazamos unha campaña presidencial en positivo e o PP foi romper as pernas, para varrer o contrario con descualificacións brutais"

A min gústame, non obstante, relativizar o resultado. Evidentemente, perdeuse o goberno, e aí non hai ningún matiz. Pero o PSdeG, que chegara a ter o 33,5% dos votos en 2005, o seu mellor resultado, perde o Goberno co 31,5% dos votos, o segundo mellor resultado da súa historia. Cae o deputado do BNG, hai un descenso moi pequeniño e con iso marcha o goberno, aínda que a suma de votos da esquerda segue sendo superior á da dereita. Non foi o que despois se magnificou, unha especie de fin da historia despois dun goberno maldito que foi o peor que lle puido pasar ao país, toda esa mitoloxía que foi montada polo PP e que a esquerda non foi quen de contrarrestar. 

Cre, polo tanto, que nestes anos, sobre todo nos primeiros tempos despois de 2009, faltou quen defendese o labor daquel Goberno e os emblemas da súa xestión? Os libros de texto, a suspensión da construción nos primeiros 500 metros da costa, as medidas sociais... Botou en falta que o PSdeG e o BNG dixesen “perdemos, pero fixemos todo isto no Goberno”?
Si, claramente. O PP tivo a capacidade de impoñer a súa visión do mundo, de Galicia e da política galega. Gañou a hexemonía, derrotou politicamente a esquerda. E hai unha derrota que é peor que a electoral, a da hexemonía das ideas. Cando nós chegamos ao Goberno en 2005 Galicia estaba sometida a un saneamento do Consello de Política Fiscal e Financeira por ter un déficit maior do admitido, 600 millóns de déficit, máis de 300 millóns de facturas ocultas na sanidade... E en 2009 Galicia é a autonomía con menor déficit, 0,36%, mentres a media das comunidades era o 1,45%. Chega Feijóo e crea a sensación de que aquel foi o goberno do desbalde, que nos deixou a Galicia quebrada. Pero é falso, é unha pura mentira que non se corresponde coa realidade. Todo iso impregna a opinión difundida no país, mércao a maioría opinática e fronte a iso non se xera un discurso alternativo de que as cousas se fixeran doutro xeito, de que se fixeran cousas moi positivas. Iso xa nos pasou durante a gobernación, unha responsabilidade na que me inclúo e na que inclúo ao Partido Socialista; por iso, entre outras cousas, asumín a responsabilidade e dimitín. Non fomos quen de facer hexemónico o discurso do que estaba facendo o goberno.

"O PP gañou a hexemonía; hai unha derrota peor que a electoral: a da hexemonía das ideas"

Poño un exemplo: nós paramos a planta de Pescanova en Touriñán cun alto custo. O presidente de Pescanova en Galicia non era Deus, pero parecíase. E as fotografías con Feijóo en campaña foran máis dunha. Pero nós plantamos cara e fixemos un plan de acuiculutra que salvagardaba estritamente toda a Rede Natura. E tomamos a medida, entre aspas revolucionaria, de parar a construción nos 500 metros bordeiros da costa.  Pois ao longo da lexislatura e mesmo en plena precampaña unha plataforma que se chama 'Galiza non se vende' saía á rúa ao berro de "Touriño traidor, Galicia non se vende", e botándonos en cara a ausencia de política de protección do litoral. E alí estaban personaxes moi coñecidos e carismáticos da esquerda do país, actores e actrices coñecidos... A min resultoume inexplicable, daquela e agora, como unha base social que tería que tería que ser de apoio crítico se botaba á rúa nunha materia na que dificilmente se puido facer máis. E este exemplo é bastante multiplicable.

"Nós paramos a planta de Pescanova en Touriñán e unha plataforma saíu á rúa ao berro de 'Touriño, traidor, Galicia non se vende"

Quíxose pasar páxina, esquecer todo o período da gobernación do Goberno da coalición e o dominante é o discurso de Feijóo. Fronte a iso, que discurso hai? Durante un período moi prolongado non houbo discurso. E non é cuestión de reivindicar o pasado, pero se ti mesmo asumes que non podes defender que cando gobernaches fixeseches unha política alternativa, estás vendido. E xa se encarga de lembralo Feijóo en cada pleno fronte a un silencio espeso, clamoroso en demasiadas ocasións, da oposición que está alí, como asumindo que iso é así. 

Coa túa achega fas posible que sigamos publicando novas coma esta.

"Feijóo dixo que faría máis con menos e é o paradigma dun auténtico fracaso"

No seu último libro fala de "crise global e de crise política". No relato xerado dende o actual Goberno insistiuse en que Galicia ía ser  “das primeiras” en saír da crise, pero os datos dinnos que está estancada. Como cre pode afectar isto ao desenvolvemento futuro?
O caso de Galicia é paradigmático. Aquí constrúese un discurso por parte de Feijóo e os seus aliados: imos facer máis con menos, somos os campións da austeridade, imos ser un exemplo para España. Ata antes de onte ese era o discurso. Pero se un fai balance, en Galicia a pura e crúa realidade é que temos máis paro, máis emigración, máis envellecemento, menos produción, menos renda, menos emprego, máis débeda... E os últimos datos din que España está recuperándose, con todos os problemas en termos de desigualdade e precariedade, pero está nun entorno de crecemento próximo ao 2%. Estase producindo unha diverxencia de Galicia, xa non é só que esteamos estancados. Aquí fíxose un axuste social de máis de 500 millóns de euros e unha caída brutal do investimento produtivo. E con iso convértese nunha auténtica mentira de que con menos facemos máis. Con menos, facemos moitísimo menos.

Con menos, relativamente... Porque a débeda pública superou os 10.000 millóns por primeira vez en 2014...

"Este país necesita un auténtico cambio de rumbo, un impulso de motores que hoxe en día funcionan francamente mal"

A medida que a economía non tira, non hai actividade e non hai recadación, dispárase a débeda. Finalmente temos menos recursos públicos e menos investimento, pero máis débeda. É o paradigma dun auténtico fracaso. E non o digo un afán crítico, senón con preocupación de país. Estamos nunha situación moi difícil: a produtividade está por baixo de España, as expertacións e a demanda interna van peor, a ocupación marcha moi mal... Todos os indicadores son altamente preocupantes. Este país necesita un auténtico cambio de rumbo, un impulso de motores que hoxe en día están funcionando francamente mal. Galicia é o perfecto exemplo dunha montaxe: éramos alumnos aventaxados, pero os resultados son máis que pobres. Diso é o que creo que habería que falar; fálase moito de cousas importantes, como de renovación democrática, transparencia, novas formas de facer política... Pero, en paralelo con iso, precisamos percibir unha alternativa de país para construír un horizonte dunha Galicia con capacidade de crecer, crear emprego, innovar, medrar en igualdade... E todo iso está desaparecido.

Tamén na esquerda política?
Eu renunciei a facer de comentarista político e estou na liña da reflexión. Tampouco estou na vida orgánica, por iso non me sinto lexitimado nin teño interese en opinar sobre o que fai cada forza política. Non vou entrar nese terreo, pero si boto en falta a construción, en toda España e en Galicia en particular, dun discurso alternativo. Temos problemas endémicos: un serio problema de modelo produtivo e de construción do sistema de benestar, no que estamos protexidos os xubilados, os funcionarios e os empregados, pero hai uns 'outsiders' que empezan a ser unha porcentaxe moi importante.

Todo isto dáse nun contexto de cambio político no que participan novas forzas, como se viu nas municipais. O mapa xa non é o de hai 10 anos e, xunto a PSdeG e BNG, hai forzas políticas que están en construción pero xa gobernan. Cal cre que debe ser o papel do Partido Socialista nese novo mapa?
Mudou todo a unha velocidade extraordinaria e é difícil serear todo intelectualmente e reflexionar ao respecto. Hai, claramente, un afastamento crítico da cidadanía dos partidos maioritarios froito da xestión política e económica da crise. A cidadanía reacciona, muda, e as bases sobre as que se construíu o actual sistema de benestar teñen, en boa parte, fendas profundas. Aí xorden colectivos que se agrupan e xorde algo que ata entón non existía, como poden ser as mareas, Podemos baixo as súas diferentes formas... Son colectivos que se están conformando e veremos ata onde van, pero está claro que están apoiados por unha parte da cidadanía, sobre todo no mundo urbano. A miña hipótese é que o están non tanto polo que poidan ofertar en positivo como polo que ofertan a respecto do afastamento do pasado: non estiveron na corrupción, non estiveron á fronte disto, é xente nova... Dámoslles a confianza.

"Se o Partido Socialista é quen de construír un proxecto de país pode nuclear o cambio; senón, dependerá das circunstancias"

A partir de aí hai un novo mapa político no que nin sequera se pode falar de catro forzas: PP, PSOE, Podemos e Ciudadanos. Son colectivos que toman a súa propia forma na que é difícil vislumbrar, de momento, se vai haber algo máis alá do mundo local, se van ser quen de alumear un proxecto máis amplo para as xerais e as autonómicas. No Partido Socialista... dependerá de se é quen de elaborar un discurso crible e confiable de gobernación do país e de alternativa política real á dereita en termos de rexeneración política e institucional e en termos de cambio social para unha maior cohesión: renovar o modelo produtivo, facer unha reforma fiscal, viabilizar o sistema de benestar... Ten o gran desafío de construír un proxecto de país a nivel galego e tamén a nivel español. Se é quen de facelo aínda ten moito potencial para nuclear o cambio. Senón, dependerá moito das circunstancias. Agora estamos envoltos no tacticismo dos pactos e é comprensible, pero como cidadán e como responsable que fun da gobernación dun país o que máos me preocupa é iso, o horizonte que propoñemos para construír un futuro de igualdade e xustiza social.