Din os vellos que quen non furta, non herda. Pois ben, a nosa tan traída e levada democracia semella ter recibido unha xenética viciada, máis parecida a un balance de contas que a un proxecto de país. Hoxe véndennos unha Galicia de postal: un atrezzo de aldeas modelo baleiras e moito festival con e sen sal, patrocinado polas mesmas eléctricas que nos asolagan o monte

Din os vellos que quen non furta, non herda. Pois ben, a nosa tan traída e levada democracia semella ter recibido unha xenética viciada, máis parecida a un balance de contas que a un proxecto de país. Hoxe véndennos unha Galicia de postal: un atrezzo de aldeas modelo baleiras e moito festival con e sen sal, patrocinado polas mesmas eléctricas que nos asolagan o monte. Ben se sabe que o que ten a tixola polo mango, frite o que lle peta; o que non sempre dicimos é que, aquí, moitos se prestan a soster o mango mentres o aceite salta, recollendo as pingas que esvaran do vaso do amo para non morrer de sede.

Todo este naboeiro non é casualidade. É un deseño de extirpación puro: Galicia produce case o dobre da luz que consume e exportamos case o 50% da nosa enerxía mentres Madrid, que funciona como un paraíso fiscal dentro do Estado, engorda as contas cos impostos da nosa propia desfeita. Imaxina por un momento a horta propia: o vento e a auga son nosos, pero pagamos a mazá a prezo de ouro mentres o caseiro leva o camión cheo polo noso valado. Un escenario de luces pagadas cos nosos ríos, onde o vestido lle acae tan ben á Ayuso porque o deseño está cortado coa tesoira do noso espolio. E o peor non é que nolo corten dende fóra, senón que aquí houbo quen tomou as medidas con moita submisión.

O sistema non caeu do ceo; naceu dun pacto maquinado entre as sombras das corredoiras alá polos 70 e 80 pasados. Mentres en Vigo e Ferrol a clase obreira levaba golpes por defender o pan e o aceiro, o Estado profundo activaba a anestesia. Aquela reconversión naval non foi un axuste, foi unha quebra provocada para que o noso ferro deixase de molestar: amputaron os estaleiros que eran a envexa do mundo para converter o noso músculo industrial en propina turística. Cambiamos a soldadura e o orgullo da grada pola anestesia do narcotabaco de batea. Aquela estrutura atopou aquí terra fértil, e ollos que preferiron non ver mentres o diñeiro fluía por debaixo do mantel. E esa estratexia das pingas funcionou sempre: mellor o goteo do crime que o deserto da fame.

Foi a era de Pablo Vioque, aquel avogado que dende a Cámara de Comercio de Vilagarcía facía de ponte entre os pazos e os fardos da ría, xunto a patriarcas como Terito, tan amigo de Fraga. Aquí a lei e o crime compartiron mesa e mantel demasiados anos co silencio cómplice de moitos. Ese mesmo mar, que foi o noso gran celeiro, acabou sendo un ermo de redes baleiras: de ser a frota que alimentaba a Europa pasamos a mendigar sobras en despachos sen salitre, mentres as conserveiras pasaban de ser o sustento da ría a ser cromos de intercambio en mans de fondos sen rostro. Por fóra moita horta e por dentro a herba morta, que diría o saber popular.

Castelao xa falara do "Señorío do Espolio". Hoxe, ese señorío mudou o chándal polo traxe, e senta en consellos de administración tras branquear o capital en adegas, pazos e inmobiliarias. A foto de Feijóo no iate non é unha anécdota de verán: é a arquitectura que permitiu ao capital criminal transformar en clientelismo político, convertendo provincias enteiras en satrapías de favores e votos cativos porque, como pobo, aceptamos moito tempo o "que hai do meu?" por riba do que era de todos.

O maior crime, porén, fíxose con bisturí de seda nos despachos. A nosa fidalguía financeira (Méndez, Gayoso e compañía) xogou ao Monopoly fóra (en Madrid, Levante ou o Caribe), cos nosos aforros, ata queimar as naves. Aqueles cartos, que debían ser o combustible para que os nosos barcos e estaleiros non ficasen varados, evaporáronse no cemento foráneo. A fusión das caixas en 2010 foi o patíbulo onde entregamos os cartos por unha esmola mentres se estafaba a miles de familias coas preferentes. Algún director de sucursal conseguiría praza de alcalde co asunto. Hoxe o esforzo de Galicia chámase Abanca: capital foráneo xestionando a nosa liquidez porque nós non soubemos, ou quixemos, protexer o propio, entregando o manancial enteiro a cambio dunha simple botella de auga. E agradecidos. Casualmente, é un dicir, Euskadi e Catalunya conservan as súas caixas de aforro.

A dignidade agromou co Prestige, cando o mar botou fóra a realidade do país: un vertedoiro protexido polos fíos de plastilina de M. Punto Rajoy. Pero o contraataque foi listo: fondos do Plan Galicia para asfaltar o camiño á depredación e mercar vontades. Hoxe xa nin descargan de noite; agora os decretos saen pola mañá coa Lei de Depredación. É economía de enclave pura e dura: poñemos o territorio e os residuos e aceptamos o papel de figurantes mentres o centro queda coas rendas dun recurso que, a nós, déixanos a factura cara e o monte asolagado de muíños de vento. Só falta Rocinante e o seu cabaleiro nesta estampa.

Sabemos que a incerteza dá vertixe, pero a verdadeira inseguridade é a resignación. Reclamar o noso non é un salto ao baleiro; é a seguridade de que se producimos riqueza, esa riqueza quede na casa para soster o médico, a escola e a pensión

O de Altri na Ulloa é o remate do proceso: 46.000 metros cúbicos de auga ao día mentres o monte é un deserto de eucaliptos para alimentar celulosas. É o pan para hoxe e a sede para mañá; as portas xiratorias aseguran o negocio para os de sempre mentres o pobo se conforma coas migallas dunha nómina de subsistencia a cambio de hipotecar o río. Mentres, a CRTVG recéitanos doses de folclore en supositorios, para ocultar que o sector primario está contra as cordas. Un sector que produce o 40% do leite de todo o Estado, un fito de esforzo que non nos libra de ser meros provedores de materia prima mentres as nosas granxas e fábricas botan o peche.

O deseño é radial: o AVE como tubo de escape para a xuventude mentres rompemos con Portugal, ignorando que Galicia é a porta da Lusofonía. Somos unha universidade barata que paga 60.000 euros por alumno para regalar o talento a Madrid ou Alemaña; estamos financiando nós o progreso alleo mentres baleiramos a casa. Somos a horta e a despensa que non ten dereito a cociñar, se cadra porque nos deixamos convencer de que o de fóra sempre é mellor.

O arrecendo a cloaca asfixia a un pobo que quere ser luz. Non hai mal que cen anos dure nin nación que o ature se decide, por fin, erguer a cabeza. Quen acende o primeiro facho?

Sabemos que a incerteza dá vertixe, pero a verdadeira inseguridade é a resignación. Reclamar o noso non é un salto ao baleiro; é a seguridade de que se producimos riqueza, esa riqueza quede na casa para soster o médico, a escola e a pensión. Entender que non lle debemos gratitude ao amo polas pingas, porque o vaso e o pozo son nosos. Galicia non é pobre, é unha potencia secuestrada por intereses alleos e medos propios.

A resistencia queda na memoria de quen non calamos. No legado de Castelao e na herdanza de Prisciliano. Hoxe a decapitación é económica e chámanlle "estabilidade", esa paz dos cemiterios onde o silencio non é calma senón o eco dun roubo sen testemuñas. Hai que ventilar as institucións (agora mesmo a autonomía é pouco máis ca un decorado) e prender lume aos ídolos desta fidalguía de iate e sobre, pero tamén sacudir o po da nosa propia pasividade. O arrecendo a cloaca asfixia a un pobo que quere ser luz. Non hai mal que cen anos dure nin nación que o ature se decide, por fin, erguer a cabeza.

Quen acende o primeiro facho?