Na gran tremoia do Parlamento autonómico, o drama de Xudas Iscariote e o tintín das trinta moedas xa non ten nada de traxedia bíblica: é simplemente o menú do día na cafetería do Pazo do Hórreo. O intre exacto no que a lealdade á patria se pospón por un coche oficial co depósito cheo, a comodidade dunha moqueta branda e unha praza reservada na xunta de voceiros.
Ao ollar a traxectoria do PSdeG, o berro de «desleigados!» resoa no salón de actos como o eco dunha orquestra de verbena desafinada: mentres catro románticos cren que a lingua non se vende, na mesa do reparto os deputados socialistas contan os garavanzos do orzamento. A aprobación da actualización do Plan Xeral de Normalización Lingüística foi a función de gala onde o PPdeG puxo o veleno, o PSdeG puxo o selo de calidade "progresista" e a rendición se vestiu de frac para bailar un valse agarrado co poder.
A renuncia á memoria: De «Queremos Galego» ao pacto da moqueta
O historial de xiros dramáticos do socialismo galego daría para varias tempadas duns debuxos animados para adultos. Nos tempos de Emilio Pérez Touriño aínda disimulaban, defendendo o Decreto 124/2007 e protexendo o galego nas ciencias e na xeografía. Pero veu o Decreto de Plurilingüismo de 2010 de Alberto Núñez Feijóo e o idioma propio foi expulsado das aulas de matemáticas como se fose un alumno rebelde. Durante catorce anos, o PPdeG exerceu de arquitecto implacable da marxinación e os dirixentes do PSdeG puxéronse a pancarta de Queremos Galego, desfilando polas rúas coa cara de quen encabeza a revolución e poñendo voz de solemnidade para denunciar a destrución do idioma.
A secuencia pechouse coa sinatura do gran pacto. Se o PPdeG deseñou a estrutura do desmantelamento e o PSdeG actuou de encofrador para certificar que a obra quedaba ben sólida, Democracia Ourensana fixo de subcontratista do circo: o mercenario que cobra ao contado e na man para poñer a risa e a firma sen importarlle un carallo o edificio. O contraste coa historia xa non é que sexa doloroso: é unha comedia de enredo. Nun tempo no que o pasamento de Xosé Manuel Beiras (o moderno mito intelectual e moral galego, á altura de Daniel Castelao) fixo que ata o propio Alfonso Rueda tivese que poñer cara de circunstancia e gabar a súa figura, o PSdeG actual demostra que non ten nada que ver con aquel vello Partido Socialista Galego (PSG) de Beiras. Aquel PSG era culto, auto-xestionado e sen un ápice de subordinación; o PSdeG actual é a delegación que perpetrou o roubo de siglas e a captura do seu capital simbólico, unha simple sucursal administrativa cuxa máxima orixinalidade ideolóxica consiste en recibir ordes de Madrid e asinar na liña de puntos.
Ao entregar as ciencias sociais ao castelán a cambio duns restos de serie nas materias científicas, os socialistas bendicen o teito do 50% de presenza vehicular e aplauden o seu propio triunfo mentres o IGE confirma o que sabe calquera que pise a rúa: que a mocidade fala o galego case coa mesma frecuencia coa que usa o teléfono fixo. Pero iso si, a dirección do partido debuxa un sorriso para a foto do "consenso histórico".
O circo urbano: Entre o "Coruña" e o parque de atraccións vigués
Esta paixón pola capitulación ten a súa explicación na socioloxía do aparello: a dependencia absoluta do electorado urbano e o pánico a desgustar aos cadros das grandes cidades, onde o galego é tratado como se fose un dialecto exótico de Papúa Nova Guinea.
O modelo socialista ten dous grandes templos. Por un lado, a vella herdanza de Paco Vázquez na Coruña, fundada no nobre arte de manter o idioma a unha distancia de seguridade sanitaria para non incomodar ao casino. Polo outro, o imperio de Abel Caballero en Vigo, onde a lingua propia non é que non teña un lugar central: é que desapareceu da escenografía municipal por completo, substituída por luces de Nadal, altofalantes a mil decibelios e un cosmopaletismo de bixutería. O proxecto lingüístico do PSdeG para as cidades redúcese a unha máxima sinxela: se o idioma molesta para vender entradas do parque de atraccións, gárdase no caixón e aquí non pasou nada.
A «Realpolitik» do coche oficial
Desde a cúpula do partido, porén, isto non se chama rendición: chámase Realpolitik, que é o termo técnico que usan os políticos para dicir que venderon a camiseta antes de xogar o partido. Apretados entre a hexemonía do PPdeG e un BNG reducido ao papel de arquitecto sen licenza de obra (con bos planos no caixón pero atrapado na súa propia incapacidade per se para romper teitos institucionais e condicionar a execución do proxecto), os estrategos do PSdeG decidiron que a súa misión no mundo é a de ser o figurante que sae na foto para que a festa pareza plural.
Para os pensadores e asesores da dirección, prometer o retorno progresivo do galego a un par de materias no ano 2028 e de paso rabuñar un par de euros para traducións en computadoras é unha xesta comparable á toma da Bastilla. A esixencia de principios da oposición parécelles un luxo de poetas; para eles, o verdadeiro exercicio da política é acordar cos que mandan e despois ir xantar tranquilos.
O balance: A foto co gañador e o espellismo do poder
O drama pechouse como manda o protocolo: aperta de mans, sorriso institucional, foto de familia e o presidente autonómico dándolle unha palmadiña nas costas ao voceiro socialista por portarse ben.
Se no futuro os datos do IGE demostran milagrosamente que a rapazada volve falar galego grazas a este acordo, no PSdeG colgarán a medalla do seu pragmatismo. Pola contra, se a lingua segue perdendo falantes a velocidade de cruceiro, a historia lembrará este pacto como o día en que o PPdeG fixo de arquitecto do cadeado, Democracia Ourensana de subcontratista do ruído, o BNG de espectador sen licenza para actuar, e o socialismo galego preferiu ser o camareiro no banquete do poder antes que comensal con dignidade na mesa do seu propio país.
E é que, por máis que os próceres do Pazo do Hórreo pretendan culpar das desgrazas do idioma ás brumas da fatalidade sociolóxica ou á orfandade dixital da mocidade, o esperpento é teimoso e a realidade reflíctese sen piedade nos espellos cóncavos do callejón del Gato: son as súas decisións orzamentarias e as súas leis de almoeda as que determinan se a lingua do pobo conserva luz, prestixio e utilidade na vida cotiá, ou se queda degradada a un monicreque sen voz. Sen orzamento non hai tráxicos heroísmos, sen leis no BOE a cultura devén en farsa, e sen vontade política a lingua morre deformada mentres os seus enterradores cobran o estipendio e pousan sorrindo para o retratista.
