A “Lei Trans” define a “expresión de xénero” como a manifestación externa da identidade sexual. A súa concreción nas normas autonómicas e nos protocolos administrativos identifícaa coa roupa, a aparencia, os xestos e outras manifestacións estereotipadas. A normativa presupón así formas de expresión propias de mulleres e de homes e recoñécelles valor xurídico

A “Lei Trans” define a “expresión de xénero” como a manifestación externa da identidade sexual. A súa concreción nas normas autonómicas e nos protocolos administrativos identifícaa coa roupa, a aparencia, os xestos e outras manifestacións estereotipadas. A normativa presupón así formas de expresión propias de mulleres e de homes e recoñécelles valor xurídico.

Historicamente, desobedecer os códigos de vestiario foi motivo de sanción. En novembro de 1938, Helen Hulick acudiu a un tribunal de Los Ángeles para testificar nun caso de roubo. O xuíz suspendeu a vista e ameazouna co cárcere por levar un traxe de pantalón. Ao volver á sesión seguinte coa mesma prenda, foi condenada a prisión por desacato.

Non foi un caso illado; durante décadas, xuíces e policías detiveron, sancionaron e expulsaron mulleres por vestir roupa considerada impropia para o seu sexo. Castigábase así a desobediencia a uns marcadores sexuais que fixaban a subordinación feminina.

Hoxe, o sistema de marcación segue operando. A expresión fixa unha xerarquía sexual que distribúe a autoridade, a visibilidade e o valor de xeito desigual, á marxe de identidades individuais.

O masculino funciona como código de neutralidade, convértese en estándar e percíbese como autoridade. O feminino mantense nun rexistro subordinado, visible e avaliable: tacóns, vestidos ou maquillaxe non só identifican, senón que restrinxen o movemento e producen unha lectura sexualizada e cousificadora das mulleres

O masculino funciona como código de neutralidade, convértese en estándar e percíbese como autoridade. O feminino mantense nun rexistro subordinado, visible e avaliable: tacóns, vestidos ou maquillaxe non só identifican, senón que restrinxen o movemento e producen unha lectura sexualizada e cousificadora das mulleres. O veo constitúe a manifestación máis extrema deste sistema de marcación patriarcal.

A transgresión destas normas sociais non é equivalente na súa forma, nas súas condicións nin nas súas consecuencias segundo proveña de homes ou de mulleres. Os homes poden ser castigados por aproximarse á condición subordinada das mulleres; as mulleres, por intentar abandonala.

Por iso, hoxe vemos homes con tacóns e maquillaxe na rúa, nas alfombras vermellas e nas portadas. O desafío é visible, pero non altera a súa posición material. Non perden estatus; mesmo poden melloralo. O mercado absorbe o xesto e véndeo como vangarda ou capital de marca. A performance masculina capitalízase.

A transgresión feminina non opera do mesmo xeito. Baixo un sistema de control permanente, desobedecer implica un custo material. No ámbito laboral, Vueling multa a falta de maquillaxe, o Hotel Palace impón uniformes con escote pronunciado e varias axentes de policía son expedientadas por rexeitar chalecos antibalas deseñados para corpos masculinos. Hai casos máis extremos: en réximes onde o veo constitúe unha obriga, as mulleres son detidas, encarceradas ou asasinadas por quitalo.

Ao elevar a “expresión de xénero” a categoría protexida, o ordenamento naturaliza formas de expresión socialmente construídas. Ao tratar como equivalentes todas as formas de transgresión, o dereito pasa por alto que eses marcadores cumpren funcións distintas e que desafialos ten consecuencias diferentes para homes e para mulleres

Mesmo cando o mercado rendibiliza o afastamento das mulleres respecto da norma, non capitaliza o acto en si, senón o custo material que leva consigo. Así o ilustra a publicidade que converte nun recurso estético as cicatrices dunha mastectomía “de masculinización”.

Esta desigualdade fíltrase no dereito. Ao elevar a “expresión de xénero” a categoría protexida, o ordenamento naturaliza formas de expresión socialmente construídas. Ademais, ao tratar como equivalentes todas as formas de transgresión, o dereito pasa por alto que eses marcadores cumpren funcións distintas e que desafialos ten consecuencias diferentes para homes e para mulleres.

Por outra banda, agrupar por lei a “orientación sexual, identidade sexual ou expresión de xénero” suxire unha relación directa entre categorías que non necesariamente están ligadas entre si. Desobedecer os estereotipos sexistas interprétase como indicio dunha identidade diferente, e non como unha forma de cuestionalos. A rebeldía deixa de ser política para tornarse sintomática. Porén, a transgresión das normas de expresión nas mulleres está historicamente vencellada á súa liberación, non a un cuestionamento da súa identidade.

A igualdade non se acada administrando unha “diversidade de xénero” que deixa intactas as estruturas patriarcais; conquístase abolindo a xerarquía sexual. Abolindo o xéner

O dereito falla cando converte en categoría xurídica uns códigos patriarcais que levan inscrita a desigualdade sexual, protexendo a transgresión masculina mentres deixa intactos os mecanismos de disciplina e control sobre as mulleres.

Entre o calabozo de 1938 e o dereito actual non hai ruptura, senón desprazamento. Hoxe non encerrarían a Helen Hulick por desobedecer un código que organiza a subordinación feminina, pero esa mesma estrutura prevalece e blíndase xuridicamente mediante a incorporación da “expresión de xénero” ás leis e normativas. A recente proposición de lei para prohibir as “terapias de conversión” introduce esa categoría no ámbito penal e agrava aínda máis esa blindaxe.

A igualdade non se acada administrando unha “diversidade de xénero” que deixa intactas as estruturas patriarcais; conquístase abolindo a xerarquía sexual. Abolindo o xénero.