A xeografía da táboa podre e o dogmatismo legal
Hai materiais que teñen a teimosía de durar séculos e hai materiais que nacen xa con data de caducidade gravada na fibra. Cando a comezos de século o Concello de Redondela e o Ministerio de Medio Ambiente deseñaron os paseos marítimos da vila, a retórica oficial vestiuse de ecoloxía, modernidade e integración paisaxística. Cortouse a cinta entre cámaras e discursos que prometían un futuro sostible, ignorando unha verdade tan antiga coma a propia ría: o salitre, a humidade e a forza das mareas vivas non entenden de mercadotecnia institucional.
A xeografía local é teimosa. Redondela sitúase no fondo da ría de Vigo, xusto na transición onde o mar penetra na terra, na protexida enseada de San Simón. Un pouco máis ao norte, a praia de Cesantes esténdese exposta sen filtro aos ventos do norte e ao azoute directo da auga. Construír nese litoral a base de pasarelas de pino, tarimas flotantes e varandas de madeira xustificouse baixo o paraugas inflexible da lexislación ambiental e da Rede Natura 2000, argumentando a obriga legal de empregar materiais lixeiros e reversibles. Pero cando o cumprimento dunha norma se traduce en instalar un material condenado á podremia nun contorno mariño agresivo, a lei deixa de cumprir a súa función social. Se as leis están mal deseñadas e condenan o diñeiro público ao desperdicio, o lóxico é mudalas, non resignarse a pagalas empregando solucións nobres e duradeiras coma o granito galego.
A enxeñaría do mantemento perpetuo
A resposta a este sen sentido atópase na creación dunha peculiar enxeñaría do mantemento perpetuo. A pedra foi descartada pola sinxela razón de que non rompe nin podrece e, polo tanto, non permite volver cortar a cinta. En A Portela e Cesantes, o orzamento inicial converteuse na primeira liña dunha factura interminable: un goteo incesante de partidas de urxencia e parches para evitar que a tarima ceda baixo os pés dos viandantes. O proxecto efémero pero "ecolóxico" revelouse así como a forma perfecta de adxudicación cíclica.
Mais esta lóxica non é un exclusivo abaneo municipal; estendeuse de xeito dramático aos grandes paseos marítimos urbanos (como o emblemático paseo de As Avenidas en Vigo), onde a tarima de madeira se converteu nunha trampa mortal. O colapso durante o festival O Marisquiño en agosto de 2018, cando a estrutura de madeira cedeu baixo o peso de centos de mozos que asistían aos concertos deixando máis de catrocentos feridos, non foi un "accidente imprevisible" da fatalidade. Foi a consecuencia lóxica dun modelo onde se priorizou a estética efémera e a propaganda urbanística por riba da seguridade estrutural e do mantemento rigoroso. Cando a fachada de madeira podrece, a realidade acaba por rebentar o escaparate.
Matar moscas a canonazos sobre raís
A mesma filosofía de priorizar o titular e a fastuosidade sobre a utilidade cotiá goberna o gran deseño das infraestruturas do Estado. Mentres a rede de proximidade e os trens de media distancia (a que debería trasladar diariamente a miles de traballadores e estudantes nun "Rodalies" galego inexistente) languidecen por falta de mantemento, avarías constantes e catenarias obsoletas, o Estado concentra decenas de miles de millóns de euros na alta velocidade.
Construír liñas de AVE a prezo de ouro para acurtar minutos cara a Madrid, mentres a liña que conecta os pobos da mesma comarca fai augas todos os días, é un despropósito. Un mapa de dúas velocidades: un escaparate millonario para a longa distancia e unha carreira de obstáculos para quen se despraza entre vilas galegas. O estado da rede ferroviaria e a xestión técnica deixaron tamén un historial tráxico de accidentes graves, como o desastre de Angrois, que converten o orgullo da alta tecnoloxía nunha profunda ironía.
O escaparate fronte á vida cotiá
Tanto na pasarela de madeira que se desfigura en Redondela, como no porto de Vigo coa chaga do Marisquiño, ou nas grandes liñas de ferro que cruzan a península, a lóxica subxacente é idéntica. Priorízase a foto do corte de cinta e o impacto publicitario sobre a perdurabilidade, a seguridade e a utilidade diaria da maioría social.
Mentres a madeira se esvaece no mar e o transporte cotián se cae a cachos, ao cidadán só lle queda pagar a conta duns orzamentos desbordados e duns modelos deseñados non para durar, senón para volver adxudicar. O verdadeiro desafío non é reparar os danos dentro do mesmo sistema, senón subverter a táboa podre e construír un modelo onde a xestión pública estea, por fin, ao servizo real da vida e da seguridade da xente.