Galicia sempre foi unha terra eminentemente exportadora. Desde aquí parten cara ao exterior enormes fluxos de enerxía eléctrica, produtos do mar de primeira calidade, carne e leite que abastecen mercados de medio mundo. Con todo, nos derradeiros decenios, tras a marcha de Francisco Franco (o que converteu a Xefatura do Estado nun sketch permanente de sotanas, desfiles baixo palio e partes meteorolóxicos), as factorías políticas do país descubriron un nicho de mercado altamente lucrativo e de proxección estatal: a exportación de materia gris... ou máis ben, do seu reverso exacto.
O fenómeno non é froito do azar nin dun despiste illado; responde a un modelo de poder xurdido dunha mutación orgánica interna: a erradicación metodolóxica dos “da boina” (o caciquismo telúrico de parroquia e bota de gomavolta) en favor do triunfo absoluto “dos do birrete” (o tecnócrata de gravata, pupitre de pago e PowerPoint). Este novo cadro directivo desprazou por completo a esixencia de calquera cultura xeral básica, non para acadar a excelencia, senón para substituír o vello control territorial pola mercadotecnia institucional. O resultado é un estilo onde o acceso aos máis altos cargos de representación non require un coñecemento sólido do mundo, da historia ou da literatura, senón a habilidade para administrar o poder mentres a linguaxe e o contido se desmoronan en directo.
Manuel Fraga Iribarne: O bañista de Palomares e o «eu só pido perdón ante Deus»
Fraga asentou as bases do sistema exportando a Galicia un modelo de mando onde a súa figura se situaba por riba do propio marco institucional. Trátase dun estilo que xa apuntaba maneiras cando iniciou o mellor da súa andaina político-mediática disfrazado de grotesco bañista en Palomares, chapozando valente entre augas radioactivas para salvarlles o negocio nuclear aos americanos. Xa instalado en Galicia, o seu mandato hibridou o caciquismo de bota de gomavolta e o búnker nostálxico. A súa oratoria, voluntariamente atronadora e xactanciosa de dicir “verdades sin condón, y pienso morirme sin ponerme ninguno”, ocultaba a miúdo unha incapacidade absoluta para a autocrítica. Ante as demandas de responsabilidade política no Parlamento, o seu célebre “Eu só pido perdón ante Deus e o meu confesor” non foi máis ca a expresión verbal dunha constante: a imposibilidade visceral de rectificar, resolta sempre mediante o atropelo do idioma, a soberbia institucional e a imposición do carácter.
Jesús Pérez Varela: A solemnidade do inexistente
Se Fraga encarnaba o mando, o seu conselleiro de Cultura simbolizou a impostura do coñecemento. O inesquecible episodio no que citou solemnemente a unha tal “cantante Carmina Burana” sintetiza o perfil do dirixente situado á fronte de carteira técnica sen a máis mínima preparación na materia. Pérez Varela non só ignoraba que Carmina Burana é unha colección de cantos goliardos do século XII adaptada no século XX por Carl Orff; o grave foi a ousadía de inventar unha figura artística para adornar un discurso político cunha falsa erudición que deixaría mudo ao propio Cicerón.
M. Punto Rajoy: O fillo lexítimo de Mariano Ozores e a anestesia do absurdo
Con Rajoy, quen ben puidera ter asinado como guionista estrela de Mariano Ozores ou figurar como o alumno avantaxado dos irmáns Marx, a retórica do desentendido acadou o seu cumio e foi exportada á Moncloa como estratexia de goberno. Durante a catástrofe do Prestige, a súa redución do vertido a “uns pequenos fíos que parecen de plastilina” amosou o uso deliberado da linguaxe para disolver a gravidade dunha crise real en plastilina pura. Máis tarde, a súa oratoria converteuse nunha sucesión de perlas dignas dunha película de enredo absurdo: desde o famoso “Es el vecino el que elige al alcalde” ata o memorable “Somos sentimientos y tenemos personas”, sen esquecer aquel profundo exercicio de sinceridade involuntaria: “Y voy a decirles algo: lo que hemos hecho has sido engañar a la gente”. En Rajoy, o tropezón sintáctico xa non era un erro, senón unha ferramenta de alta tecnoloxía para disolver o pensamento no puro rexurdir do absurdo.
Alberto Núñez Feijóo: A crema nas costas, o rigor desmemoriado e o tecnócrata de cartón pedra
Feijóo abre o seu currículo emocional con aquel inesquecible posado estival deixando que lle estendan crema polas costas para a prensa do corazón, inaugurando a era da mercadotecnia de praia (rivalizando directamente con Ana Obregón no posado de verán) e a mercadotecnia institucional de parasol. Desde aí, a súa figura evolucionou cara ao tecnócrata de cartón pedra que naufraga en canto abandona o teleprompter, culminando no seu movemento máis recente: postularse como candidato a presidir o goberno xurdido das eleccións do 29 de novembro de 2026 apelando á súa “xestión, rigor e experiencia”.
Unha apelación ao rigor que esixe un exercicio de amnesia selectiva monumental: esqueceu o dirixente contar nese currículo de solvencia a súa responsabilidade na liquidación do aforro galego, regalando as caixas a un prezo ridículo a un magnate venezolano mentres o erario público asumía a factura millonaria do desastre. A esta falta de memoria tamén se lle caen da listaxe oficial a ocultación do drama dos estafados polas preferentes, a xestión opaca do accidente do tren de Angrois ou a manipulación dos datos sobre a crise sanitaria.
A diferenza da retranca defensiva de Rajoy, as súas intervencións sen rede expoñen unha fenda directa na formación e no compromiso coa verdade: desde resucitar a San Xoán da Cruz para situalo no século XXI ata desprazar a cidade de Badaxoz a Andalucía sen despeitearse, pasando por trabucarse de xeito estrepitoso con conceptos económicos e normativos elementais. Mais o seu momento culminante no Parlamento galego chegou naquel maio de 2013, cando a frialdade burocrática cos estafados polas preferentes provocou que un volcánico Xosé Manuel Beiras cruzase o hemiciclo para petar tres puñadas secas no seu propio escano e espetarlle na cara un contundente “vostede é un indecente!”. Naquel instante, o marco protexido de Feijóo saltou polos aires: a solvencia vendida dependía exclusivamente do control de danos e da ausencia dun escrutinio sen anestesia.
Alberto Pazos Couñago: O eco de mafias televisivas e a testosterona verbal
Na mesma estela de mutación dialéctica, Alberto Pazos consolida o relevo orgánico no Pazo do Hórreo trasladando a tribuna galega os modais dun plató de televisión sensacionalista. O seu método xa non busca o contraste ideolóxico nin a minucia normativa, senón o impacto efectista do argumentario de partido levado ao paroxismo. Cando un portavoz institucional abandona a lóxica parlamentaria para despachar a lexislación estatal comparando un goberno democrático con “o clan dos Soprano”, a política deixa de ser o espazo da deliberación pública para converterse nun guión de serie B de sobremesa. Coa súa achega, o sistema pecha o círculo: o argumentario redúcese a slogan de telexornal, confirmando que o ruído non é un accidente dialéctico, senón o único produto rendible nun mercado electoral adoutrinado no aplauso fácil.
Miguel Tellado: O remate de festa do rego bravo e a fe do converso
O ciclo péchase de maneira simétrica coa proxección estatal de Miguel Tellado, o alumno que levou a aprendizaxe orgánica galega á súa máxima expresión de confrontación permanente. Formado nos seus anos mozos no contorno do sindicalismo estudantil de esquerdas e do nacionalismo, a súa traxectoria encarna a mutación perfecta do militante reconvertido en cadro de aparello, exhibindo a vehemencia propia do converso. Desprovisto de calquera pretensión intelectual ou argumental, o seu método consiste en converter calquera tribuna nunha prolongación dunha rifa de taberna: o xesto desmedido e constante, o barullo como único relato e a demagoxia sen filtros erixidas en arte maior. Con el, o sistema acada a súa fase industrial definitiva: xa nin fai falta disimular a carencia de contido; o ruído, directamente, ocupa o lugar do pensamento.
Conclusión sociolóxica: A comodidade do eco
Que a sociedade contemporánea premie nas urnas este desfile de vacuidade non é un accidente fortuíto, senón o síntoma dunha época de sobreexposición mediática onde a cidadanía, abafada pola complexidade sistémica, as crises reais encadeadas e a vertixe tecnolóxica, tende a consumir a política como un produto de entretemento rápido. O votante non busca xa a solvencia intelectual nin a finura dialéctica (que esixen esforzo cognitivo e fiscalización crítica), senón o confort dun relato tribal, simplificador e catártico. Cando o ruído substitúe o argumento, a ignorancia deixa de ser un demérito para converterse no espello perfecto dun electorado ao que se adoutrina na comodidade de non pensar.
(Colofón):
Parafraseando aquel vello principio marxista (de Groucho, por suposto): "Estes son os meus principios de goberno; e se non lle gustan... teño outros que tampouco se esgotan en ningures, pero danlles cen voltas aos nosos exportadores de materia gris".