Durante a campaña electoral das últimas eleccións locais celebradas en 2023, o candidato de VOX á alcaldía de Vigo presentouse co lema 'Defende o teu'. Non lembro o lema de ningunha outra formación nesas eleccións, pero este quedou gravado na miña memoria, xa que, en contra do que debería ser o obxectivo de calquera candidato —é dicir, o ben común— este lema apela directamente ao individualismo. Reflicte precisamente a chamada a defender 'o teu', non 'o noso' como colectivo

Durante a campaña electoral das últimas eleccións locais celebradas en 2023, o candidato de VOX á alcaldía de Vigo presentouse co lema 'Defende o teu'.

Non lembro o lema de ningunha outra formación nesas eleccións, pero este quedou gravado na miña memoria, xa que, en contra do que debería ser o obxectivo de calquera candidato —é dicir, o ben común— este lema apela directamente ao individualismo. Reflicte precisamente a chamada a defender 'o teu', non 'o noso' como colectivo.

O capitalismo, como forza dominante na economía global, traballa a diario para promover o individualismo. É un sistema económico legalmente fundado na propiedade privada e que, en consecuencia, defende, entre outras cousas, a xestión privada dos servizos sociais esenciais para garantir, en teoría, o seu funcionamento óptimo. Un exemplo claro serían os esforzos continuos e deliberados por degradar os sistemas de saúde e educación pública, que—impulsados pola manipulación mediática e a ignorancia—tamén levan ao individualismo a unha mentalidade de 'sálvese quen poida', xa que, a medida que a desigualdade continúa medrando, o efecto de exclusión multiplícase. Hai empresas como Apple que inclúen de serie a sinatura 'Enviado dende o meu iPhone' como estratexia de marketing, pero tamén é unha forma de establecer a posición social de cada quen, xa que, na mente de moitos, usar un iPad ou un iPhone é sinónimo dun certo estatus.

A chamada 'sociedade da información' e o uso excesivo, egoísta e, ás veces, malicioso das redes sociais ampliaron aínda máis a fenda social, xa que, en lugar de fomentar unha poboación mellor informada, promoven unha sociedade cada vez máis dividida e, en consecuencia, máis individualista. Todo isto fai difícil identificar o ben común, xa que todo o mundo se sente obrigado a tomar partido, a atopar e construír a súa propia realidade. Esa realidade individual baséase en gran medida na elección das fontes de información que as persoas seleccionan para definir a súa posición; en outras palabras, se obteño a miña información a través de canles ou medios que se decantan por unha ideoloxía específica ou que defenden un modelo de sociedade particular ou certos intereses (case sempre alleos a min e que benefician ás elites que controlan o discurso), estou a ignorar todas as demais. Pero quen ten razón? Ninguén. Neste escenario, a proliferación de bulos e información sesgada sementa o inzo da ignorancia, resultando nunha poboación máis débil e máis facilmente manipulable. Ao mesmo tempo, isto fomenta o ascenso de figuras grises dentro dos partidos políticos, o que en última instancia resulta en candidatos mediocres e vulgares con personalidades psicopáticas cunha constante tendencia á manipulación, aínda que leais aos seus amos – aqueles que exercen o poder económico.

A idea de liberdade reduciuse practicamente á liberdade de consumir, xa que canto máis opcións parecen existir, menos hai en realidade. O capitalismo, que — insisto — fomenta silenciosamente e de xeito aparentemente inofensivo o individualismo, convértenos irrevocablemente en meros produtores-consumidores e destrúe por completo aspectos esenciais do desenvolvemento persoal, como a vocación. Que podemos esperar de alguén que decide facerse policía, funcionario ou médico simplemente impulsado pola tradición familiar, o desexo dun traballo estable ou un salario atractivo, sen ter en conta unha vocación de servizo?

 Unha persoa que se declara abertamente de 'esquerdas' cae continuamente nesta trampa e pode mostrarse completamente individualista, consumista, insolidaria e mesmo adoptar posturas ultraconservadoras máis típicas de alguén 'de dereitas' se cre que lle beneficia persoalmente

En España, tras o colapso do sistema bipartidista que prevalecera desde o albor da democracia, a difusión masiva de información—máis ou menos interesada—e o uso do poder xudicial como arma política (véxanse os numerosos e vergonzosos casos de 'guerra xudicial' que influíron e procuran influír nos resultados electorais) converteron os partidos políticos en meras marcas comerciais que compiten pola maior cota de mercado posible, deixando de novo de lado o ben común como valor esencial do progreso social e da procura da igualdade. Isto reflíctese claramente na división constante entre as forzas máis progresistas que, aínda que en teoría comparten gran parte da súa ideoloxía, teñen que competir entre elas para defender e conquistar o seu nicho de mercado, o que, unha vez máis, significa que o individual prevalece sobre o colectivo. Unha persoa que se declara abertamente de 'esquerdas' cae continuamente nesta trampa e pode mostrarse completamente individualista, consumista, insolidaria e mesmo adoptar posturas ultraconservadoras máis típicas de alguén 'de dereitas' se cre que lle beneficia persoalmente.

Exactamente o mesmo sucede no extremo oposto do espectro, e aqueles que se opoñen firmemente ao divorcio, ao matrimonio entre persoas do mesmo sexo ou ao aborto fan un uso indiscriminado deses mesmos dereitos en beneficio dos seus propios intereses individuais. O dito: defende o teu.