Unha cousa é que a Constitución diga que os poderes públicos deben promover as condicións necesarias para facer efectivo o acceso a unha vivenda digna e outra que a propia vivenda habitual estea protexida constitucionalmente como un dereito fundamental

As necesidades básicas chámanse así porque son imprescindibles para vivir cun mínimo de dignidade. 

A xente pensa que a Constitución española recoñece o dereito a gozar dunha vivenda digna e axeitada. Así que poderiamos pensar que a cuestión está resolta. Temos dereito á vivenda porque o di a Constitución. Pois non é así, porque o famoso artigo 47 forma parte dos chamados «principios reitores da política social e económica». A vivenda non é un dereito fundamental. 

E non é só unha cuestión de palabras. 

Porque unha cousa é que a Constitución diga que os poderes públicos deben promover as condicións necesarias para facer efectivo o acceso a unha vivenda digna e outra que a propia vivenda habitual estea protexida constitucionalmente como un dereito fundamental. 

Que pasaría se a vivenda habitual fose recoñecida como un dereito fundamental na nosa Constitución? 

Porque non é o mesmo que a Constitución lles diga aos poderes públicos que deben procurar que teñamos acceso a unha vivenda que recoñecer que temos dereito a ela. 

Pero mudar iso tampouco significaría que ao día seguinte puidésemos ir á Administración e pedir as chaves dun piso. Significaría que as leis e as políticas de vivenda terían que partir dese dereito e protexelo. 

Iso que implicaría? 

Vivimos nun sistema de economía de mercado e de propiedade privada. Recoñecer a vivenda habitual como un dereito fundamental non significa cuestionar quen é o seu dono nin os dereitos que lle corresponden como propietario. As regras, ademais, deberían ser as mesmas con independencia de quen sexa o titular da vivenda. 

Para empezar, xorden dúas preguntas: como aumentar a oferta de vivenda habitual? e como conseguir que os prezos sexan xustos? 

Para empezar, xorden dúas preguntas: como aumentar a oferta de vivenda habitual? e como conseguir que os prezos sexan xustos? 

Primeiro, como aumentar a oferta? 

Hai vivendas no mercado, pero outras permanecen baleiras. Algúns propietarios non as alugan por medo aos impagamentos, aos danos ou ás dificultades para recuperalas se se incumpren as condicións do contrato. Darlles máis garantías podería facer que algunhas saísen ao mercado. 

Tamén poderiamos utilizar a fiscalidade para favorecer o alugueiro habitual e gravar máis outros usos, como o alugueiro vacacional. Se o que necesitamos son vivendas para vivir, parece razoable favorecer que se destinen a iso. 

Pero sacar ao mercado as vivendas que xa existen pode non ser suficiente. As CCAA e os concellos poderían construír máis vivenda pública. 

E ao tempo tamén podemos mirar o que xa temos, porque dalgunha maneira é noso. Aí están, por exemplo, as vivendas procedentes da SAREB. Segundo os últimos datos do Goberno, máis de 42.000 pasaron ao patrimonio público para destinalas a vivenda accesible. Por que non avanzar na súa incorporación a un parque público estable, e controlado, de alugueiro? 

Segundo, como conseguir que os prezos sexan xustos? 

Porque ter máis vivendas no mercado non garante por si só que, ao aumentar a oferta, o prezo baixe ata que quen necesita unha poida pagar. 

E tampouco parece razoable ligar o prezo da vivenda aos salarios. Estes tamén son cuestionables. 

Por que non establecer un prezo máximo para o alugueiro da vivenda habitual calculado segundo criterios obxectivos? Metros cadrados, situación, antiguidade, estado de conservación, calidade, instalacións ou servizos. Non vale o mesmo un piso de corenta metros que un de cento vinte, nin un acabado de reformar que outro que leva corenta anos sen tocarse. Nin un no centro da cidade que outro na periferia. 

Por debaixo dese límite, propietario e inquilino seguirían sendo libres para acordar o prezo. 

E as regras terían que ser para todos. Limitar o que pode pedir quen aluga debe ir acompañado de garantías sobre o que ten que cumprir quen ocupa a vivenda. 

Se precisamos unha vivenda para vivir con dignidade, por que a Constitución non a protexe como un dereito fundamental? Porque iso obrigaría a miralo doutro xeito: non como un problema que hai que ir parcheando, senón como un dereito que hai que garantir

Dereitos e obrigas para arrendadores e arrendatarios. 

Quen aluga ten obrigas: pór no mercado unha vivenda en condicións axeitadas, mantela no que lle corresponda, respectar o prezo establecido, cumprir o contrato e as súas obrigas fiscais. 

E quen a ocupa debe pagar a renda, coidar a vivenda e responder polos danos que lle sexan imputables. Se incumpre estas obrigas, deberá abandonar a vivenda, independentemente de que o contrato chegase ou non ao seu remate e aínda que sexa por causa de vulnerabilidade. 

Esta vulnerabilidade do arrendatario tampouco pode converterse nunha obriga do propietario. Atendela corresponde á Administración e aos servizos sociais. 

E aínda quedan dúas situacións nas que tamén habería que buscar ese equilibrio: as rendas antigas e as subrogacións, ou ambas xuntas. 

Porén, existen contratos de renda antiga, con alugueiros moi afastados dos prezos actuais, e tamén casos nos que outra persoa pode continuar no contrato por subrogación. E ás veces danse as dúas circunstancias ao tempo. 

Protexer o dereito a continuar na vivenda nalgúns destes casos non debería significar que un propietario teña que asumir as consecuencias económicas desa protección. Se existe unha situación de vulnerabilidade, do mesmo xeito que no caso do principio do artigo, atendela corresponde á Administración e aos servizos sociais, non ao arrendador. 

Por que non manter os dereitos que correspondan, pero actualizar a renda ata o límite máximo que lle correspondería a esa vivenda segundo os mesmos criterios obxectivos? 

O arrendatario conservaría a vivenda e o propietario percibiría unha renda acorde coas regras xerais. 

Ao final, a pregunta é bastante sinxela: se precisamos unha vivenda para vivir con dignidade, por que a Constitución non a protexe como un dereito fundamental? Porque iso obrigaría a miralo doutro xeito: non como un problema que hai que ir parcheando, senón como un dereito que hai que garantir. 

Porque a vivenda é un BEN BÁSICO.