En xaneiro de 2025, Donald Trump deixou aberta a posibilidade de empregar o exército e a coerción económica para facerse con Groenlandia e co Canal de Panamá. O 3 de xaneiro de 2026 pasou dos ditos aos feitos en Venezuela
En xaneiro de 2025, Donald Trump deixou aberta a posibilidade de empregar o exército e a coerción económica para facerse con Groenlandia e co Canal de Panamá. O 3 de xaneiro de 2026 pasou dos ditos aos feitos en Venezuela. Forzas especiais estadounidenses capturaron a Nicolás Maduro e o inquilino da Casa Branca anunciou que gobernaría o país ata que houbese unha transición. Desde entón, Washington controla as vendas de cru e tutela o goberno interino de Delcy Rodríguez. Hai quen fala dun protectorado de facto. Segundo o historiador Florian Louis, Estados Unidos sempre foi unha potencia imperialista, con intervencións militares, bases arredor do mundo e suxeición económica. Durante décadas, porén, exerceu ese poder sen reclamar territorios alleos, polo menos no discurso. Trump rompe esa contención ao presentar abertamente as súas veleidades expansionistas como obxectivo político.
Louis e Nicolas Beaupré coordinan Histoire mondiale des impérialismes (PUF, 2026), publicada o pasado mes de agosto. Os autores cuestionan a idea dun regreso dos imperios porque presupón que o fenómeno rematou nalgún momento. Europa percíbeo agora porque se converteu nun obxectivo, tras séculos de hexemonía fóra das súas fronteiras. Louis compárao cun búmerang que volve a quen o lanzou. Beaupré considera eurocéntrico confundir a fin do colonialismo europeo co final de todo imperialismo. A descolonización e a caída da Unión Soviética acabaron con imperios concretos, pero non coas relacións de subordinación entre países. Cómpre estudar, polo tanto, as formas actuais dese poder e os seus instrumentos. O que cambiou, segundo ambos, é a posición europea. O continente que someteu outras sociedades está agora exposto a que potencias alleas condicionen as súas decisións.
Os autores definen «imperio» como un Estado de grandes dimensións, que tende a expandirse e goberna poboacións diversas en relacións desiguais. O elemento decisivo é a coerción, que separa a dominación da influencia
Os autores definen «imperio» como un Estado de grandes dimensións, que tende a expandirse e goberna poboacións diversas en relacións desiguais. O elemento decisivo é a coerción, que separa a dominación da influencia. Abrir centros culturais no estranxeiro é diplomacia, pero obrigar os demais a aceptar o relato propio é imposición. Un caso francés ilustra a diferenza. En 2020, o museo de historia de Nantes preparaba unha exposición sobre Xengis Khan en colaboración cunha institución de Mongolia Interior. As autoridades chinesas esixiron eliminar as palabras «Xengis Khan», «imperio» e «mongol» e quixeron supervisar textos, mapas e catálogo. O museo suspendeu o proxecto e inaugurou a mostra en 2023 con pezas cedidas por Mongolia. Pequín non precisou soldados para intentar controlar os contidos e abondoulle o seu peso económico.
En febreiro de 2003, o ministro francés Dominique de Villepin opúxose na ONU á invasión de Iraq en nome dun vello continente marcado pola guerra, a ocupación e a barbarie. Louis suxire aplicar ese razoamento ao pasado colonial. Asumilo daría a Europa autoridade para advertir a quen domina hoxe
O economista Arnaud Orain explica estas presións en Le monde confisqué (Flammarion, 2025). Segundo el, o capitalismo entra en fases de acaparamento cando os Estados perciben o mundo como finito. Cada potencia tenta entón asegurar materias primas, rutas e enclaves estratéxicos antes que as rivais. Groenlandia, con minerais críticos e unha situación clave no Ártico, encaixa nesa lóxica. Europa é vulnerable pola dependencia aceptada durante décadas a cambio de seguridade e prosperidade. Os politólogos Henry Farrell e Abraham Newman analizaron a weaponization (instrumentalización coercitiva) da interdependencia, que se produce cando quen ocupa o centro do sistema emprega a súa posición para condicionar os demais. A neerlandesa ASML, líder mundial en litografía para chips, sufriuna desde 2019, cando A Haia lle restrinxiu as vendas a China por esixencia de Washington. A dependencia mingua así a autonomía europea.
Ante este escenario, a ultradereita compara a Europa actual coa Roma decadente e a inmigración coas invasións bárbaras. Para Louis, a analoxía non se sostén porque a UE non é un imperio. Eses mesmos partidos denuncian un suposto imperio de Bruxelas que sometería os pobos ás súas normas. O criterio da coerción desmente esa acusación. Ningún Estado está obrigado a entrar na Unión e calquera pode saír, como fixo o Reino Unido. En agosto, Islandia rexeitou en referendo retomar as negociacións de adhesión por un 52,8 % e seguirá integrada no Espazo Económico Europeo. A imposición si está presente na guerra de Putin, que describe os ucraínos como irmáns, o que Louis chama imperialismo fraterno. Os que proclaman unha civilización europea ameazada empregan ese mesmo vocabulario.
A memoria, con todo, non abonda. Fronte aos aranceis de Trump contan os medios militares, económicos e industriais, e Europa vai atrasada en eidos como a intelixencia artificial
A resposta de Louis parte da propia historia europea. En febreiro de 2003, o ministro francés Dominique de Villepin opúxose na ONU á invasión de Iraq en nome dun vello continente marcado pola guerra, a ocupación e a barbarie. Louis suxire aplicar ese razoamento ao pasado colonial. Asumilo daría a Europa autoridade para advertir a quen domina hoxe. A memoria, con todo, non abonda. Fronte aos aranceis de Trump contan os medios militares, económicos e industriais, e Europa vai atrasada en eidos como a intelixencia artificial. Cómpre tamén observar o antigo terceiro mundo, que leva décadas aprendendo a moverse entre potencias, como ilustrou en 1973 o cumio dos Non Aliñados en Alxer. Esa experiencia pode orientar Europa ante o dilema de preservar a súa autonomía sen ser un imperio nin querer volver selo.
