Centrándome xa máis en impresións e reaccións subxectivas ao contido da biografía, deixenme suxerirlles a aprendizaxe estética, política e vital do contraste que se establece entre a actitude de Albert Camus e a de Fanon ante o fenómeno colonial. Adam Shatz ispe maxistralmente as contradiccións de Camus e, facéndoo, suxírenos unha lección tan necesaria como paradóxica e desconcertante: tampouco os musos -e as musas- do existencialismo Europeo, por moito que se afanasen en deconstruir o esencialismo filosófico que subxaz na tradición do humanismo clásico –en tódalas súas vertentes- e reivindicando, en consecuencia, a liberdade radical do suxeito e a súa autoconstrucción como tal, foron capaces de superar a violencia epistémica intrínseca ao discurso eurocéntrico e colonial. 

O 10 de Decembro de 1957 Camus recibe o premio nobel. Xa o 12 de Decembro, un estudante arxelino pregúntalle en público porqué denunciou con tanta vehemencia os crimes do estalinismo dende os foros de debate e a prensa Europea mais nunca os crimes do colonialismo francés en Arxelia. Camus non entendeu -ou non quixo entender- a pregunta, e respondeu:

- “Sempre denunciei o terrorismo. Teño que denunciar tamén un terrorismo que se executa a cegas nas rúas de Arxel e que calqueira día pode chegar á miña nai ou á miña familia (a alusión ao FLN arxelino é evidente). Creo na xustiza, mais defenderei á miña nai antes que á xustiza”

Camus, así pois, dá prioridade aos lazos ou afectos familiares –o que é o mesmo que dicir á súa relación cos suxeitos singulares- que ao principio abstracto da xustiza. O que Camus non alcanzou a ver é que a xustixa nunca fora unha abstracción para ningún musulmán arxelino, senon unha experiencia carnal, agónica, real, que medrou á par do sufrimento causado pola dominación colonial francesa. Ademais, tamén as nais dos integrantes do FLN corrían serios perigos -dende logo, moitos máis que a nai de Camus- de ser torturadas e perseguidas polo exército e a policía metropolitana organizada dende a capital do Estado francés. Jean Amrouche, o poeta bereber con quen Camus discutiu sobre a guerra franco-arxelina, escribiu o seguinte dúas semanas despois desa comprometedora pregunta do estudante arxelino a Camus: 

- “Eu tiven que romper coa miña nai porque a causa da xustiza, é dicir, a de millóns de nais arxelinas, vai por diante da miña”

Hai aquí unha evidente tensión entre a Ética do limite de Albert Camus, que se garda dos absolutos do valor xustiza apelando á prioridade –paradóxicamente, tamén absoluta- dos lazos familiares sobre a loita por principios abstractos, e a Ética da Liberación de Jean Amrouche, que invirte a escala de prioridades que establece Albert Camus. 

Nos seus últimos dous anos de vida, di Adam Shatz, Camus comeza a restrinxir considerablemente as súas opinións sobre Arxelia nos seus diarios e mesmo chega a confesar que o amor pola súa terra natal -estetizado metaforicamente a través do amor materno- era tan forte que lle fixera traizoar os principios que defendera ao longo da súa vida. 

É evidente para min que Camus caeu na conta de que o sentimento de pertenza pode obturar e narcotizar a razón ética: os sentimentos de pertenza proxéctanse sempre sobre a diversidade, pluralidade e dinamicidade dos espazos xeográficos, as linguas, as culturas e as experiencias históricas, mais quen partillan estes sentimentos de pertenza non son nunca unha universalidade de seres humanos, senon unha xeralidade dos mesmos. Só cando esa xeralidade de seres humanos partilla un forte sentimento de pertenza que expresa estéticamente o amor indomable pola súa matria temperándoo racionalmente nos tan detestados principios abstractos da razón ética, é posible columpiarse entre a realidade e o desexo sen reproducir novas formas de violencia e exclusión. 

Camus escribiu “O primeiro home” para reconciliarse consigo mesmo e atemperar as contradiccións internas que lle causara aquela perturbadora pregunta do estudante arxelino. Todo aquelo que se negara a dicir en público sobre a causa, o honor e a dignidade universal da loita dos maquisards arxelinos que loitaron contra a barbarie nazi en Europa (1939-1945) e, despois, contra o colonialismo Francés (1954-1962) en Arxelia, brota a través da trama da novela, na que tamén vibra a toma de conciencia da imposibilidade do que, tempo atrás, consideraba como a única posibilidade para a pacificación do conflicto colonial francés: unha Arxelia francesa: 

- “Devolvede a terra. Dádelle toda a terra aos pobres, aos que non teñen ren e son tan miserables que nin sequera desexaron xamais ter e posuír, aos que son como ela neste país, a inmensa tropa dos miserables, case todos árabes e algúns franceses que viven ou sobreviven aquí por obstinación e aguante..”

Así fai falar Albert Camus a Jacques Cormery, o alter-ego autobiográfico que compensou na ficción os remordementos persoais que comezaban a causarlle as contradiccións internas da súa personaxe pública. Jacques Cormery dille á súa nai o que Albert Camus nunca se atreveu a dicir á opinión pública europea e á súa propia nai. 

Visto así, a trama completa da vida e obra de Albert Camus devólvenos a imaxe dun escritor cunha influencia maiúscula na opinión pública que volve ao seu fogar arrepentido das súas declaracións ante a opinión pública francesa, europea e internacional e que pasa os seus últimos anos compensando a través da ficción os seus erros. 

Pode que a sombra de Nietzsche, do mesmo Nietzsche que reverenciaba nos seus ensaios sobre o absurdo da condición humana e a necesidade de revolta moral e política ante o mesmo, observou fixamente aos ollos da conciencia de Camus antes, mentres tanto e despois da cristalización da trama de O primeiro home: 

- Canta verdade somos capaces de soportar?

En privado, e na ficción, Camus foi, abofé, máis valente do que puido ou quixo ser en público e nas súas declaracións públicas. Cando a industria cultural –e dentro desta, a crítica e a prensa- comeza a entronizar, a construír pedestais de pureza moral e a sacrificar a verdade pola nostalxia, como hai tempo que se fai con Camus en Francia, en España, en Galicia e na opinión pública (sic) globalizada en xeral, é mester volver apropiarse da palabra e empeñarse en que os matices pasen do anecdótico ao necesario.