O meu fillo non é “perfecto”...  segundo os modelos establecidos. Non me resulta fácil concretar en que consiste a súa imperfección ou  diversidade. Os médicos tardaron ata os seus catro anos  en asignar palabras ao que lle pasaba e aínda agora as palabras din pouco. Resumindo moito, tardou en andar e en falar e, sobre todo, ten pouca coordinación, equilibrio e forza. Padece unha ataxia cerebelosa, o cal só é un síntoma non se sabe de que, e o máis probable é que nunca cheguemos a sabelo. Dito doutro modo, ten unha desas enfermidades raras, pouco frecuentes, e tamén pouco investigadas.

Padece unha ataxia cerebelosa, o cal só é un síntoma non se sabe de que, e o máis probable é que nunca cheguemos a sabelo. Dito doutro modo, ten unha desas enfermidades raras, pouco frecuentes, e tamén pouco investigadas

Da escola infantil (privada) á que foi con tres anos saíu cun informe no que se dicía algo así como que era un neno lacazán e difícil de levar. Con tres anos así o sentenciaron. Quen teña fillos -ou non- posiblemente poida imaxinar a dor que supón ler iso  acerca dun cativo desta idade que case non se ten en pé, balancéase ao camiñar exclusivamente da man e apenas pronuncia dúas sílabas seguidas. Con isto en mente, tiven que matriculalo nun centro de ensino. Había voces que me dicían que debía levalo a un centro privado ou concertado para que o puideran atender ben.

Da escola infantil (privada) á que foi con tres anos saíu cun informe no que se dicía algo así como que era un neno lacazán e difícil de levar. Con tres anos así o sentenciaron

Optei, coas miñas dúbidas, por envíalo ao centro público que lle correspondía por zona. A profesora de infantil que lle tocou tiña a aula ao límite, estaba próxima á xubilación e varios dos nenos e nenas da aula tiñan outras dificultades. As primeiras semanas paseinas cun gran puño no estómago, que foi desaparecendo a medida que ía vendo como a profesora, o orientador e demais compañeiros e compañeiras do neno ían queréndoo coas súas peculiaridades e como o neno respondía a ese entorno con alegría e melloras visibles. Aprendín moito desta mestra, Julia, e, aínda agora cando miro atrás, non deixo de admirar a mestría coa que logrou un grupo integrado que así perdurou durante toda a primaria.

Foi adquirindo a conciencia de  que a el lle levaba moitísimo máis tempo e esforzo que aos nenos e nenas do seu entorno e de que el non era un neno “perfecto”. Isto último deulle un punto de madurez moral, que a min aínda continúa emocionándome

Nesta etapa, sentinme arroupada no centro polo profesorado, cada quen ao seu estilo, co persoal de apoio, e en especial pola orientadora Nélida coa que sinto un vínculo e empatía moi forte. Medrei como persoa e como profesional. Nada foi fácil: aprender a escribir cunhas mans sen forza e cunha vista vibrante (polo nistagmus) e sen precisión aínda agora é difícil (conseguiu unha letra bastante clara, moi grande e sempre a un ritmo moi lento), as táboas de multiplicar parecían imposibles, o mesmo que as redaccións,  distinguir os verbos, os suxeitos… pero con tempo, paciencia, axudas e moitos esforzos foi lográndoo, e no transcurso do tempo foi adquirindo a conciencia de  que a el lle levaba moitísimo máis tempo e esforzo que aos nenos e nenas do seu entorno e de que el non era un neno “perfecto”. Isto último deulle un punto de madurez moral, que a min aínda continúa emocionándome. No cole ensináronme a observar aos rapaces con calma, a intentar métodos diferentes para conseguir aprendizaxes, a non ser excesivamente superprotectora, a procurar ensinar para a autonomía, a respectar valores, a ser paciente, a esixir o máximo sen deixar de comprender que a quen lle costa facer algo vai buscar evitar facelo a non ser que teña unha boa motivación ou unha guía para facelo posible; e tamén fixéronme máis consciente se cabe de que o meu fillo (ao igual que todos os nenos e nenas algo diferentes por calquera motivo) enriquecían á aula facendo que o respecto, tolerancia, convivencia e integración foran unha práctica e non só palabras ocas.

E chegou ao instituto, onde está. O azar parece ao seu favor, o cole está adscrito ao centro de referencia para persoas discapacitadas da cidade. A calidez de primaria desapareceu. Normal. Non obstante, fixo o primeiro curso, con apoios, e acabou aprobando todo (as mates en setembro). Ao neno segue levándolle un mundo aprender o que outros  collen á primeira, pero a melloría é enorme. O centro proporciona reforzos, hai profesorado implicado. A satisfacción vendo o progreso é grande. Como nai, eu tiven que irme adestrando en todo estes anos en non comparar cos rapaces e rapazas da súa idade, en non pensar en exceso nun futuro a medio prazo e menos a longo, en pensar nel como “A” sen máis, en gozar sen darlle voltas do doado que é vivir con el, co seu cariño, inxenuidade, responsabilidade…, e mesmo coas súas torpezas.

Ao neno segue levándolle un mundo aprender o que outros  collen á primeira, pero a melloría é enorme. O centro proporciona reforzos, hai profesorado implicado. A satisfacción vendo o progreso é grande

En segundo vai suspendendo dúas materias na primeira avaliación, dúas na segunda. Francés suspende cun 4 na primeira e ten un 5 na segunda. Esfórzase máis que en primeiro. Estuda, vai a clases particulares, a piscina, fisioterapia, vai ao Colexio de Xordos. Chega esgotado ao final da xornada, pero vai facendo. Tamén ten momentos de adolescente, penso que moi poucos comparado coa media, e momentos en que quere tirar a toalla. Mais vai tendo amigos, é cariñoso en familia,  adora a súa cadela, pelexa co seu irmán, vai bastante contento ao instituto, ten gusto e curiosidade por aprender, gústalle viaxar…  Na final chegan tres materias suspensas.

Falo coa profesora de matemáticas, coa de lingua castelá, co orientador; coa de francés só telefonicamente, un pouco seca, pero é por teléfono... Despois dun verán estudando, en setembro repítese o suspenso de francés e o de castelán. Non está mal, parece. Pasa de curso. Se non fose porque de francés (idioma que coñezo e me encanta) soe estar exento o alumnado con dificultades de aprendizaxe. Por que el non o estivo? Suponse que porque valoraron que podía. Todo medianamente en orde.  Ata que chegou a entrevista coa profesora e reclamación posterior. Difícil de narrar o nó do que pretendo. Hai tantos detalles nos que non me quero perder, tanto coidado quero poñer para non facer excesivo dano…

A sensación é do mesmo muro de incomprensión e falta de profesionalidade que sentín na escola infantil dos tres anos, e que por veces vexo na miña profesión (tamén son profesora de secundaria) e nos prexuízos de quen se cre libre de dificultades  e “perfecto”.

Encántame ser profesora de secundaria e considérome unha afortunada por traballar con adolescentes e no que me gusta. Haberá quen se ría a gargalladas, pero só é por descoñecemento e tópicos. Eu non son a única nin moito menos. Por sorte, nos moitos anos que levo no ensino, teño coñecido a bastantes compañeiras e compañeiros con quen comparto este gusto, por máis que nos queixemos do sistema educativo, a LOMCE, a administración etc. Poño isto por diante, porque odio tirar pedras contra o noso tellado. E o que vou dicir pode parecelo. Pero ao fin e ao cabo, tamén o profesorado é reflexo da sociedade en que vivimos e continuamente reproducimos prexuízos do noso redor.

Atópome cunha profesora das que asume que os rapaces e rapazas con algún tipo de diversidade funcional  son un engorro en clase, pois supoñen un traballo a maiores

E dito isto, atópome cunha profesora das que asume que os rapaces e rapazas con algún tipo de diversidade funcional  son un engorro en clase, pois supoñen un traballo a maiores, non entenden, fáltalles a máis mínima intuición lingüística. É un tipo de profesorado que parece que querería ter en clase só alumnado de altas capacidades, perfecto. É dicir, que non dese moito traballo, fose obediente e comprendese todo con facilidade…

Ante o que eu me pregunto: E se tivésemos un alumnado así, para que nos necesitaría? O “alumnado perfecto” é un bálsamo, claro. É de agradecer, por suposto. Pero creo que quen nos precisa non son tanto os rapaces 10, como os que non o son tanto. E sen poñernos moi profundos é fácil decatarse de que precisamente deses “imperfectos” podemos aprender a tratar as dificultades dos procesos de ensino-aprendizaxe, poñer en práctica as nosas habilidades para desenvolvelos e mesmo gozar  un pouco do que se sae do cadro.

Vexo unha profesora  que en ningún momento tivo empatía como para decatarse que se “A” escribe lento non é para fastidiala  a ela, senón porque a súa motricidade fina é deficitaria, tanto cando escribe a man como cando escribe a ordenador

Non me quero desviar moito. Dicía que me encontro cunha profesora  -como bastantes- que só é capaz de medir coa mesma vara a todos os rapaces, e cando algún non chega á medida establecida se ratifica unha e outra vez en que o neno non estudou bastante, non fixo bastantes deberes e ten X nota no exame, esquecendo os esforzos do curso e de que rapaz se trata. Estou ante unha profesora que non logrou deter a súa mirada nel como persoa e en ningún momento se preguntou en que podería necesitar o neno ou en que beneficios vai reportarlle seguir facendo fichas de francés a maiores das 13 + 1 materias que vai ter en terceiro, que se ratifica en que o neno non memorizou suficientes verbos, sen caer na conta de que posiblemente, aínda esixíndolle o necesario, había que utilizar unha vara de medir un pouco distinta ou empregar algún método algo diferente e que iso non supón un agravio para os demais, senón unha medida compensatoria ou de adecuación. Vexo unha profesora  que en ningún momento tivo empatía como para decatarse que se “A” escribe lento non é para fastidiala  a ela, senón porque a súa motricidade fina é deficitaria, tanto cando escribe a man como cando escribe a ordenador. E cando lle costa aprender verbos e adxectivos e captar a súa coordinación (que tan intuitivamente captamos moitos outros) tampouco é porque sexa preguiceiro, senón  posiblemente porque  súa a-taxia (sen orde, sen coordinación, literalmente) lle entorpece. Unha profesora que cando lle falo só pensa en defenderse, non no contido da miña preocupación. Horrible falta de comunicación, como tantas no mundo en que vivimos.

Máis que nunca, ou como sempre, reinvindícome imperfecta, ao igual que os meus fillos e moitos outros con síndromes, cores, procedencias ou condicións diversas

En fin, cando empecei a escribir isto o corpo pedíame facer unha queixa, unha reclamación, botar fóra un pouco da incomprensión sentida. Ao poñerme a facelo decateime de que en realidade  ao revisar a experiencia vivida  tiña máis que agradecer que lamentar, por máis que agora estea a vivir unha ingrata experiencia. Empecei tamén pensando en falar da actitude á defensiva, covardía e terquedade que me pareceu ver nunha profesora, pero decateime de que en realidade estaba a referirme a moitas persoas sen nome, dentro e fóra do ensino, non só a ela. E tamén me percatei unha vez máis de que eu tampouco me libro dos erros  e de cando en vez son covarde. Ou máis ben, teño medos: agora mesmo o máis forte e o que me levou a escribir aquí para enfrontarme a el, o de non ter a suficiente enerxía para continuar loitando cos muros de incomprensión cos que “A” , e eu con el e con moitas outras persoas que non encaixan -ou encaixamos- no canon de normalidade ou perfección socialmente definidos, imos irnos atopando no camiño por diante. Máis que nunca, ou como sempre, reinvindícome imperfecta, ao igual que os meus fillos e moitos outros con síndromes, cores, procedencias ou condicións diversas.

Ogallá siga aprendendo tanto como ata agora de todas as  “imperfeccións” -ou diversidades-  e tamén das equivocacións.