Mentres nas cortes de Madrid se celebraba o banquete dunha democracia de escaiola, nas galerías de Carabanchel, pero tamén de xeito moi cru noutras partes do Estado como A Coruña, Vigo, Barcelona ou Valencia, a COPEL (Coordinadora de Presos en Loita) erguíase como o monicreque que se nega a bailar ao son do amo
A Transición española, ese contrato de arrendamento con dereito a patada na porta como sentenciaría con soberbia aquel ministro que ascendera desde o sindicalismo ata os despachos do poder, tivo o seu matadoiro tras os muros das cadeas. Mentres nas cortes de Madrid se celebraba o banquete dunha democracia de escaiola, nas galerías de Carabanchel, pero tamén de xeito moi cru noutras partes do Estado como A Coruña, Vigo, Barcelona ou Valencia, a COPEL (Coordinadora de Presos en Loita) erguíase como o monicreque que se nega a bailar ao son do amo. Non era un faladoiro; era o estertor daqueles que a maquinaria estatal vomitaba como presos comúns, as vísceras dun réxime que mudaba a pel de lobo por un disfrace de año sen pasar pola ducha.
A Amnistía como Truco de Prestidixitador
A tese da COPEL era dunha crueza absoluta: se a ditadura fora un sistema ilexítimo, as súas mazmorras eran a súa sombra deforme. A Lei de Amnistía de outubro de 1977 foi unha purga selectiva que deixou fóra a moitos dos que sufriran o látego franquista baixo leis penais que seguían vixentes.
Aquela amnistía non baleirou os cárceres; foi un mecanismo para que o Estado se perdoase a si mesmo. Mentres os presos políticos con pedigrí saían entre aplausos, as celas seguían cheas. Alí ficaron anarquistas, militantes de grupos sen padriños no pacto e os comúns fabricados pola Lei de Perigosidade e Rehabilitación Social de 1970. Para a COPEL, a distinción era un engano: un desposuído que rouba para sobrevivir baixo unha ditadura é un preso político do sistema. Pero o novo Estado preferiu manter o garrote sobre o lombo do pobo sen apelidos.
Unha Fronte de Norte a Sur
A revolta non tivo fronteiras. En Galicia, o cárcere da Coruña e o penal de Vigo convertéronse en baluartes de resistencia onde os traslados forzosos dende o centro da península só serviron para espallar a semente da insubmisión. En Barcelona, o cárcere Modelo deuse a coñecer pola súa combatividade, mentres que noutros puntos da península os motíns se sucedían como fichas de dominó.
A solidariedade articulouse de xeito único a través dos comités de apoio que unían a familiares de presos con movementos obreiros e colectivos libertarios. A loita pola amnistía total non foi un apéndice da capital; foi un clamor que entendía que os muros de calquera prisión do Estado eran a última trincheira física do franquismo.
O movemento da COPEL acabou esmagado baixo tres lousas. Primeiro, a heroína, cunha entrada masiva de droga nos cárceres que transformou a rabia política nun letargo de xiringas e zombis. Segundo, a Lei Orgánica Xeral Penitenciaria de 1979 que institucionalizou o illamento e as celas de castigo. Por último, a dispersión sistemática dos líderes para quebrar calquera lazo de solidariedade
O Esperpento dos Corpos Rasgados
A loita non se librou con retórica, senón con coitelas e berros desde os tellados. Para furar o silencio da prensa oficial, os internos oficiaron unha liturxia de autolesións colectivas. Centos de homes abriron os seus corpos, convertendo a cicatriz no único estandarte que o Estado non podía confiscar. As imaxes dos motíns, cos presos encarapuchados desafiando ás patrullas de uniforme gris baixo o sol de chumbo, foron a fiestra por onde entrou o recendo a cloaca que subía desde os cimentos da nova España.
O Epílogo de Sangue: O final do camiño
O Estado profundo non respondeu con humanidade, senón con ferro. O asasinato de Agustín Rueda en marzo de 1978, moído a paus por funcionarios en Carabanchel ante a mirada indiferente da xustiza, marcou o teito de violencia que a paz democrática estaba disposta a exercer. A morte de Rueda foi a mensaxe clara: a democracia tiña os mesmos puños que a ditadura.
O movemento da COPEL acabou esmagado baixo tres lousas. Primeiro, a heroína, cunha entrada masiva de droga nos cárceres que transformou a rabia política nun letargo de xiringas e zombis. Segundo, a Lei Orgánica Xeral Penitenciaria de 1979 que institucionalizou o illamento e as celas de castigo. Por último, a dispersión sistemática dos líderes para quebrar calquera lazo de solidariedade.
Cara a 1979, a COPEL era un corpo esgotado e traizoado. A maioría dos seus fundadores acabaron mortos, drogados ou enterrados en vida baixo o novo réxime de máxima seguridade. A Transición logrou o seu obxectivo de asegurar que os ninguén seguisen ocupando as cloacas, lonxe da foto oficial do consenso. Hoxe por hoxe, cando se fala de memoria histórica, ninguén se lembra deles. Eran os parias dos parias.
