As estatísticas de mortalidade non son máis ca un teatro onde o Estado xoga a ser Deus con anteollos de doutor e alma de escribán, mentres o gran capital recolle as moedas do chan. Cando un cidadán deixa este val de bágoas, a administración non chora a perda nin garda dous minutos de silencio: afía a pluma, fai contas no seu libro de caixa e constrúe unha fábula oficial para xustificar o modelo extractivo fiscal e abrir novos nichos de negocio ao sector privado. Mais ao ollar neste espello do comportamento institucional entre Madrid e estas terras galegas de neboeiro e dor, descóbrese a trampa: o indicador estatístico é o fío invisible co que o poder político e a patronal moven a prensa, lexitiman o desmantelamento do público e reparten os cuartos da xente entre os seus aliados corporativos.
A radiografía do camposanto: As cifras da Parca e a comparsa mediática e empresarial
Para entender este tráxico sainete entre o que a xente padece e o que os papeis din, é preciso partir da colleita xeral da Parca: catrocentas trinta mil almas anuais no reino de España e trinta e cinco mil na recóndita comunidade autónoma galega. O noventa e cinco por cento caen de vellos, de dor solitaria ou de doenza natural tras anos de abandono nun sistema sanitario e xeriátrico cunha privatización en aumento constante; pero a batalla dos discursos e o balbordo dos xornais non se libra cos mortos do leito, senón coa sangue do cinco por cento restante: as mortes tráxicas, violentas e aparatosas, onde o Goberno goza facendo ver que ten o temón do destino mentres garante contratos millonarios á industria da seguridade, do asfalto e da externalización dos servizos vinculados á xustiza.
Nese escuro escenario das causas externas, a traxedia distribúese con desigual fortuna, maña orzamentaria, rédito electoral e beneficio empresarial. Mentres o suicidio e as auto-lesións se cobran na sombra entre 4.000 e 4.200 vidas ao ano en España (uns 300 a 340 desesperados en chan galego), cun escaso orzamento directo para unha rede de saúde mental pública destruída, os accidentes de tráfico contan con entre 1.200 e 1.400 millóns de euros. Un gasto masivo que non só alimenta a maquinaria sancionadora da DGT, senón que nutre os petos das grandes construtoras, concesionarias de peaxes e aseguradoras privadas baixo o pretexto da seguridade vial.
Máis modesta e gris é a conta dos homicidios laborais (mal chamados accidentes), que deixan entre 700 e 750 mortos do traballo en España (50 a 60 en Galicia) cun orzamento minúsculo de 120 a 150 millóns, evidenciando como a vida dos traballadores é un custo asumible para a patronal e a impunidade empresarial.
No terreo do crime, a violencia homicida xeral deixa entre 290 e 330 falecidos anuais (10 a 18 en Galicia) integrados nos fondos xerais de seguridade cidadá; mentres que a violencia de xénero, con entre 45 e 55 vítimas anuais no conxunto do estado e de 3 a 6 nesta terra, dispón duns 250 a 300 millóns de euros xestionados por un complexo burocrático e asistencial que moitas veces subcontrata a xestión a entidades e empresas privadas no taboleiro dos acordos políticos.
Os medios de comunicación (propiedade de grandes grupos bancarios e corporativos) xogan o papel de corifeos neste reparto. Non se limitan a dar conta do desastre, senón que actúan como o gran prisma que decide que cadáveres converten en alarma social, para xustificar máis control e privatización, e cales quedan relegados ao po do esquecemento. No caso do asfalto, a DGT, as aseguradoras e os xornais manteñen unha simbiose constante mediante recontos en tempo real, xustificando o garrote das multas, as peaxes privatizadas e o afán lexislativo. Pola contra, as traxedias sen público nin rédito económico, como o suicidio ou as persoas maiores que morren no illamento das aldeas galegas sen atención pública digna, sofren un silencio sepulcral: non dan votos nin xeran dividendos.
A "habilidade" dos datos: Mecanismos de visibilización, invisibilización e mercantilización
A estatística pública non é un espello cristalino; é unha lente trucada polo Estado e o Capital sobre que contar, como contalo e canto diñeiro público transferir a mans privadas.
No referente á desagregación e á métrica de impacto, no que toca a Tráfico e Seguridade Vial, a Dirección Xeral de Tráfico exhibe as súas cifras como trofeo de caza con balances diarios e operativas ao instante, todo para manter a máquina de recadar e alimentar a industria do automóbil e das infraestruturas a todo vapor. Con todo, a trampa faise patente no reparto real da dor: máis do setenta por cento dos falecementos concéntranse na rede convencional de segundo e terceiro orde, onde os trazados son obsoletos, a sinalización é deplorable e o asfalto envellece sen mantemento. Fronte ás demandas veciñais que esixen rotondas ou melloras de trazado para corrixir cruzamentos perigosos, a administración responde coa opción máis económica e lucrativa: o radar sancionador. Achácase a traxedia ao "factor humano" para eximir a responsabilidade pública, mentres se mantén o risco físico na estrada e se canaliza o fluxo de condutores cara ás vías de peaxe privadas por puras razóns de supervivencia.
Do mesmo xeito, en cuestión de Violencia de Xénero, o seguimento diario por parte da Delegación do Goberno permite armar a retórica do Pacto de Estado, xustificar xulgados específicos e licitar servizos asistenciais privados sen alterar a estrutura socioeconómica de orixe.
Por outra banda, xorde o mecanismo da dispersión e o efecto tabú. O suicidio é a primeira causa de morte externa, multiplicando por dous os mortos do asfalto, pero o Instituto Nacional de Estadística esconde as súas cifras máis dun ano; sen medición en tempo real nin investimento nunha liña pública de saúde mental, a dor convértese nun problema privado que a medicina privada e a industria farmacéutica rendibilizan con psicofármacos.
Así mesmo, a morte por caídas en anciáns rolda os 4.000 falecidos anuais, arredor de 350 a 400 no illamento galego; ao clasificarse como un problema xeriátrico disperso, serve de escusa para abandonar o sistema público de coidados e forzar ás familias a recorrer a residencias privadas de fondos de investimento. Esta dilapidación das estradas e dos servizos locais atopa a súa complicidade no labirinto burocrático: as Deputacións Provinciais, lonxe de actuar como ferramentas transparentes ao servizo dos concellos para manter as vías secundarias e os servizos básicos, funcionan como estruturas de poder partidista e elección indirecta que dilúen as súas responsabilidades e abandonan o contorno rural á súa sorte.
A danza dos cuartos: Desconexión entre a dor, o gasto público e a acumulación privada
O diñeiro do erario non vai onde hai máis cadáveres, senón onde hai máis ruído político, máis control social e máis capacidade de xerar negocios para as elites. A DGT manexa máis de mil douscentos millóns de euros porque as multas, as taxas e o negocio das concesións pagan a súa propia festa e a das empresas do sector.
O Pacto de Estado contra a violencia de xénero conta con máis de 250 millóns de euros directos, priorizando a intervención policial, xudicial e a xestión externalizada por enriba dunha transformación social radical.
A prevención do suicidio e a atención á vellez requiren un sistema 100% público de saúde e coidados, cuxos orzamentos se degradan deliberadamente. A clase traballadora recibe calderilla mentres o capital privado fai negocio coa dor.
Epílogo
Ao Estado, aos medios e ao Capital abóndalles con decidir que datos se miden con urxencia e cales se deixan na sombra. A estatística deixa de ser un reflexo da realidade para converterse noutra ferramenta de xerarquización política da dor e de reprodución do capital, orientando a poboación mentres as traxedias sen rédito político nin económico permanecen invisibles.
