Félix Cal Cortizas, meu amigo, foi o elo que mantivo a chama viva. Un home que, antes de ser o retratista que todos admirabamos, xa sabía o que era o frío dunha cela pola súa militancia adolescente. O seu compromiso non tiña valados: tanto defendía os montes da súa parroquia de Ventosela como viaxaba á Nicaragua sandinista ou se poñía á fronte de todas as causas sociais, dende as da súa vila ata a angustia de Palestina

En Redondela a memoria non se fía ao chou; gárdase en negativo de prata e revélase na rúa. O apelido Cal é moito máis ca unha liñaxe: é unha cartografía de olladas que nunca souberon mirar para outro lado, unha saga de homes que fixeron do compromiso un acto de fe e da cámara un instrumento de xustiza. Unha estirpe que, dende o cuarto escuro fotográfico ata a barricada social, nunca entendeu de fronteiras.

Todo naceu coa forza de Saturno Cal Muíños, quen non só trouxo o visor, senón tamén a insubmisión do agrarista que pelexou contra os foros nos albores do século XX. Saturno foi a semente, o masón que entendía que a luz era o único xeito de escorrentar as sombras do caciquismo. Desa árbore naceron homes que espallaron a semente da liberdade polo mundo: Avelino, o artista que dende Madrid enviou o telegrama que proclamou a República en Redondela ao unísono con Éibar; e Emilio Bernardo, o aventureiro que dende o Brasil mantivo acesa a chama democrática como un dos fundadores de A.R.D.E.

Mentres, aquí na terra, erguíase a figura de Raimundo, un dos membros fundadores das Mocidades Galeguistas en Redondela. Tras a guerra civil, a súa evolución cara á esquerda e a caída do Socorro Vermello de 1948, pagou co cárcere e o desterro a súa integridade. Pero a súa verdadeira vitoria foi a volta: nese colexio de Reboreda onde exercía o seu maxisterio, mentres outros se dobregaban baixo a bandeira bicolor e o canto do Cara al Sol, Raimundo foi o único que se negou a claudicar.

Esa mesma coherencia levouno a ser concelleiro polo Partido Comunista en 1979 e a dimitir, sen dubidalo, cando o Concello quixo agasallar á policía que cargara contra os veciños da factoría Regojo. Para un Cal, a ética sempre estivo por riba do cargo.

Desta estirpe naceu un proxecto de fondo calado: Cal-3. Máis ca un estudio fotográfico, foi un laboratorio da memoria dirixido polos irmáns Mundo, Félix e Jacinto. De alí saíron obras fundamentais que hoxe son o tesouro visual de Redondela, como A ollada dos Cal, onde cen anos de historia se fan luz. Eles foron os continuadores directos da ollada de Saturno e Avelino.

Félix foi o meu compañeiro de camiño e de loita durante un tempo. Se eu puiden publicar os meus libros sobre a memoria histórica, foi porque el me prestou a súa perspectiva; a meirande parte das fotografías que acompañan os meus textos saíron da súa xenerosidade e do seu arquivo infinito. Xuntos, dende o Colectivo Republicano de Redondela, fomos motor na recuperación da memoria do Campo de Concentración de San Simón

Félix Cal Cortizas, meu amigo, foi o elo que mantivo a chama viva. Un home que, antes de ser o retratista que todos admirabamos, xa sabía o que era o frío dunha cela pola súa militancia adolescente. O seu compromiso non tiña valados: tanto defendía os montes da súa parroquia de Ventosela como viaxaba á Nicaragua sandinista ou se poñía á fronte de todas as causas sociais, dende as da súa vila ata a angustia de Palestina.

Félix foi o meu compañeiro de camiño e de loita durante un tempo. Se eu puiden publicar os meus libros sobre a memoria histórica, foi porque el me prestou a súa perspectiva; a meirande parte das fotografías que acompañan os meus textos saíron da súa xenerosidade e do seu arquivo infinito. Xuntos, dende o Colectivo Republicano de Redondela (e seguindo o ronsel de presidentes e compañeiros como Lois Barros, Jaime Serín ou José Antonio Leirós), fomos motor na recuperación da memoria do Campo de Concentración de San Simón, loitando para que aquela illa de horror fose recoñecida como o que foi: un altar de dignidade e sacrificio.

El estivo en todo: salvando o Vello Cemiterio dos Eidos, impulsando a apostasía colectiva e erguendo o monumento no Alto da Concheira, para que os asasinados pola barbarie tivesen, por fin, o seu nome gravado na pedra.

Félix e a súa estirpe transcenden os límites de Redondela. Son un exemplo de conciencia civil que se proxecta sobre toda Galicia; oxalá en todas as vilas houbese sagas coma esta. Ata o final foi fiel a si mesmo: o seu cadaleito, envolto na kuffiya e na tricolor, foi o seu derradeiro bico á liberdade. Félix non quixo flores; pediu que ese diñeiro fose para os que loitan pola paz. Esa é a súa herdanza.

Pola memoria de Félix Cal. Pola luz dunha estirpe que nos axudou a ser máis libres

Este 23 de marzo de 2026, Félix marchou deixando a Redondela un pouco máis orfa de luz. Malia atoparme lonxe no momento da súa partida, sinto que viaxa comigo. Teño a súa luz presente, do mesmo xeito que levo no peito a Lois Barros, a Jaime Serín e a José Antonio Leirós. Son presenzas que a distancia non pode borrar.

Agora a testemuña recóllea a súa filla Helena, que asume o reto de manter o visor enfocado no que de verdade importa. Co seu paso á fronte, a ética da saga adquire rostro de muller, asegurando que a sensibilidade dos Cal non sexa cousa do pasado, senón unha forza viva. Porque mentres Helena manteña o ollo na lente e nós, os seus amigos, o seu recordo no peito, a saga seguirá sendo o que sempre foi: o pulso dun pobo que se nega a quedar ás escuras.

Pola memoria de Félix Cal. Pola luz dunha estirpe que nos axudou a ser máis libres.