A fachada do CGAC xa non é só a pel dun edificio. Coa súa pedra escurecida, as bandeirolas verticais e unha impresión xeral de coidado insuficiente, esa superficie pública deixa á vista algo máis ca un problema de mantemento: mostra unha forma insuficiente de relación administrativa co museo. Non é un fallo puntual. É a expresión material dunha cultura de xestión. O edificio persiste; a institución perde capacidade pública

A fachada do CGAC xa non é só a pel dun edificio. Coa súa pedra escurecida, as bandeirolas verticais e unha impresión xeral de coidado insuficiente, esa superficie pública deixa á vista algo máis ca un problema de mantemento: mostra unha forma insuficiente de relación administrativa co museo. Non é un fallo puntual. É a expresión material dunha cultura de xestión. O edificio persiste; a institución perde capacidade pública.

Na primeira entrega desta serie sinalabamos que a clave do caso CGAC era o procedemento que vai decidir a súa seguinte dirección. Antes de escoller unha candidatura concreta, xa se estaba decidindo que grao de autonomía resultaba soportable para o poder. Nun museo público, o procedemento tamén expón: mostra canta autonomía se lle recoñece á institución antes mesmo de nomear a súa dirección.

A partir de aí, xa non abonda con discutir a convocatoria: cómpre dicir que non é un accidente. Encaixa nunha historia institucional nunca plenamente resolta, malia momentos de maior ambición e etapas nas que o CGAC operou como referencia activa.

O CGAC é o centro público de referencia da arte contemporánea en Galicia: custodia unha colección, unha historia institucional e unha responsabilidade que excede calquera nomeamento concreto. Precisamente por iso, a convocatoria publicada no DOG —libre designación, persoal funcionario de carreira, proxecto de dirección cun máximo de cinco páxinas e resolución pola Consellería— non pode lerse como un simple trámite administrativo. Expresa un modelo no que o museo queda sometido á cadea de mando da administración.

A cuestión non é se a Xunta pode ordenar os seus órganos e competencias. Evidentemente pode. A cuestión é se esa forma de dependencia é compatible co que un museo público contemporáneo debe ser. Non todo o que resulta administrativamente válido produce unha institución cultural á altura da súa función pública. Neste caso, a Xunta confunde control administrativo con gobernanza cultural.

A libre designación é legal, pero aquí non opera como excepción: funciona como síntoma. Non é un erro puntual, senón o procedemento que mellor encaixa nunha estrutura onde a dirección artística é tratada menos como unha responsabilidade cultural que como un posto que cubrir.

O CGAC é o centro público de referencia da arte contemporánea en Galicia: custodia unha colección, unha historia institucional e unha responsabilidade que excede calquera nomeamento concreto. Precisamente por iso, a convocatoria publicada no DOG non pode lerse como un simple trámite administrativo. Expresa un modelo no que o museo queda sometido á cadea de mando da administración

Ese marco explica tamén a evolución recente do debate. O silencio significativo arredor do procedemento comezou a romperse. O malestar xerado pola convocatoria xa non procede só dunha incomodidade difusa do sector. Foi expresado pola Mesa Sectorial del Arte Contemporáneo, pola asociación profesional A Colectiva e tamén pola Facultade de Belas Artes de Pontevedra da Universidade de Vigo, que aprobou por unanimidade unha declaración institucional contra o procedemento. A declaración da Facultade engade unha dimensión relevante: non fala só da dirección do museo, senón tamén da independencia da programación, da colección, da avaliación por profesionais expertos e da exclusión de candidaturas cualificadas, incluídas as internacionais. Esa acumulación de posicións non introduce o conflito: faino visible. E sinala unha cuestión decisiva: mesmo dentro do marco legal existente, existen alternativas máis abertas, máis contrastables e máis profesionais. Que non se optase por elas non é unha obriga xurídica. É unha decisión política.

Non se trata de opoñer artistas e administración nin de cuestionar o funcionariado. Trátase de recoñecer que unha institución pública de arte contemporánea require procedementos que xeren confianza, acrediten competencia e dean lexitimidade. Sen eses mecanismos, a institución perde capacidade pública aínda que o museo siga aberto. Un museo público forte non é o que mellor obedece, senón o que mellor pode responder publicamente polo que fai.

Esa forma de debilitamento non permanece no plano administrativo. Tamén se fai visible na maneira en que o museo comparece ante a cidade. O CGAC preséntase cunha dignidade diminuída, ou polo menos cunha presenza pública moi por debaixo do seu peso histórico. O ennegrecemento do granito, advertido xa en 1997 con chamadas de atención do propio Álvaro Siza, non é unha anécdota. Non proba por si só unha crise institucional, pero condensa unha relación insuficiente coa arquitectura, coa conservación e coa presenza pública do museo.

Cando esa perda de presenza se compara con outros modelos próximos, Serralves aparece de inmediato como referencia tentadora. Mais esa comparación é enganosa se non se entende o que realmente está en xogo. Non se trata de que Galicia non teña un Serralves. No debate sobre o CGAC aparecen dous modelos igualmente problemáticos: o museo sometido á administración e o museo dos príncipes, segundo a advertencia formulada en El País por João Fernandes, director do Museu de Serralves entre 2003 e 2012: “Los museos están admitiendo el regreso de los príncipes”. É dicir, unha institución formalmente forte, mesmo prestixiosa, pero condicionada por elites, patrocinadores e prestixio social.

Serralves responde a outra xenealoxía: unha fundación de utilidade pública construída entre Estado, sociedade civil e capital privado. O CGAC nace no primeiro mandato de Manuel Fraga á fronte da Xunta, dentro dunha operación de lexitimación cultural do poder autonómico na que cultura e administración aparecen estreitamente entrelazadas. Esa diferenza segue operando: continúa organizando prioridades, recursos e capacidade simbólica.

Esa diferenza de orixe explica tamén por que a crise do CGAC non pode lerse só como perda de recursos ou de brillo. Ten que ver co lugar que a política cultural galega decidiu reservarlle. Hai unha maneira brutal de dicilo: se o que se reclama é volver a un tempo no que o CGAC operaba con máis recursos e maior centralidade, quizais a única maneira sería transportar o edificio de Siza, pedra a pedra, ata a Cidade da Cultura. A imaxe é absurda, pero precisa. O problema non está no edificio, senón no desprazamento político do centro de gravidade da cultura pública galega. A Cidade da Cultura ocupou ese lugar; o CGAC non desapareceu, pero perdeu centralidade simbólica, investimento político e capacidade de formularse como institución necesaria.

Xa non se trata simplemente de escoller unha boa dirección nin de corrixir un procedemento mellorable. Trátase de saber se Galicia quere un museo público de arte contemporánea con capacidade real para marcar criterio, asumir debates difíciles e dar sentido público á arte contemporánea, ou se acepta un modelo no que o CGAC funciona como equipamento cultural administrado

O resultado é un museo con escasa capacidade institucional propia e unha relación insuficiente co seu campo artístico. Esa carencia non é nova; agora fíxose evidente.

Por iso, xa non se trata simplemente de escoller unha boa dirección nin de corrixir un procedemento mellorable. Trátase de saber se Galicia quere un museo público de arte contemporánea con capacidade real para marcar criterio, asumir debates difíciles e dar sentido público á arte contemporánea, ou se acepta un modelo no que o CGAC funciona como equipamento cultural administrado.

A convocatoria fixa agora esa crise nun procedemento concreto. Por iso o problema non rematará co nomeamento dunha dirección: seguirá condicionando a súa autoridade, a súa programación e a súa relación co sector mentres non se resolva o marco institucional que a produce.

E mentres tanto, unha parte relevante do campo artístico galego xa opera fóra desa lóxica: en proxectos independentes, estruturas editoriais, arquivos informais e espazos fráxiles pero activos. Non son antesala do museo nin reserva de contidos. Son o indicio máis claro de que a arte contemporánea galega xa non depende do CGAC para existir.

Precisamente por iso, o museo xa non pode reclamar centralidade por inercia histórica. Debe gañala doutro modo. Iso non fai innecesario o museo; obrígao a estar á altura.

A saída non é volver ao pasado nin copiar outro modelo de prestixio. O CGAC non debe escoller entre a tutela administrativa e o museo dos príncipes. Ese falso dilema é precisamente o síntoma do problema.

A Xunta aínda pode rectificar o procedemento sen perder autoridade. Ao contrario: rectificar agora sería exercer autoridade institucional con máis intelixencia. Pero esa rectificación só terá sentido se vai acompañada dunha pregunta máis profunda: que tipo de institución quere soster. Porque o CGAC non está en crise por falta dunha boa dirección. Está en crise porque segue sen estatuto institucional nin gobernanza á altura da súa función pública

O que falta é un marco institucional diferente: autonomía programática real, avaliación independente, capacidade de planificación e relación continuada co seu contexto artístico e social.

Iso require ferramentas concretas: concurso público con avaliación experta, proxecto desenvolvido, rendición de contas, contrato-programa plurianual, órganos de asesoramento efectivos e financiamento estable.

A Xunta aínda pode rectificar o procedemento sen perder autoridade. Ao contrario: rectificar agora sería exercer autoridade institucional con máis intelixencia. Pero esa rectificación só terá sentido se vai acompañada dunha pregunta máis profunda: que tipo de institución quere soster.

Porque o CGAC non está en crise por falta dunha boa dirección. Está en crise porque segue sen estatuto institucional nin gobernanza á altura da súa función pública.

A fachada, neste sentido, xa non funciona como metáfora. É a forma visible dunha institución obrigada a persistir sen poder transformarse.

Nunha institución pública, iso tamén é abandono.