A Xunta presentou a renovación da dirección do CGAC como o inicio dunha “nova etapa” ligada á internacionalización, á creatividade dixital e á descentralización, e decidiu facelo mediante libre designación. Ese dato non proba por si só captura política, pero si fixa un marco no que a decisión queda máis concentrada e menos exposta a contraste público do que estaría nun concurso aberto
A Xunta presentou a renovación da dirección do CGAC como o inicio dunha “nova etapa” ligada á internacionalización, á creatividade dixital e á descentralización, e decidiu facelo mediante libre designación. Ese dato non proba por si só captura política, pero si fixa un marco no que a decisión queda máis concentrada e menos exposta a contraste público do que estaría nun concurso aberto.
Nun museo público, o procedemento tamén expón.
Isto importa porque o CGAC non é só un espazo expositivo. É unha institución pública con función patrimonial, crítica e educativa. Aquí non se discute só quen programa: discútese quen orienta unha ferramenta central para a arte contemporánea en Galicia.
Tampouco se está a pedir unha excepción caprichosa. Hai un estándar recoñecible —o Documento de Boas Prácticas en Museos e Centros de Arte— e hai un precedente propio: en 2009 o CGAC convocou un concurso internacional para cubrir a súa dirección. Aquel modelo non era perfecto nin obriga a copialo sen máis, pero deixa unha evidencia difícil de esquivar: un sistema máis aberto e profesionalizado non é alleo nin á historia recente do centro nin ás referencias do sector.
É aí onde a figura de Santiago Olmo, o director saínte, debe entrar doutra maneira. Non como emblema dun museo forte que agora a Xunta desmonta, porque esa lectura sería demasiado cómoda. O seu período foi longo: chegou en 2015 e pecha agora. Na súa incorporación chegou a dicir que o óptimo sería que o CGAC fose unha entidade autónoma; porén, once anos despois, o seu mandato non deixou un museo institucionalmente máis difícil de controlar. Esa é a cuestión. Máis que un ciclo forte interrompido, o seu foi un período de baixa confrontación institucional, incapaz de blindar o centro fronte á recondución actual.
Nun museo público, o procedemento tamén expón. Isto importa porque o CGAC non é só un espazo expositivo. É unha institución pública con función patrimonial, crítica e educativa. Aquí non se discute só quen programa: discútese quen orienta unha ferramenta central para a arte contemporánea en Galicia
Iso non impide introducir un matiz importante. Se Santiago Olmo advertiu xa na fase inicial do proceso normativo e administrativo que acabou levando a este cambio, e se esa advertencia chegou a activar movementos no sector, a súa figura non pode lerse de maneira plana. Non deixaría por iso de ser o director bisagra dun longo período de baixa confrontación institucional; pero si aparecería tamén como alguén que, ao detectar a reorientación en marcha, intentou alertar e mobilizar sen conseguir alterar o plano xa establecido. O dato máis duro, nese caso, non sería a inexistencia de reacción, senón a súa insuficiencia.
A súa propia chegada xa anunciaba parte do problema. En 2015, Marisa Sobrino dimitiu do padroado denunciando un proceso “opaco e partidista” e unha deriva do centro. Hoxe a Xunta pecha aquela etapa con eloxios e abre outra por libre designación. Visto en continuidade, o problema do CGAC non é unha ruptura brusca entre dous modelos incompatibles, senón unha adaptación prolongada do museo a condicións de gobernanza cada vez máis administrables.
Nese contexto, o comunicado do Departamento de Historia da Arte da USC foi importante porque introduciu unha excepción de claridade. Os seus 32 profesores cuestionaron a “funcionarización” do posto, defenderon o concurso aberto e advertiron que o cambio compromete a misión do museo. O máis revelador é que, fóra dese xesto, a resposta pública visible do campo artístico galego segue a ser débil. Ata onde pode comprobarse en canles abertas, non apareceu un posicionamento equivalente nin da Facultade de Belas Artes de Pontevedra nin de A Colectiva; e no caso desta última a ausencia pesa máis porque si ten historial de intervención pública e colaborou co propio CGAC nas Xornadas de Profesionalización Artística de 2025.
Isto non autoriza a falar de silencio total nin a repartir certificados morais. Pero si permite dicir algo incómodo: cando a gobernanza do principal museo de arte contemporánea de Galicia se altera e a contestación pública queda tan concentrada en poucos actores, o que aparece non é só a fraxilidade do CGAC. Aparece tamén a fraxilidade do medio que o rodea.
Hai ademais episodios recentes que, sen probar causalidades fortes, agravan a percepción de proximidade entre programación e contorna de poder. O caso da retrospectiva de Antón Lamazares debe ocupar un lugar secundario, pero non desaparecer. A mostra ocupou de forma dominante o museo durante meses e foi prorrogada ata setembro de 2024. Unha semana antes da inauguración, o PPdeG difundira un vídeo no que Lamazares apoiaba publicamente a Alfonso Rueda; meses despois, xa coa exposición prorrogada, foi o propio Rueda quen visitou o CGAC destacándoa. Isto non permite afirmar trato de favor directo. Pero nun museo público a neutralidade tamén se erosiona pola acumulación de secuencias impropias, non só por escándalos demostrables.
Un museo non se define só polo que expón. Defínese tamén polo modo en que acepta —ou resiste— as condicións baixo as que se lle permite existir. E no CGAC, antes de elixir unha dirección, xa se está a decidir que grao de autonomía resulta soportable para o poder. E o que o poder soporta peor non é o conflito, senón a excelencia cando deixa de aceptar tutela
O punto decisivo segue a ser outro. Se a candidatura á dirección inclúe un proxecto de museo, ese proxecto non debería funcionar como material interno dunha decisión xa encapsulada. Non se trata necesariamente de reclamar publicidade absoluta de cada documento, senón de garantir coñecemento e escrutinio suficientes antes de que a decisión quede consumada. Porque baixo a palabra apertura pódese estar pechando exactamente o contrario: a marxe de autonomía do museo.
Un concurso aberto tampouco garantiría por si só a independencia do CGAC. A Administración seguiría conservando capacidade para orientar a decisión. Pero esa orientación tería que operar con máis visibilidade, con máis exposición pública e con máis custo reputacional. E esa diferenza importa. O que aquí se discute non é unha pureza imposible, senón canto museo público está disposta a tolerar a política galega.
Por iso, o mínimo esixible é bastante simple: concurso aberto, proxecto de dirección, avaliación con presenza experta independente, resolución motivada e escrutinio suficiente antes do peche. O resto é pedir confianza onde deberían existir razóns visibles.
Porque un museo non se define só polo que expón. Defínese tamén polo modo en que acepta —ou resiste— as condicións baixo as que se lle permite existir. E no CGAC, antes de elixir unha dirección, xa se está a decidir que grao de autonomía resulta soportable para o poder. E o que o poder soporta peor non é o conflito, senón a excelencia cando deixa de aceptar tutela.
