Traballar exposto ao sol causa unha de cada tres mortes por cancro de pel (distinto ao melanoma), segundo un informe de CCOO
Traballar exposto ao sol causa unha de cada tres mortes por cancro de pel (distinto ao melanoma), segundo un informe publicado por Comisións Obreiras (CCOO) baseado en datos da Organización Mundial da Saúde (OMS) e a Organización Internacional do Traballo (OIT). A calor cada vez é un factor máis relevante no que se refire aos riscos laborais, e as estatísticas recollen un aumento na incidencia das doenzas derivadas da exposición ao sol e ás temperaturas extremas. Con todo, para expertos e sindicatos, as estatísticas aínda distan moito de estar ben afinadas e sinalan un infrarrecoñecemento no relativo ás mortes e accidentes por calor. Se a iso sumamos que enfermidades como o cancro son difíciles de vincular co traballo e non teñen protocolos de recoñecemento claros, o resultado é un ecosistema menos seguro para os traballadores.
Neste marco é onde debe situarse o dato de mortes por cancro de pel. "Hai outro perigo moi relevante, que se agudiza tamén no verán, e que pasa desapercibido en moitas ocasións: a radiación ultravioleta", afirma un informe de CCOO que sinala á radiación como responsable, en gran medida, desta afección.
A calor e o cancro son dous dos grandes buracos negros na prevención sobre os que as agrupacións sindicais levan tempo poñendo o foco. "A pesar das evidencias, en España o cancro de pel derivado da exposición solar non está considerado unha enfermidade profesional", explican desde CCOO, que propuxo incluír esta afección no grupo de enfermidades profesionais que recolle o Instituto Nacional de Seguridade Social (INSS). "Esta realidade obríganos a que a única forma que actualmente temos para declarar un cancro de pel por exposición solar como continxencia profesional é tramitalo como accidente de traballo", apuntan.
A Sociedade Española de Oncoloxía Médica (SEOM) sostén que entre 4.000 e 8.000 cancros detectados en España teñen unha orixe laboral, sobre un total de diagnósticos que en 2025 superou os 296.000 casos. Con todo, oficialmente só 119 casos de cancro puidéronse vincular co desenvolvemento da actividade profesional. Un dato que contrasta coas estimacións científicas e coa opinión da Comisión Europea, a cal recolle que "o cancro é a primeira causa de mortalidade laboral na Unión Europea, cunha incidencia do 53% do total das mortes laborais cada ano (fronte ao 28% debido a enfermidades cardiovasculares e o 6% a enfermidades respiratorias)".
A dificultade para establecer unha relación causal deriva de que moitos axentes carcinóxenos non están recoñecidos polo INSS, por exemplo, o gas radón ou a propia exposición continuada ao sol. Ademais, cando se trata de enfermidades cuxa latencia e evolución se estira no tempo, reclamar resulta máis difícil e adoita conducir a un proceso xudicial polo que non todo o mundo quere pasar, sobre todo se se trata dunha persoa cunha enfermidade grave.
No caso do cancro de pel, desde CCOO sinalan que, se non se recoñece a orixe laboral desta enfermidade, tampouco as medidas para evitalo poderán ser efectivas e a lista de casos seguirá aumentando. Máis nun contexto de cambio climático onde as ondas de calor e os días solleiros sucédense. De feito, a Axencia Europea para a Seguridade e a Saúde no Traballo estima que na UE existen 14,5 millóns de traballadores expostos a radiación solar durante polo menos o 75% da súa xornada laboral.
"A nivel de empresa é importante porque, se se recoñece a enfermidade, débese revisar a avaliación de riscos e adoptar as medidas preventivas necesarias", apunta o documento. Ademais, o seu recoñecemento como enfermidade profesional implicaría mellores prestacións económicas para o afectado ou para os seus familiares, en caso de falecemento, e maiores multas para as empresas que deliberadamente expoñan os seus traballadores non aplicando as medidas preventivas necesarias.
Profesións aínda máis perigosas
Agricultores, obreiros da construción, persoal de estradas, servizos de limpeza, xardineiros… son algunhas das profesións que máis se expoñen a un fenómeno que continuará agravándose a medida que o cambio climático avanza, pero ademais son oficios que xa teñen niveis altos de sinistralidade laboral. A OMS estima que a exposición prolongada á radiación solar pode incrementar o risco de padecer un cancro na pel ata un 60%. Ademais, mostraron que entre 2000 e 2019, as mortes por cancro de pel que se poden identificar como directamente relacionadas coa exposición a radiación solar durante o traballo case se duplicaron, pasando de 10.088 falecementos a 18.960. É dicir, a incidencia está a aumentar máis dun 80% en 19 anos ao ritmo da crise climática.
Por iso, a actividade sindical comezou a poñer máis atención nos efectos da calor sobre a saúde dos traballadores a longo prazo. "Hai que sinalar que a incidencia do melanoma está a aumentar máis rapidamente que calquera outra forma de cancro (coa excepción do cancro de pulmón nas mulleres)", recolle o documento.
De feito, a nova lei de riscos laborais que o Goberno leva tempo intentando adaptar contempla, entre outras cousas, actualizar os riscos profesionais por calor, aínda que polo momento segue atrancada e aínda lle falta un longo camiño antes de entrar en vigor. Este novo texto recoñece que o cambio climático e as catástrofes naturais son capaces de alterar as condicións do espazo de traballo e, por tanto, a saúde dos traballadores, polo que obriga ás empresas a crear plans específicos para ondas de calor, riadas ou outros fenómenos extremos.
Ademais, regula os tempos de exposición a ondas de calor e pon o acento no infrarrexistro que existe arredor dos accidentes laborais por temperaturas extremas. Con todo, aínda que xa obtivo o visto e prace do Consello Económico e Social, a norma ten pendente o trámite parlamentario, onde previsiblemente terá problemas para saír adiante.
