Os bombardeos en Venezuela e a detención ilegal de Maduro constitúen a última dunha lista de agresións dos EUA durante máis dun século na zona
"Está vostede paranoico con Estados Unidos?" "Non, de ningunha maneira, eu só son realista". Nunha entrevista concedida á xornalista Vicky Dávila en 2009, Hugo Chávez deixou sen palabras á daquela reporteira de Radio Cadena Nacional de Colombia (e hoxe precandidata presidencial da ultradereita no seu país) ao responder sobre a súa presunta paranoia en relación cun hipotético ataque de Estados Unidos contra Venezuela. O líder bolivariano fixo daquela un superficial repaso das intervencións da Casa Branca en América Latina durante as últimas décadas: Guatemala, República Dominicana, Chile, Brasil, Panamá… Os bombardeos ordenados por Donald Trump contra instalacións estratéxicas en Venezuela e a detención ilegal do presidente Nicolás Maduro e a súa esposa, Cilia Flores, constitúen a última dunha longa lista de agresións de Washington durante máis de cen anos de impunidade nunha rexión á que aínda considera o seu patio traseiro.
Desde que o filibustero William Walker e a súa falanxe americana de Os Inmortais ocupasen Nicaragua en 1856, Estados Unidos non deixou de intervir nunha América Latina que, ben entrado o século XXI, continúa coas veas abertas. Coa súa particular visión egocéntrica do seu paso pola historia, Trump quixo plasmar por escrito as súas pretensións sobre a rexión na Estratexia de Seguridade Nacional aprobada en decembro. O seu "corolario Trump" á Doutrina Monroe, que avala intervencións militares e apropiación de recursos naturais, xa se concretou en Venezuela. Pasaron algo máis de cen anos desde que outro mandatario belicista, Theodore Roosevelt, estampase a súa firma noutra emenda da doutrina. O "corolario Roosevelt" de 1904 supuxo o comezo dunha longa época de agresións militares, apoios a golpes de estado e estratexias de desestabilización de gobernos democráticos ao sur do río Bravo. Arrincaba a diplomacia dos canóns na rexión.
Repasamos a política intervencionista dos Estados Unidos na rexión durante o último século baixo diferentes gobernos
Durante a primeira metade do século XX, diferentes gobernos estadounidenses aplicaron esa política intervencionista en todos aqueles países que consideraban contrarios aos seus intereses (e os das empresas norteamericanas). Dunha ou outra forma, puxeron a súa bota militar ou os seus dólares desestabilizadores na Cuba de Batista ou a Nicaragua dos Somoza (onde antes manobraran para a caída do heroe popular Augusto César Sandino). Pero se hai un país que sufriu na súa caluga o alento permanente de Estados Unidos foi Haití, a nación máis pobre do hemisferio occidental, sometida aos designios de Washington desde 1915.
En 1954 tocoulle a quenda á democracia guatemalteca cando o seu presidente progresista, Jacobo Arbenz, expropiou as plantacións da empresa bananera estadounidense United Fruit Company. Arbenz, que gañara as eleccións en 1950, viuse forzado ao exilio e Washington impuxo unha xunta militar. Desde aquela, as intervencións directas ou de apoio a militares golpistas non cesaron. Ao mesmo tempo, desde a Escola das Américas, unha academia militar fundada a mediados dos anos 40, instruíase aos futuros represores de varios países latinoamericanos.
Cuba, a pedra na bota de EEUU
Tras a chegada ao poder de Fidel Castro en Cuba en 1959, todas as alarmas acendéronse en Washington. Os intentos por matar o líder da revolución cubana cóntanse por decenas. A frustrada invasión dos anticastristas en Praia Girón (Baía de Cochinos) en abril de 1961, con apoio estadounidense, supuxo un novo punto de inflexión. Había que abortar calquera outra tentativa revolucionaria na rexión. E de paso, frear tamén todo proceso democrático de carácter popular. As accións sediciosas contra líderes progresistas sucedéronse. En 1963 cae derrocado Juan Bosch, presidente da República Dominicana, e dous anos despois 40.000 marines invaden o país baixo as ordes do presidente Lyndon Johnson, con medo de que nacese unha nova Cuba no Caribe.
Ademais de emprender operacións armadas directas, Estados Unidos apoiou nos anos 70 as ditaduras centroamericanas que libraban combates con forzas guerrilleiras revolucionarias. Así o fixo en Nicaragua e O Salvador. Os sandinistas lograron derrocar a Anastasio Somoza en 1979 pero tiveron que sufrir despois unha longa guerra de desgaste da Contra, a milicia antisandinista financiada e adestrada por Washington. Esa guerra foi clave na derrota do FSLN nas eleccións de 1990. Peor sorte correría a Fronte Farabundo Martí de Liberación Nacional (FMLN). O apoio de Ronald Reagan (1981-1989) ao réxime salvadoreño foi definitivo para forzar á guerrilla a unhas negociacións de paz.
Golpe a golpe
A man negra de Estados Unidos tamén estivo presente, con maior ou menor énfase, nos golpes militares que se sucederon en Sudamérica a partir dos anos 60. O presidente progresista brasileiro João Goulart foi derrocado en 1964 polas forzas armadas coa complicidade da Casa Branca e da compañía ITT Corporation, segundo documentos desclasificados en 2004 do Arquivo de Seguridade Nacional de Estados Unidos. O golpe, dirixido polo xeneral Humberto de Alencar Castelo Branco, derivou nunha longa ditadura que se estendería ata 1985.
A participación estadounidense no golpe de estado contra Salvador Allende foi aínda máis explícita. Non se pode entender a caída de Allende sen o concurso da CIA. O presidente Richard Nixon e o seu secretario de Estado, Henry Kissinger, non estaban dispostos a que a experiencia socialista chilena pola vía das urnas tivese éxito. Promoveron e financiaron a oposición antidemocrática, a patronal e os militares nos seus continuos procesos de involución para debilitar o goberno da Unidade Popular. O 11 de setembro de 1973 o xeneral Augusto Pinochet consumaba unha asonada militar que abriría a etapa máis negra na historia recente de Chile, unha ditadura feroz que duraría ata 1990.
Washington cooperou cos golpistas arxentinos que tomaron o poder pola forza en 1976, encabezados polo xeneral Jorge Videla, e instauraron a ditadura máis sanguenta de Sudamérica, con arredor de 30.000 desaparecidos. Estados Unidos operaría tamén como o fío condutor do tenebroso Plan Cóndor, a rede creada a mediados dos anos 70 por varios réximes do Cono Sur (Arxentina, Brasil, Chile, Uruguai, Paraguai e Bolivia) para secuestrar, torturar e asasinar os disidentes antifascistas neses países.
Co paso dos anos a inxerencia estadounidense non diminuiría. En 1983 invadiría Granada co argumento de frear a influencia de Cuba e a Unión Soviética na illa. E en 1989 faría o propio en Panamá: unha invasión cuns 25.000 marines que deixaron centos de mortos nas rúas da capital, baixo a escusa de deter ao seu presidente, Manuel Antonio Noriega, acusado de narcotráfico. A mesma imputación que lle serviu agora a Trump de pretexto para bombardear Venezuela e deter ilegalmente a Nicolás Maduro.
