As perdas sempre son dolorosas porque con elas vaise algo de nós, a de Beiras deixa máis que unha gran ausencia; deixa tamén camiños abertos polos que podemos transitar e déixanos o seu exemplo de compromiso, loita e amor por Galiza.

Beiras deixa camiños abertos polos que podemos transitar e o seu exemplo de compromiso, loita e amor por Galiza

Xosé Manuel foi unha das voces máis valentes, rebeldes e motivadoras da historia recente do noso País; figura imprescindible do nacionalismo galego contemporáneo, o líder do BNG durante dúas décadas foi tamén un exemplo político e ético para varias xeracións de galegos e galegas, entre as que me encontro. 

Non é posible contar quen foi Beiras desde unha soa faceta, porque ten moitas e todas explican a súa capacidade para transformar, para deixar pegada, para actuar como revulsivo e mobilizarnos no obxectivo de conseguir a mellor Galiza, orgullosa de si, e dona do seu futuro. 

Podemos empezar polo seu legado como teórico do nacionalismo, con títulos que son auténticos manuais para entender de onde vimos como pobo, como nación e, sobre todo, manuais que nos animan a rebelarnos contra ese guión que outros pretenderon escribir por nós. Ensinounos que nos corresponde a nós, galegos e galegas, construír unha Galiza en pé de igualdade cos demais pobos do mundo, sen complexos e co máximo orgullo. 

Beiras é tamén ese orador brillante, no Parlamento e fora del, que nos regalou algúns dos mellores discursos do parlamentarismo galego; capaz de torcerlle o pulso dialéctico a Atila en Galiza e, sobre todo, capaz de emocionarnos e convencernos de que todo é posible se confiamos en nós mesmas. Intelectual, tradutor de Camus, académico profesor de economía que exerceu a súa influencia desde as aulas sobre moitos dos que hoxe son reputados expertos, Beiras foi tamén, como todo referente, unha figura poliédrica, contraditoria. E por riba de todo foi un gran ser humano.

Ten un lugar na historia do noso País e no corazón de milleiros de galegos e galegas, incluídos os que non compartiron as súas ideas, pero que admiraron a súa defensa inquebrantable da nosa nación. Beiras, por sempre en Galiza

Para aquela Ana Pontón que o coñeceu con 16 anos, a figura de Beiras forma parte da miña biografía; pese a que nunca imaxinei, naquel mitin en Sarria onde o vin en persoa por primeira vez, que algunha vez collería o seu relevo á fronte do BNG, esa forma política que axudou a crear e a medrar e que hoxe sigue a ser a esperanza de miles de galegos e galegas para construír a mellor Galiza.

Ten un lugar na historia do noso País e no corazón de milleiros de galegos e galegas, incluídos os que non compartiron as súas ideas, pero que admiraron a súa defensa inquebrantable da nosa nación. Beiras, por sempre en Galiza. 

Beiras fixo iso durante toda a súa vida.

Fíxoo na clandestinidade, cando defender a democracia e o autogoberno de Galiza significaba enfrontarse a unha ditadura. Fíxoo desde a Universidade, estudando e explicando as causas do atraso económico do noso país. Fíxoo no Parlamento, levando a voz de miles de galegos e galegas a unha institución na que o nacionalismo aínda era unha presenza pequena. E fíxoo tamén fóra das institucións, porque nunca entendeu a política como unha carreira persoal nin como un lugar no que instalarse.

A súa traxectoria estivo atravesada por debates, desacordos e tamén por rupturas. Non debemos ocultalo para lembralo. Ao contrario: forma parte da súa maneira de entender a política. Beiras foi unha persoa que discutía, que cuestionaba, que non se resignaba. Esa vontade de interrogar o establecido foi parte inseparable da súa personalidade política e intelectual.

Tamén por iso foi tan importante.

Beiras foi unha persoa que discutía, que cuestionaba, que non se resignaba. Esa vontade de interrogar o establecido foi parte inseparable da súa personalidade política e intelectual

Porque os países necesitan persoas capaces de formular preguntas incómodas. Persoas que nos obriguen a pensar máis alá do inmediato. Persoas que lembren que detrás de cada decisión política hai un modelo de sociedade, unha determinada idea de xustiza e unha determinada concepción do país.

Beiras nunca separou a cuestión nacional da cuestión social.

A defensa de Galiza non podía ser, para el, unha cuestión meramente identitaria. Tiña que ver coa capacidade do noso pobo para decidir, coa economía, co traballo, coa igualdade, coa cultura, coa defensa dos servizos públicos e coa posibilidade de construír unha sociedade máis xusta.

Nesa combinación entre país e xustiza social está unha parte esencial da súa herdanza.

Tamén está na súa capacidade para entender que o nacionalismo galego debía ser unha ferramenta de transformación. Que defender Galiza significaba defender a súa xente. E que falar de soberanía tiña sentido se esa soberanía servía para mellorar a vida das persoas.

O Beiras orador forma parte xa da memoria colectiva de Galiza. A súa voz, a súa retranca, a súa capacidade para converter un debate parlamentario nun acontecemento político. Pero sería insuficiente reducilo a esa imaxe.

Detrás do político estaba o profesor. Detrás do orador, o intelectual. Detrás da figura pública, unha persoa cunha enorme curiosidade e cunha preocupación permanente por comprender o mundo.

E detrás de todo iso estaba Galiza.

Unha Galiza que el quixo máis consciente de si mesma, máis dona do seu destino e máis xusta.

Nos últimos anos tivemos ocasión de reencontrarnos. Foi especialmente significativo velo apoiar publicamente o proxecto do BNG e acompañarnos nas eleccións de 2024. Para min foi unha alegría e tamén unha responsabilidade. Porque cando alguén que contribuíu tanto á construción dunha tradición política che di que confía nunha nova xeración, non está simplemente entregando un apoio: está transmitindo unha parte da súa historia.

Hoxe esa historia forma parte tamén de nós.

A mellor homenaxe que podemos facerlle non é repetir as súas palabras como se fosen un catecismo. É conservar esa vontade de pensar por nós mesmas e nós mesmos.

Non creo que lembrar Beiras signifique converter a súa figura nunha estatua. El mesmo tería discutido con quen o intentase. Lembralo é, precisamente, manter vivo o dereito a discrepar, a pensar, a discutir e a buscar novos camiños.

A mellor homenaxe que podemos facerlle non é repetir as súas palabras como se fosen un catecismo. É conservar esa vontade de pensar por nós mesmas e nós mesmos.

Aquela mensaxe que recibín sendo unha rapaza segue comigo: non deixar nunca de loitar.

Hoxe, cando despedimos a Beiras, quero dicir que esa mensaxe non remata con el.

Queda en todas as persoas que aprenderon del. Queda nas xeracións que chegaron despois. Queda na historia do nacionalismo galego. E queda, sobre todo, nunha Galiza que el axudou a pensar como país.

Beiras ten un lugar no corazón do pobo galego e na historia da Galiza.

Hoxe despedimos unha persoa.

Pero as ideas polas que dedicou a súa vida seguen abertas ao futuro.