O tráfico de influencias que se lle imputa consúmase co simple feito de influír, non fai falta que haxa recompensa nin que a resolución perseguida sexa ilegal

O obxectivo que os directivos de Plus Ultra buscaban ao "contratar" os supostos servizos da rede presuntamente dirixida por José Luis Rodríguez Zapatero era o rescate da compañía aérea hispanovenezolana por un importe de 53 millóns de euros, unha finalidade que se logrou. Pero, aínda que o consello reitor da Sociedade Estatal de Participacións Industriais (SEPI) ou o Consello de Ministros non o aprobase, o delito de tráfico de influencias que se atribúe ao ex-presidente socialista podería producirse igualmente. Porque, como recolle o xuíz da Audiencia Nacional José Luis Calama no auto polo que acordou a súa imputación e o rexistro da súa oficina, a empresa das súas fillas e outras sociedades da trama, a principal infracción penal que se lle imputa non esixe un resultado concreto. Tampouco que se produza un beneficio para o perpetrador.

Para que o tráfico de influencias –que se castiga con penas de ata dous anos de prisión– se consume abonda con que o autor intentase influír para lograr o seu obxectivo. Que prospere a imputación de Zapatero depende de que se probe que exerceu a súa ascendencia sobre responsables da SEPI, funcionarios ou cargos do Ministerio de Facenda –do que depende esa entidade–, a súa entón titular, María Jesús Montero, ou calquera outro membro do Consello de Ministros –o órgano encargado de tomar a decisión definitiva– incluído o seu presidente, Pedro Sánchez.

É o que o propio instrutor do caso e outros expertos penalistas chaman "delito de mera actividade". No seu auto, Calama cita a Operación Avispa –o caso polo que se condenou en 2021 ao ex-subdelegado do Gobierno en Barcelona, Eduard Planells, por dar permisos de residencia a membros da mafia xeorxiana– ou o caso Palma Arena –no que foi condenado o ex-presidente balear e ex-ministro de Medio Ambiente Jaume Matas (PP)– para explicar que "abonda con que o suxeito activo intente influír nun funcionario, sen ser necesario que a resolución buscada chegue a ditarse".

O xuíz da Audiencia Nacional aclara tamén que, para que se produza o delito, tampouco é necesario "que a resolución pretendida sexa inxusta ou arbitraria". No caso que investiga, o maxistrado si considera, con todo, que o rescate de Plus Ultra produciuse sen que a aeroliña cumprise os requisitos legais para iso, algo que en calquera caso sería indiferente para a consumación da infracción. "O relevante é que a influencia teña a capacidade obxectiva de orientar ao funcionario cara á decisión desexada", escribe Calama na súa resolución.

"A conduta debe dirixirse a lograr unha resolución que poida implicar algún tipo de beneficio económico directo ou indirecto", prosegue. "Con todo, nin a existencia real dese beneficio nin a emisión da resolución son requisitos para que o delito se considere consumado", engade. "O imprescindible é que quede acreditada a intención do autor de obter tanto a resolución como o beneficio, sexa para si ou para un terceiro". En resumo: "O delito consúmase co acto de influír, sendo irrelevante o resultado final da xestión".

"Se todo isto é certo, só habería que concretar quen serían as persoas nas que se intentou influír na SEPI e como o fixo Rodríguez Zapatero", escribe Manuel Cancio, catedrático de Dereito Penal da Universidade Autónoma de Madrid nun artigo publicado este mércores no País. "Non fai falta que se consiga o que se pretende: basta con influír, pois se trata dun delito de mera actividade, de perigo para a recta Administración Pública. Nin sequera faría falta que se influíse efectivamente (...), tamén se castiga a quen se ofrece a realizar as actividades de influencia e recibe unha dádiva por iso", engade o experto penalista na súa tribuna.

O auto de Calama non reflicte unha pistola fumegante como sería, por exemplo, unha conversa, un intercambio de mensaxes ou unha cadea de correos electrónicos entre o ex-presidente do Gobierno, por exemplo, con María Jesús Montero —máxima responsable da SEPI no momento dos feitos—, algún cargo desa sociedade pública, outro ministro ou o propio presidente Sánchez realizando a xestión. Na resolución non aparece unha proba directa do tráfico de influencias, pero si tres grupos de indicios que apuntan a que Zapatero, ou a estrutura que presuntamente lideraba, realizou as xestións prohibidas polo Código penal.

O primeiro incluiría "os contactos persoais" do ex-presidente e "a súa capacidade de acceso a altos cargos da administración", algo que o xuíz supón a quen ocupou a máis alta responsabilidade gobernamental do Estado. Tamén a intervención de Manuel Aarón Fajardo –a quen os directivos de Plus Ultra refírense como a persoa de Zapatero en Venezuela– ou Julio Martínez Martínez, o seu ex-compañero de carreiras e empresario, "como intermediarios cos clientes". Esa intervención dedúcese das conversacións dos directivos da aeroliña, que chegan a referirse a Martínez como "o lacaio" ou "o banco do xefe".

En segundo lugar, "a secuencia temporal de reunións, contactos e comunicacións" indicaría que "a influencia exercida non se dirixiu a obter un trato xeral ou unha expectativa indeterminada, senón a consecución dunha resolución administrativa concreta: a aprobación e desembolso da axuda pública solicitada por Plus Ultra no marco do fondo de Apoio á Solvencia" do que saíron os 53 millóns de euros do rescate á compañía aérea. O feito de que, antes da súa aprobación, varios dos investigados xa coñecesen que o desembolso se fose a producir, tamén indica, segundo o maxistrado, "o acceso anticipado a información privilexiada".

Para rematar, o xuíz atopa tamén "un indicio relevante da relación causal entre a actividade de influencia e o beneficio económico perseguido", outro dos elementos do delito. Refírese á "existencia de contraprestacións económicas canalizadas a través da contorna societaria controlado por Julio Martínez Martínez [o amigo de Zapatero], mediante contratos de asesoría elaborados ad hoc e pagos directos e indirectos procedentes de Plus Ultra e doutras sociedades vinculadas". "A utilización de sociedades instrumentais como Caletón Consultores e Summer Wind, a triangulación de pagos e a participación de administradores con funcións de testaferros reforzan a aparencia dunha estrutura deseñada para ocultar a orixe e destino dos fondos", describe o xuíz.

Calama observa, con máis claridade se cabe, os mesmos elementos do delito de tráfico de influencias nas xestións de Martínez Martínez, o empresario amigo de Zapatero, co Instituto Nacional de Aeronáutica Civil (INAC) de Venezuela. Trátase, segundo o instrutor, "dunha pluralidade de xestións reiteradas, realizadas en unidade de propósito e aproveitando a posición de influencia que Julio Martínez Martínez mantiña sobre o presidente do INAC, o maior xeneral Juan Manuel Teixeira Díaz". O auto resalta en negriña que, tras as conversas de Martínez con Teixeira que deron lugar á autorización dun voo Caracas-Madrid de Plus Ultra, o compañeiro de carreiras do ex-presidente do Gobierno recibiu unha mensaxe dunha persoa rexistrada como "Z" na axenda do seu teléfono que dicía: "En tempo e forma. Exitosa xestión...".

Acto seguido, o empresario amigo de Zapatero enviou outra mensaxe ao militar venezolano na que agradecía o apoio e indicáballe que os voos foran aprobados: "Moitas grazas pola súa axuda", díxolle Martínez Martínez ao maior xeneral Teixeira. 

Alén de tráfico de influencias, o xuíz imputa ao ex-presidente o delito de branqueo de capitais —pola suposta constitución dunha sociedade off-shore en Dubái—, así como o de organización criminal.