"É insólito que, sen coñecer a proposta, se neguen a debater sobre unha cuestión habitual na UE e que é un mandato constitucional", sinala o ministerio
O Ministerio de Traballo presentou en febreiro un informe realizado por expertos sobre a democracia no ámbito laboral. Neste documento de máis de 400 páxinas analizábase a participación dos traballadores na gobernanza das empresas, o papel da intelixencia artificial (IA) e propoñía unha serie de ferramentas para que, entre outras cousas, os sindicatos entrasen na dirección das compañías. Para CEOE e Cepyme trátase dunha medida "intervencionista" e Yolanda Díaz, titular de Traballo, sinalaba o martes ás empresas por "non falar" das marxes de beneficio que obteñen e que se concentran "en moi poucas mans e sen redistribuír a renda".
"A decisión das organizacións empresariais de non acudir a unha mesa de diálogo social carece de precedentes e demostra a renuncia da patronal española a exercer de interlocutor social", sinalan fontes do ministerio. "É insólito que, sen coñecer a proposta, se neguen a debater sobre unha cuestión habitual na UE e que é, ademais, un mandato constitucional", remarcan.
Este é o enésimo encontrón entre Traballo e patronais, que tampouco achegaron posturas en temas como a redución de xornada, a subida do salario mínimo, a fichaxe dixital ou o estatuto do bolseiro, por citar algúns exemplos. No caso da gobernanza das empresas, todo apunta a que seguirán a mesma liña, pero en que se concreta esta nova proposta?
"Trátase de levar aos órganos de decisión de todas as empresas aos representantes dos traballadores. A fórmula que se está elixindo é levar esa representación aos consellos de administración, pero en Alemaña, por exemplo, iso articúlase mediante os denominados consellos de vixilancia que deben ter todas as empresas de máis de 50 traballadores", explica Antonio González, vicepresidente de Economistas Frente a la Crisis. "É un órgano paritario no que participan a partes iguais empresa e traballadores. Non participa en todas as decisións, pero si ten atribucións nas materias que afectan ás garantías dos traballadores", puntualiza.
"A maioría dos países europeos recoñecen legalmente o dereito das persoas traballadoras a estar representadas nos consellos de administración das empresas e a participar nas decisións estratéxicas a nivel de goberno corporativo, unha práctica coñecida como coxestión", recolle o informe de expertos encargado por Traballo. "Aínda que España dispón dun sistema dual de representación laboral mediante comités de empresa e sindicatos, a falta dun mandato lexislativo que garanta a representación de quen traballa no nivel estratéxico nos consellos de administración das empresas privadas supón unha desvantaxe significativa", conclúen
A idea do ministerio que dirixe Yolanda Díaz é promover unha reforma lexislativa que obrigue a implementar estes modelos de coxestión. Contempla medidas como que un terzo dos postos do consello de administración sexa para os traballadores en empresas de entre 50 e 1.000 empregados. Cando se trate de compañías de maior tamaño, esa porcentaxe elevarase ata a metade.
Outra cuestión que contempla é crear plans para que os empregados teñan acceso á propiedade da compañía, poñendo á súa disposición un mínimo do 2% das accións cando as empresas superen os 25 traballadores. Tamén amplía os poderes dos comités de empresa para "configurar e dar o seu consentimento á IA".
"Hai fórmulas de participación máis e menos intensas, pero do que se trata agora é de implementar algún marco nacional. Hai xa 19 países da Unión Europea que teñen sistemas regulados e somos dos poucos que aínda non o teñen", subliña o economista, quen ademais insiste en que "non se pode confundir representación con participación".
A patronal considera que esta proposta supón "un exercicio de intervencionismo" e que vulnera o dereito á propiedade privada
A proposta, que tería que validarse no Congreso, debateuse esta semana nunha mesa convocada por Traballo e na que CEOE e Cepyme declinaron participar. "Supón un novo exercicio de intervencionismo e unha vulneración do dereito á propiedade privada", protestaba a patronal nun comunicado. "Expor unha suposta falta de democracia na empresa para volver poñer sobre a mesa un modelo socioeconómico propio de réximes autoritarios do pasado supón, ao mesmo tempo, un novo desprezo á negociación colectiva", remataban ambas as agrupacións empresariais.
Que di o informe do Ministerio de Traballo?
A base teórica da proposta é que se os traballadores gañan importancia nos procesos de xestión, no deseño dos obxectivos da empresa e na repartición de beneficios, a eficiencia económica, a calidade do emprego e a produtividade mellorarán. Así, o "mandato lexislativo" que quere articular Traballo descansa sobre o artigo 129.2 da Constitución: "Os poderes públicos promoverán eficazmente as diversas formas de participación na empresa e fomentarán, mediante unha lexislación adecuada, as sociedades cooperativas. Tamén establecerán os medios que faciliten o acceso dos traballadores á propiedade dos medios de produción".
Aínda que para as patronais esta proposta atenta, á súa vez, contra o artigo 38 da Constitución, “que preserva os principios da liberdade de empresa”, e contra o Estatuto dos Traballadores, que "outorga ás empresas a capacidade de organización e dirección", remarcan.
A análise dos expertos de Traballo sinala que xa existen experiencias prácticas concretas nas que se inclúe representación sindical nos consellos de administración das empresas. Aínda que matiza que son "dispersas e pouco coñecidas", cita a Renfe, ADIF, Paradores Nacionais, Navantia, Hunosa, ENSA e o Grupo TRAGSA, todas elas con participación pública. En calquera caso, a representación nunca é tanta como para poder bloquear decisións e só está articulada a nivel de convenios ou acordos entre sindicatos e empresas.
Marco europeo
Unha das razóns que dá o Ministerio de Traballo para impulsar esta reforma é que a lexislación doutros países da Unión Europea xa contempla este tipo de normas. "A lexislación da UE e dalgúns países ofrece a oportunidade aos representantes dos traballadores en España de ocupar postos nos consellos de administración ou consellos de vixilancia de multinacionais con sede fóra de España", explican no informe. E poñen como exemplo o grupo alemán Volkswagen, que conta cun representante español da súa filial SEAT no consello de administración. Tamén nomea outros casos como o das compañías francesas Alstom e Imerys, nas que, en virtude dunha lei estatal, impleméntanse modelos de gobernanza onde un representante dos traballadores, elixido a través o comité de empresa europeo, incorpórase ao consello de administración.
O texto elaborado polos expertos cuestiona o modelo de gobernanza empresarial que se dá en España, sinalando que adquiriu "trazos do modelo angloamericano, dando prioridade practicamente absoluta aos intereses do accionariado sobre o resto de partes interesadas", resalta o estudo. Doutra banda, cuestiona a repartición dos beneficios: "España sitúase entre os últimos da UE canto a medidas de fomento e apoio á participación das persoas traballadoras nos beneficios das empresas, independentemente de que participen ou non no capital das mesmas", conclúen.
Cara ao cooperativismo?
As cooperativas son o modelo que Traballo considera máis democrático, pero hai outras organizacións que o estudo considera como referentes e que agrupa baixo a etiqueta de "economía social". Neste ámbito habería un total de 43.071 empresas que dan traballo a 565.402 persoas. "Entre elas, 22.033 son cooperativas, 11.902 son sociedades agrarias de transformación, 6286 son empresas propiedade dos traballadores (sociedades laborais), 2182 son centros especiais de emprego, 308 son empresas de inserción, 223 son mutuas de previsión social e 137 son confrarías de pescadores", detallan na análise.
"As cooperativas de traballadores e as sociedades laborais, nas que os traballadores exercen un control democrático, son as dúas formas de empresa que máis se axustan ao espírito do artigo 129.2", conclúen os analistas. Pero non é este o obxectivo da medida. "Non se trata, desde logo, de converter as empresas en cooperativas. O que se persegue é organizar un sistema de participación dos traballadores e non só de representación, como se entendía ata o de agora", conclúe o economista.
