O magnate quere aproveitar a infraestrutura dixital europea para operar de forma máis económica e eficiente nun mercado tan potente como a UE
O 0,018%. Esa é a porcentaxe sobre o total da fortuna de Elon Musk que significa a multa de 120 millóns imposta pola Unión Europea a X por incumprir a regulación do vello continente en materia de redes sociais. Un número irrisorio. Cartos soltos, aos ollos do home máis rico do mundo. Con todo, ese 0,018% desatou a ira do dono de Tesla ata o punto de iniciar unha cruzada contra todo o que soe a europeo na súa conta persoal de X. Desde o momento en que coñeceu a sanción, Musk pediu a “abolición” da UE, reiterou o seu convencemento de que Europa está a ser invadida por migrantes, azuzando teorías da conspiración como a do gran reemplazo, e denunciou unha persecución contra el e a liberdade de expresión.
Podería parecer pura palabrería, salvo porque non o é. Os ataques do home máis rico do mundo á UE esconden o desexo de Musk de operar sen ningún tipo de restrición nin regulación nun dos mercados máis importantes do mundo e no que o magnate ten intereses económicos e estratéxicos moito máis fondos. Desde a Lei de Servizos Dixitais, a cal serviu para multar a X, ata toda a lexislación en materia de intelixencia artificial, Musk está a tratar de presionar para que, aos poucos, poida ir penetrando aínda máis e máis en Europa.
E en certa forma, está a conseguilo. Tanto el como Meta e outras empresas estadounidenses lograron, mediante un potente esquema de lobby, que a UE vaia pospoñendo a entrada en vigor das leis de IA, á vez que rebaixan algún dos seus estándares máis lesivos para eles. Pero a cuestión vai máis aló dunha regulación en concreto. As grandes empresas tecnolóxicas de Estados Unidos queren, por riba de todo, penetrar en Europa para continuar influíndo no vello continente, parasitando as súas infraestruturas para, en última instancia, aproveitarse delas e usalas para servir aos seus propios intereses.
Con todo, para Albert Banal Estañol, profesor da Universidade Pompeu Fabra e experto en regulación corporativa e de mercado, equivocariámonos se empezásemos a analizar por aí a situación. "Musk fai moitísimo ruído, pero a penetración das empresas e fondos de investimento estadounidenses en Europa é altísima. Se observamos os máximos accionistas dos bancos españois, na maioría deles figurará Blackrock, precisamente un fondo norteamericano. Moitas veces, pensamos que o Santander ou outras empresas europeas seguen en mans de familias como a Botín, pero non é así, estas adoitan ser socios xa moi minoritarios e cuxas accións foron galvanizadas por Estados Unidos", advirte Banal.
O peso de todos eses fondos estadounidenses faise patente en todos os sectores, e no tecnolóxico ten un peso especialmente importante porque implica un debate moito máis fondo. "Estes temas non se debatían antes, pero nuns poucos anos rexurdiu con forza polo enfoque da seguridade. Se estas empresas e sectores tan estratéxicos están controlados por millonarios estadounidenses como Musk e non por europeos, cando suceda algo, que intereses defenderán? Os do lugar no que operan, Europa, ou do país ao que pertencen, Estados Unidos?", pregúntase Banal.
Pero non só é un tema de dependencia, tamén de eficiencia. A UE e os seus Estados membros despregaron, durante os últimos anos, unha infraestrutura dixital para prover internet á poboación moi desenvolvida. Na súa maioría, foron os propios países, mediante subvencións e investimentos privados quen foron construíndo, ao longo do tempo, esa potente rede de internet. A cuestión con Musk é que, se o multimillonario consegue contratos con países europeos, aproveitaríase desa infraestrutura, que é xa de seu moi efectiva, e pola que el non desembolsaría nin un só euro. Porque si, Starlink ofrece conexión por satélite, pero a propia empresa describe que o seu servizo necesita unha infraestrutura terrestre á que conectarse.
Aí é onde Musk quere sacar tallada. Por poñer un mapa da situación, o informe anual da Comisión Europea sobre conexión a internet en Europa afirmaba que en 2024 (último ano con rexistros), o 97% dos fogares tiña acceso polo menos a unha rede fixa principal e o 94% a redes de banda ancha ultrarrápida. A pesar de que existen aínda brechas amplas, sobre todo en determinados países menos desenvolvidos e en zonas rurais, a gran materia pendente da UE, a infraestrutura europea é unha das metas máis apetecibles para Musk. E é que, canto mellor sexa esa rede terrestre, mellor funcionará o servizo de Starlink aforrándose ese custo estrutural e, por tanto, máis beneficio podería ter o multimillonario.
Aínda que as vantaxes para Musk non quedan aí. Penetrar nun sector tan sensible como a comunicación dálle unha capacidade de influencia inaudita a nivel político precisamente pola dependencia que pode crear aos Estados das súas propias empresas. "A UE é un mercado único no mundo, 450 millóns de habitantes cun poder adquisitivo sen igual. Desde o punto de vista económico está claro por que quere entrar. Pero tamén lle garante certo nivel político que non só lle dá a capacidade de influír en Europa, senón tamén nos propios Estados Unidos, en tanto que a súa empresa ten cada vez máis preponderancia en termos de poder brando. É algo que preocupa mesmo internamente no país norteamericano. Vímolo con ese conflito duns poucos días con Trump, no que a NASA tentou diversificar e desenvolver estruturas propias para non depender de SpaceX", lembra Daniel Gil, analista en Political Room experto en asuntos europeos.
Para facer fronte a esta dependencia, o profesor da Universidade Pompeu Fabra insiste en que non cre que a pregunta sexa tanto se eses sectores deben ser controlados por empresas europeas ou non, senón se deben selo por públicas ou por privadas. "Dá igual que unha empresa teña a sede en Milán se está dominada por capital estadounidense. Iso é algo que sucede continuamente. A mellor forma para parar a deriva de empresarios como Musk é crear corporacións públicas poderosas que defendan realmente os intereses da UE e que poidan estar afastadas de todo intervencionismo estranxeiro", continúa Banal.
O programa IRIS², desenvolvido pola UE como unha opción pública contra Starlink, non estará en funcionamento ata 2030
O problema, recoñece, é que é moito máis fácil dicilo que facelo. No terreo da internet, os vinte e sete impulsaron hai tres anos o programa público IRIS² como un instrumento que mantivese en mans europeas todo o relacionado coa infraestrutura dixital. O obxectivo, en suma, era que os países europeos non tivesen que recorrer a empresas como Starlink para levar a cabo estes servizos. Con todo, como adoita pasar con este tipo de iniciativas, os tempos son longos, o ritmo lento e as necesidades, urxentes.
"A UE está en etapas moi iniciais no desenvolvemento deste tipo de empresas, e nas que está máis avanzada aínda lle falta escalar para ofrecer solucións continentais. Si, é certo que hai corporacións potentes e con talento, pero en países específicos ou sectores moi concretos", describe Gil. De feito, se todo vai ben, a UE prevé que os primeiros lanzamentos de satélites do programa se leven a cabo en 2029 e que IRIS² poida estar completamente operativo en 2030.
Outro dos deberes dos vinte e sete é chegar a ter a eses "campións" sectoriais, é dicir, empresas moi potentes a nivel global que poidan competir coas estadounidenses en puntos tan críticos como o da internet. "É o gran anhelo da UE, pero ao final fanse proxectos como o IRIS² que pretenden facer en 10-15 anos o que non se fixo en 50", insiste Gil. A iso súmase a dificultade para competir contra empresas como Starlink e SpaceX que xa permearon ao gran público e son parte asidua dos medios de comunicación porque, precisamente, levan moito tempo construíndo a súa marca e recibindo diñeiro. Agora nós queremos replicar ese éxito con menor investimento e, en moitas ocasións, con menos recursos humanos e ofertas laborais menos competitivas, que fan moi difícil achegarse ás empresas de Estados Unidos ademais nun período de tempo tan curto", confirma o analista.
Esa cuestión foi o que atopou a primeira ministra italiana, Giorgia Meloni, cando Elon Musk lle ofreceu Starlink para facerse cargo das comunicacións satelitais reservadas do seu exército e servizo de seguridade nacional. As conversas foron enormemente polémicas, pois significaría poñer en mans do home máis rico do mundo algúns dos datos máis importantes e segredos dun dos Estados membros crave da UE. "Toda dependencia de alguén é unha mala situación, dá igual de quen sexa, xa sexa Rusia, China ou Estados Unidos. O que buscan os estadounidenses é penetrar na UE custe o que custe, e iso ten un risco de seguridade máis que evidente", advirte Jesús Núñez Villaverde, codirector do Instituto de Estudos sobre Conflitos e Acción Humanitaria (IECAH).
Finalmente, o acordo quedou paralizado. En Italia pesou máis o medo a que Musk puidese acceder a esas comunicacións que o desexo de contar con esa tecnoloxía, aínda que non existe a garantía de que sempre sexa así. "Ese dilema vano ter moitos Executivos. Contratar un servizo estranxeiro de maior calidade ou sacrificar iso en virtude de coidar a autonomía estratéxica", comenta Banal. E o peor, para o experto, é que non existe ningunha regulación europea que nos protexa desa inxerencia estranxeira: "Existe nalgúns sectores concretos, pero na súa maioría estamos completamente desprotexidos. Reino Unido, por exemplo, impulsou moito esa desregulación e países como Francia, que no pasado mesmo protexeron unha empresa tan inocua como Danone de capital non francés, agora tampouco está a facer forza. Quizais agora desde o prisma da seguridade póidase incentivar, pero é algo francamente difícil de xestionar e de poñer a fronteira", sinala Banal.
Ante esa desprotección, a presión non para. Musk leva desde hai moitísimo tempo apoiando sen molestias a partidos de extrema dereita europeos para que, ao chegar ao poder, poidan velar polos seus obxectivos. Nas pasadas eleccións alemás, o home máis rico do mundo chegou a tomar parte directamente polos ultras de Alternativa para Alemaña (AfD) chegando mesmo a entrevistar á súa candidata, Alice Weidel, en X e a dicir que era a única forza capaz de "salvar" o país. O partido alemán é un dos protexidos de Musk, pero non o único: Reform UK en Reino Unido, Vox, Rassemblement National en Francia, AUR en Romanía, A Liga en Italia… todos eles viron como Musk falou ao seu favor.
Nada disto é casual. “Cabe imaxinar que se xunta por unha banda un tema de natureza ideolóxica e outro de negocios, e ambos son igualmente preocupantes. A última estratexia de seguridade de Trump define á UE como un actor a destruír. El quere manexarse con 27 países, cada un por separado, porque a relación de forzas é tan superior a favor de Estados Unidos que conta con que pode vencer as resistencias de todos eles. Se ademais alimenta este tipo de partidos, tamén teñen un socio dentro de cada un deses países, que é moi difícil que resistan o empuxe estadounidense”, advirte Núñez Villaverde.
