En 2030 Galicia levará perdidas máis de 35.000 vivendas protexidas por mor das leis que durante décadas contemplaron a perda automática da protección aos trinta anos e tamén permitiron a descualificación anticipada mediante a devolución de axudas
Ata o ano 2030 Galicia vai perder algo máis de 35.000 vivendas protexidas, máis da metade das construídas dende o fraguismo. Como acreditou unha ampla investigación de Civio que Praza.gal debullou a pasada primavera en clave galega, esa será a cantidade de vivendas construídas co impulso de fondos públicos -de promoción pública ou privada, segundo o caso- que, a comezos da vindeira década, teñan cumpridos o prazos legais aplicables en cada momento (a maioría, 30 anos) para pasar ao mercado privado.
Pero, antes desa perda automática da condición de vivenda protexida (descualificación), moitos deses pisos teñen a posibilidade de descualificación anticipada, unha posibilidade que a Xunta permitiu ata 2021 e que consiste en pasaren ao mercado privado antes de tempo mediante a devolución das axudas recibidas. Na última década o país perdeu case 600 vivendas por esa vía, segundo vén de admitir oficialmente a Consellería de Vivenda.
Neste ano 2026 Galicia leva perdidas xa algo máis de 20.000 vivendas polo cumprimento do prazo legal de protección e hai case 30.000 máis en prazo de descualificación voluntaria, como evidenciou a pescuda de Civio. A esas cifras globais súmase agora unha tanxible, a recoñecida polo Goberno galego en resposta a unha pregunta do PSdeG no Parlamento.
Vivenda responde ao PSdeG que dende 2016 e ata a actualidade un total de 561 vivendas protexidas pasaron ao mercado privado anticipadamente
Co novo Plan Estatal de Vivenda 2026-30 como pano de fondo no que, destacan os socialistas, o Goberno de España inseriu principios como "a blindaxe do parque protexido" para evitar o seu paso futuro ao mercado privado, os deputados Aitor Bouza e Carlos López Font pediron a Vivenda detallar "cantas vivendas financiadas total ou parcialmente con fondos públicos foron descualificadas en Galicia nos últimos dez anos". E a cantidade total foi de 561 "dende 2016 ata a actualidade", di a resposta da Consellería, datada no pasado 2 de xullo.
Evidencia Vivenda que "en todos os casos, a descualificación está condicionada á devolución íntegra das axudas públicas percibidas, de conformidade coa normativa aplicable". Na resposta o departamento que dirixe María Martínez Allegue reprocha ademais ao PSdeG que na súa iniciativa no Parlamento incorporase "valoracións de natureza política".
A protección permanente, unha rareza que se estende aos poucos
En Galicia ningunha vivenda protexida tivo protección permanente ata que o Goberno de PSdeG e BNG a implantou por primeira vez en 2008 para pisos promovidos pola propia Xunta
Nesa normativa a protección permanente das vivendas protexidas foi historicamente unha rareza tanto en Galicia como na práctica totalidade do Estado. Non en van, a imposibilidade de que vivendas construídas grazas a fondos públicos pasasen ao mercado privado non se aplicou no noso país ata 2008, cando a Lei de Vivenda do Goberno de coalición PSdeG-BNG, dependente da Consellería de Vivenda que dirixía Teresa Táboas, fixou a protección permanente para vivendas protexidas de promoción pública -nas que a promotora é a propia Xunta- construídas sobre solos destinados a pisos públicos.
Esa protección indefinida desapareceu en 2012, coa Lei de Vivenda do Goberno do PP de Feijóo. A vivenda de promoción pública volveu ter unha protección de trinta anos -como con Fraga- e a protexida de promoción privada quedou rebaixada a 15, 20 ou 25 anos, segundo as zonas.
A norma permaneceu así ata 2023, xa con Rueda na presidencia comezando a viraxe política do Goberno do PPdeG en materia de vivenda. Daquela a Xunta ampliou de 30 a 50 anos a protección para a vivenda protexida de promoción pública e para as construídas en solos públicos desenvolvidos para pisos protexidos.
Dende o ano pasado, coa reforma introducida na lei de acompañamento dos Orzamentos de 2025, todas as novas vivendas públicas e mais as protexidas "nun solo desenvolvido por un promotor público" teñen protección permanente. As protexidas de promoción privada que se venden descualifícanse agora aos 30 anos con independencia da zona e as que se alugan seguen, como con Feijóo, perdendo a protección aos 15 anos.
