Marcos Pérez Pena

O CIS amosa un progresivo desprazamento cara á dereita da poboación dende o ano 2019 que afecta especialmente ás xeracións máis novas e, sobre todo, aos homes. En Galicia tamén se detecta o fenómeno, pero de forma máis limitada. Destaca tamén unha viraxe á esquerda da poboación de máis idade.

O 19 de agosto de 1936 foi fusilada María Vázquez Suárez en Miño. Non lle perdoaron a súa defensa da escola laica, a súa militancia republicana, socialista e a súa actividade sindical. Non lle perdoaron ser mestra. Aurora Marco publica María Vázquez, a mestra socialista eliminada polo franquismo (Alvarellos), un ensaio que percorre a súa vida e detalla a súa detención e, ademais, pon en valor o traballo de mestras e mestres durante a Segunda República.

En xullo un grupo de turistas israelís foi expulsado dun restaurante despois de que comezasen a comportarse de forma inadecuada, nunha discusión que foi subindo de ton e que foi gravada polo propio propietario do local, un vídeo que se viralizou nas redes sociais. Un xulgado de Vigo exculpa o hosteleiro e lembra o "perigo" de utilizar a loita contra o antisemitismo para "silenciar a lexítima crítica contra Israel".

A porcentaxe de aulas impartidas en galego pasa do 25,4% ao 29,2% no último curso, pode que como consecuencia dos incentivos directos que desde este ano se estableceron para a docencia nesta lingua. O galego é xa maioritario en 11 facultades. Unha das excepcións segue a ser a de Medicina, na que a porcentaxe de uso é só do 3%.

Pontevedra está a levar a cabo unha actuación "única en todo o Estado" para recuperar o río Gafos, que no ano 1970 foi tapado dun treito de máis de 500 metros. Falamos co concelleiro César Mosquera sobre o proceso no que a veciñanza gañará un parque fluvial onde só había cemento.

Ferror Records celebra o seu décimo aniversario convertido no selo de referencia do undergound galego, con 160 discos publicados e un cento de concertos organizados. A periferia da periferia reclama o seu espazo e denuncia unha política cultural centrada en eventos de gran formato "inflados con cartos públicos" e que deixan á maior parte do sector musical galego á marxe.

Na Teixeira, Baños de Molgas, Beariz, Calvos de Randín, Chandrexa de Queixa, O Bolo, Porqueira e Sarreaus, todos na provincia de Ourense, non houbo nacementos en 2024. No 24% dos partos rexistrados o pasado ano a nai nacera no estranxeiro.

Falamos con Encarna Otero, Carlos Barros e Xesús Veiga, que lembran como viviron o falecemento do ditador, as expectativas de cambio que se abriron e o desenvolvemento posterior dunha Transición que non foi ruptura pero na que a presión da cidadanía foi fundamental na conquista das liberdades. Reflexionan tamén sobre o auxe das posicións negacionistas das evidencias históricas entre a mocidade.

Queimar o lixo sae caro para o peto da cidadanía. A nova lei estatal, na liña do estipulado en 2018 por unha directiva europea e co obxectivo de fomentar a reciclaxe, grava cun imposto a incineración do lixo e o seu envío a vertedoiros, unha das razóns que explica o aumento do prezo dos recibos. Galicia converteuse na comunidade autónoma cunha menor porcentaxe de residuos reciclados, apenas o 24%, 19 puntos por debaixo da media española. A metade do lixo quéimase e o 26% restante acumúlase en vertedoiros.

Aurora Marco publica en Alvarellos un ensaio sobre a mestra, detida pouco depois do Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, encarcerada en Pontedeume e executada. Era "unha mestra vocacional, unha renovadora pedagóxica, unha muller progresista, militante socialista, afervoada defensora dos dereitos femininos", destaca Marco, que subliña que o papel das ensinantes ficou moitas veces "invisibilizado".

O salario medio en Galicia situouse no ano 2024 nos 2.230 euros brutos mensuais (contabilizados en 12 pagas), equivalentes a uns 26.670 euros anuais. O dato aumentou un 4,4% en relación ao ano anterior, por debaixo do aumento no conxunto de España. Porén, o 54% dos e das asalariadas do país sitúase por debaixo dos 1.900 euros brutos ao mes, algo máis de 1.500 netos.

A base de datos da Secretaría de Memoria Democrática detalla 96 fosas en Galicia nas que habería máis de 1.400 cadáveres. Algunhas desapareceron e outras foron xa exhumadas, pero cando menos 34 están pendentes de intervención.