Ana Pontón (Sarria, 1977) vén de facer dez anos como portavoz nacional do BNG. Asumiu o liderado no momento máis crítico da historia da formación e, unha década despois, encabeza a oposición á fronte dun grupo parlamentario catro veces máis amplo que o logrado nas primeiras eleccións nas que foi cabeza de cartel do Bloque, naquel mesmo 2016. Nun momento de avance global das dereitas, á fronte dun BNG que "non ten teito" Pontón di estar convencida de que cómpren "políticas valentes" e de que, no caso galego, existe xa unha "nova maioría que quere políticas alternativas" ás dun PP ao que, sostén, só lle resta facer "propaganda para ver se convence de que vai facer o que non fixo en 20 anos". Conversamos con ela sobre estes anos, a situación política do país e do Estado e asuntos clave como a vivenda, a transición ecolóxica ou a industria tras o fracaso de Altri

Hai agora dez anos que asumía a portavocía nacional do BNG, no que posiblemente foi o momento máis crítico da organización, cando xa se bosquexaban escenarios nos que mesmo parecía posible que se convertesen en forza extraparlamentaria e nun momento ademais de crise en moitos niveis. Que é o primeiro que lle vén á cabeza ao lembrar aquela Asamblea Nacional e aquel momento político?

A descrición que fai na pregunta reflicte o que pasaba naquel momento. Estabamos nun momento dunha crise económica e tamén no sistema de partidos. E todo isto afectou ao BNG, seguramente estabamos no momento máis difícil de toda a nosa historia. Recordo que eu tiña absoluta confianza en que o Bloque era un proxecto necesario para este país e que se eramos capaces de analizar en que estabamos fallando e resintonizábamos coa sociedade galega tiñamos un gran porvir, porque o nacionalismo é necesario para Galiza e Galiza necesita unha forza como o BNG; sempre digo que é un proxecto que se non existise habería que inventalo, porque este país necesita alguén que o defenda, que confíe nas súas potencialidades e sexa capaz de romper co guión de discriminación, de dependencia e de agravio que significa o centralismo. Naquel momento era consciente da responsabilidade que tiñamos, pero tiña absoluta confianza en que se eramos capaces de acertar co discurso, o BNG tiña un gran futuro. E, afortunadamente, estes dez anos demostran que era certo.

Naquela altura eu escoitaba moitas voces fóra, tamén algunhas dentro, que pensaban que un proxecto como BNG xa non tiña cabida, pero eu pensaba en todos eses homes e mulleres que durante tanto tempo traballaron para abrir un proxecto que nace do pobo, que non está sustentado en ningún grupo económico ni mediático e dicía que a forza do noso amor non pode ser inútil. E hoxe estamos no mellor momento da historia do BNG. Tivemos unhas eleccións galegas hai dous anos nas que un de cada tres que foron a votar colleron a nosa papeleta e o fixeron con ilusión e convicción. E estou convencida de que ese cambio que empezou a abrir aí, esa fenda que abrimos ao Partido Popular vai verificarse nas próximas eleccións e poderemos ter un goberno dirixido polo BNG.

Tres eleccións despois daquela asemblea ese medre traduciuse en cuadriplicar a representación a respecto das eleccións de 2016. Nesas eleccións de hai dous anos ás que se refería o obxectivo do BNG foi moi claro, gobernar e liderar o Goberno. Que diría que falta? Porque o crecemento foi obvio, pero tamén o foi que a diminución do Partido Popular foi moito menor que o medre do BNG...

"O que acabamos de ver con Altri é a evidencia de que na sociedade galega hai unha nova maioría que quere políticas alternativas ás do PP"

Os cambios transformadores como os que significa BNG ás veces tardan máis do que quixéramos, pero estamos aí impulsando. E esta lexislatura está demostrando que hai unha pulsión social de cambio: o que acabamos de ver con Altri non é un feito calquera. É a evidencia de que na sociedade galega hai unha nova maioría que quere políticas alternativas ás do Partido Popular; porque Altri non era un proxecto máis, Altri era o gran proxecto, primeiro de Feijóo e logo de Rueda, de modelo de desenvolvemento económico do país, que consiste basicamente en volver a un franquismo industrial das macrocelulosa de Ence e agora, unha macrocelulosa dez veces maior. Pero o resultado é que o pobo mandou e venceu fronte á soberbia e á prepotencia dun PP que estaba facendo de comercial de Altri. Isto é un síntoma igual que moitas outras loitas que estamos vendo neste momento e que o BNG tamén está acompañando na defensa da sanidade pública, do ensino, do dereito a vivir aquí, de reclamación de políticas de vivenda, de que non podemos seguir cum modelo de espolio do noso territorio, de defensa da lingua... Están evidenciando un país que se está abrindo e que hai un cambio que é imparable.

Vendo os números da evolución electoral, todo apunta a que o BNG conseguiu captar electorado que noutros momentos apoiou outras forzas da esquerda como o Partido Socialista ou as antigas mareas. O crecemento, ese salto adiante que lles falta, tería que chegar por electorado que nalgún momento estivo próximo ou colleu a papeleta do PP?

"O BNG non ten teito, quen tocou teito foi o PP"

Sempre digo que os votos non son das forzas políticas, que son das persoas e que en cada momento deciden a quen queren apoiar. Se analizamos o que pasou nas últimas eleccións vemos como o o BNG medra moito máis dos votos que perde o Partido Socialista; creo que estamos conectando con moitos sectores da sociedade que queren unha alternativa propia para Galiza. Polo tanto, se cadra temos que romper ese marco que funcionou máis noutras etapas políticas, porque a sociedade mudou moito e quizais o nivel de fidelidade que hai coas organizacións políticas non ten nada que ver co que podía haber no século pasado, antes desta crise. E tamén é un escenario que nos permite abrir grandes oportunidades. Nós dirixímonos a todos os galegos e galegas que queren máis para este país. Que queren que en Galiza a nosa lingua siga tendo futuro, que queren emprego digno, que queren vivenda a prezos que poidan asumir, que queren que Galiza non sexa unha terra de sacrificio, que queren que os nosos recursos estean ao servizo do país. Eu creo que aí hai unha nova maioría social que se está articulando en torno ao BNG e se acertamos na nosa liña de traballo como estamos acertando nestes últimos anos, o BNG o que está demostrando é que non ten teito. Quen tocou teito foi o Partido Popular. Eu sempre son pouco crente das enquisas en canto á foto fixa que nos queren facer, pero si das tendencias. E o que estamos vendo é como o Partido Popular está baixando e o BNG está subindo. Isto o que nos di é que hai un descontento evidente con estes 20 anos de goberno de Partido Popular que nos están deixando unha Galiza onde a xente vive peor, onde hai menos oportunidades, onde os salarios cada vez dan para menos ou os servizos públicos están máis deteriorados. E fronte a todo iso a única alternativa que hai é o BNG.

Cre, daquela, que dalgunha maneira Galicia pode quedar, non sei se á marxe, pero si ter unha dinámica diferente nun momento global no que, esa chamémoslle internacional reaccionaria está collendo folgos en moitas eleccións? A nivel do Estado, por exemplo, cre que hai marxe para que as vindeiras xerais non dean lugar a unha maioría absoluta de PP e Vox que parece que, nalgúns ámbitos, se dá case por descontada?

"No Estado, se cadra non deberíamos pensar que vai pasar nas eleccións, senón en que ten que facer o Goberno para que os sectores que poidan mirar á extrema dereita como unha alternativa desesperada vexan que hai outra opción"

Primeiro, Galiza é un sitio distinto e temos que sentirnos moi orgullosos. Porque o certo é que en Galiza a extrema dereita é irrelevante. Ten cero deputados no Parlamento Galego, cero concelleiros e concelleiras, cero representantes no Congreso. Creo que isto fala ben de Galiza, pero, ao mellor temos que facer unha reflexión un pouco máis profunda. Porque en moitas partes o que estamos vendo é como xente que nalgún momento non apoiou á dereita agora se está agarrando á extrema dereita como un cravo ardendo ante unha situación de crise evidente que está provocando unha fenda social importante. Témonos que preguntar por que moitas desas persoas deixaron de ver as forzas progresistas como a súa alternativa. E eu iso enténdoo. Porque, claro, cando un ve o que era o centro da socialdemocracia defendendo a agresión a Palestina, como pode ser a socialdemocracia alemá, o disparate é evidente. Cando hai un goberno que se di o máis progresista da historia pero que non está sendo capaz de poñer solucións ante graves problemas que ten a poboación de acceso á vivenda, de perda de poder adquisitivo... Unha tamén entende que haxa unha decepción con persoas que se presentaron ás eleccións cun programa que non están cumprindo. Ou cando vemos como no Estado español con tantas necesidades sociais o que se está facendo é multiplicar o gasto militar. En Galiza, a diferenza do Estado, hai moitas persoas que teñen unha alternativa transformadora como é o BNG. E se cadra o que deberíamos de pensar non é que vai pasar nas eleccións, senón que ten que facer o Goberno, porque ten unha marxe moi importante de actuación para que todos eses sectores sociais que agora poden estar mirando á extrema dereita como unha alternativa desesperada, vexan que hai outra opción. Porque non é que esas forzas estean fóra do goberno, teñen instrumentos moi importantes e deberían avanzar na axenda social. No Estado hai un escenario que está moi aberto e xa vivimos outra lexislatura onde todas as enquisas dicían que ía gobernar a dereita coa extrema dereita e iso non foi o que pasou nas eleccións.

Neste sentido, a nivel de Estado hai unha certa reestruturación no que se dá en chamar a esquerda do Partido Socialista que. Como valoran ou como observan no BNG propostas como a que lanza Gabriel Rufián sobre a necesidade de coordinar esforzos, dalgún tipo de confluencia? Non sei se mesmo tiveron algún ofrecemento nese sentido...

Gabriel Rufián é unha persoa que coñezo, que estimo e valoro. É unha persoa á que hai que escoitar e, evidentemente, desde o BNG compartimos a preocupación polo avance da dereita ou da extrema dereita. Pero en Galiza a xente sabe que o BNG é unha garantía de que nunca vaia gobernar a dereita nin a extrema dereita. E nós xa somos unha fronte ampla que aglutina unha maioría que nos permite precisamente algo tan importante como que en Galiza a extrema dereita xa sexa irrelevante. Polo tanto, creo que a esquerda estatal ten que ser capaz de solucionar os seus propios problemas, os seus dilemas e a súa situación, pero en Galiza temos un panorama moi distinto. É máis, a nosa experiencia colectiva como país ou con forzas políticas que transitaron se camiño... O resultado foi o que foi. A mellor maneira de garantir dereitos e de frear a dereita en Galiza é o BNG. 

Estamos, no caso galego, na metade dunha lexislatura que comezou marcada por unha cuestión á que antes se refería, o proxecto de Altri. Entendo polas súas palabras que cre que o anuncio de arquivo por non entrar nos plans eléctricos do Estado é un punto final definitivo, que non vai haber unha reactivación, que o goberno da Xunta ou a empresa ou ambos non van atopar un camiño para retornar. 

Nunca se sabe o que pode pasar. Pero o evidente neste momento é que o pobo galego fixo que Altri se paralizase. E é máis vendo a sentenza que coñecemos esta semana a respecto de que o Tribunal Superior de Xustiza lle dicía a Xunta que non podía deixar de protexer os terreos nos que ía Altri, quizais ese anuncio se fai deliberadamente antes desta sentenza para ter unha coartada que non sexa a evidencia de como o Partido Popular estaba traballando directamente para Altri e en contra da lexislación vixente. Este é un feito gravísimo e o PP ten que dar explicacións de por que un goberno salta a normativa e desprotexe espazos protexidos única e exclusivamente para beneficiar unha empresa portuguesa que ademais vén contaminar o noso país. Estamos ante un punto moi grave onde o presidente da Xunta ten que comparecer no Parlamento de Galiza, porque o nivel de ocultación que hai con Altri é brutal. Empezando xa por ese acordo secreto que está gardado baixo sete chaves na Xunta de Galiza e que se nos oculta os galegos e ás galegas. Por que non podemos coñecer os documentos que firmou o Partido Popular con Altri? Por que non podemos coñecer esa documentación oficial? Que lle esconde o señor Rueda aos galegos e as galegas? Creo que cada vez é máis evidente que detrás de Altri estaban intereses económicos, non sei se algunha porta xiratoria que agora se truncou e por iso estaba tan enfadado o señor Rueda no último pleno. En todo caso, temos dereito a saber a verdade e desde o BNG non imos parar ata que apareza.

O BNG está tentando obter ese pacto secreto a través da Xustiza, no Tribunal Superior. Confían en que esa vía poida frutificar? Tendo en conta que pola vía parlamentaria xa toparon con algunhas respostas como que a Consellería de Industria di que non coñece o contido do do acordo que asinou o anterior titular da Consellería... 

"O Goberno algo ten que temer para o ocultar a documentación do pacto con Altri"

É todo un disparate tal... Están tan cheos de soberbia e de absolutismo que cren que poden pasar por riba das leis e do Parlamento. É gravísimo ademais que a Consellería nos diga á cara que mente. Como pode dicir que non coñece un documento que asinou un vicepresidente do Goberno galego e que o asinou porque a Xunta ten 40% desa sociedade? Non era seu negocio particular e privado, estaba aí representando o Goberno galego. E como pode ser, ademais, que se atrevan a poñer por escrito que non o coñecen e dous días despois teñamos o presidente da Xunta dicindo que el coñece o contido dese acordo? E á propia conselleira de Industria, nas súas entrevistas, tamén recoñecendo que sabe cal é o contido dese acordo? Estamos ante un abuso claro de poder e ante un Goberno que algo ten que temer para ocultar esta documentación.

Vostede reprochaba ao presidente Rueda tamén neste último pleno que Altri fose ata agora súa única política industrial. Por onde debería ir esa política para o BNG, tendo en conta que Altri como mínimo está arrombada, fóra do carril? 

"A industria ou é sostible ou non ten futuro e se non aprendemos esta lección é que non sabemos nada"

O problema de Altri é que significa un modelo de espolio e destrución do noso territorio que condena o noso rural a ser unha gran masa de eucalipto. No rural temos unha capacidade enormem primeiro en todo o sector agrogandeiro, que ademais na comarca da Ulloa é un exemplo da capacidade de transformación con pequenas e medianas empresas que non só producen leite, que o están transformando. E esta é unha industria vital para nós, para asentar a poboación e coidar o territorio. E despois temos a outra pata, que é o modelo de política forestal que queremos. E nós dicimos que Galiza ten que apostar por un novo modelo sustentable. Estamos en pleno cambio climático, acabamos de ver as consecuencias dos incendios e paréceme un auténtico disparate e unha irresponsabilidade querer estender a política de eucalipto a todo o país. Necesitamos apostar por producións de madeira de calidade, por unha industria que transforme en segundas e terceiras transformacións esta madeira, e se a Xunta en vez de apostar todo na carta perdedora como era Altri apostase, como dixo o BNG no seu momento, por proxectos que realmente transformasen o noso sector forestal quizais hoxe non estariamos onde estamos. Eu tamén me pregunto quen vai asumir as responsabilidades por decidir apostar todo á carta perdedora de Altri en vez de apoiar outros sectores económicos que nese momento tiñan proxectos moi interesantes sobre a mesa para recibir fondos Next Generation. O señor Rueda é o máximo responsable desta situación e este é un fracaso industrial que o único que nos demostra é que non teñen unha política industrial de futuro. A súa única aposta son as industrias do século XX cando estamos en pleno século XXI e hai moito tempo que está superada a falsa dicotomía entre medio ambiente ou industria. A industria ou é sostible ou non ten futuro e se non aprendemos esta lección é que non sabemos nada. Claro que hai alternativas, o problema é que o PP non ten nin confianza nin ningún proxecto de futuro para Galiza. 

Se falamos de medio ambiente e de industria falamos de transición enerxética. A ausencia de plan eólico desde a da cancelación do do Goberno de PSdeG e BNG, por unha banda, e tamén as paralizacións cautelares na xustiza de proxectos eólicos, por outra, están a condicionar o sector das renovables. O BNG vén reiterando que están a prol desa transición e do desenvolvemento eólico pero non do xeito en que se está a facer. Por onde debería ir? Porque o certo é que hai máis de dezasete anos que a potencia é practicamente a mesma e o sector está estancado... 

"A responsabilidade de que o sector eólico estea estancado é do PP, que paralizou un plan eólico perfectamente legal porque o pediron as grandes empresas eléctricas que mandan no Estado"

A responsabilidade de que o sector estea estancado é do PP, que paralizou un plano eólico perfectamente legal única e exclusivamente porque o pediron as grandes empresas eléctricas que mandan no Estado Español e que parece que tamén teñen unha cadeira no Consello da Xunta. A situación actual tamén é a responsabilidade do PP, porque o desenvolvemento eólico necesita planificación e seguridade xurídica, dúas cuestións que o PP non está facendo porque quixo impoñer a lei da selva. O BNG defende que o desenvolvemento enerxético, que non é só eólico porque hai moitas máis enerxías renovables que poden entrar no mix, ten que facerse primeiro tendo en conta cales son as necesidades enerxéticas de Galiza e segundo, respectando a xente do noso medio rural e do mar fronte aos intereses do lobby eléctrico. E isto ten que reverter no noso país: temos que ter unha tarifa eléctrica máis barata para compensarnos con os custos sociais e ambientais da produción de electricidade; a proposta do BNG, que supón unha rebaixa entre un 10% e un 15% da factura da luz, é mellor aliciente para que veñan empresas a Galiza que calquera outra política. E tamén temos que ter unha empresa pública de enerxía como os países da nosa contorna, que ademais permite que eses beneficios redunden no conxunto da sociedade e non en que catro se fagan ricos a costa da electricidade de Galiza.

Referíase antes, cando falábamos do Estado, á crise de vivenda como un dos elementos que está condicionando o panorama político. É posiblemente o gran tema político, tamén no noso país. Despois de 15 anos de escaseza os plans da Xunta falan de 4.000 vivendas nesta lexislatura. Supoñendo que se materialicen, cubrirían arredor do 20% da demanda. Como o abordaría o BNG dende o Goberno? 

"Cómpre topar os prezos do alugueiro, un programa de compra pública de vivenda xa construída e limitar as vivendas de uso turístico"

Hai que ter moita fe para crer niso... O primeiro é que en política de vivenda estamos como estamos porque o Partido Popular leva 17 anos dinamitando a política social de vivenda. Se collemos os históricos é a etapa na que menos vivenda pública se puxo a disposición a pesar de que se sabía que había un problema que xa vén de 2008. Que está facendo o Partido Popular? Eu creo que propaganda É certo que se está licitando algunha vivenda, pero as promesas de Rueda son un bluff, porque as políticas de vivenda do PP son un bluff propagandístico. Que habería que facer? Dar solucións para aquí e agora. Todo o mundo sabe que esas vivendas que está anunciando Rueda non se van a construír nesta lexislatura; se se constrúen de aquí a 2030 xa me parece un pouco máis realista. En todo caso: a xente non pode esperar 4, 5, 6 anos ou 10 anos para que haxa solución aos problemas da vivenda Que faría falta neste momento? Primeiro, topar os prezos do alugueiro e nas zonas onde estamos vendo que hai uns incrementos desmesurados a Xunta podería. Non o fai porque non lle dá a gana. De feito, acaba de boicotear esa declaración no Concello de Santiago e teño moi claro que ese boicot é única e exclusivamente para facerlle oposición ao goberno de Goretti Sanmartín sen importar que iso supoña que a xente poida pagar menos de alugueiro. Que máis podería facer o Goberno? Un programa de compra pública de vivenda xa construída para poñela en alugueiro; é moito máis rápido e ecolóxico e ademais hai recursos públicos para poder facelo. E a terceira: que se limiten as vivendas de uso turístico cun tope do seu número e o primeiro, que se quiten todas as ilegais. A pregunta é por que non o queren facer. 

O que hai é un cambio como mínimo de discurso por parte do Goberno galego despois de anos. Detectan se o PP, dalgunha maneira, tentou non sei se arrebatarlles ou facer súas algunhas das que foron bandeiras a súa campaña en 2024? A vivenda foi foi unha delas, penso tamén noutras como poden ser os traspasos de competencias. Vostedes falan de “abrir fenda” no PP, detectan que o PP quere facer o contrario e facer ver que algunhas políticas que vostedes reivindicaban tamén podes ser do Partido Popular e por iso non fai falta un cambio? 

"O PP é consciente de que se está esgotando o seu ciclo e fai propaganda para ver se convence de que vai facer o que non fixo en 20 anos"

O PP está dándose conta de que ten un problema moi grave en Galiza porque as súas políticas están facendo que a xente viva peor. E nestes dous últimos anos vemos un exercicio de propaganda terrible neses ámbitos mentres a realidade segue sendo a mesma. Se a xente ten máis problemas de acceso a vivenda que hai dous anos moitos é a responsabilidade do PP, se temos un deterioro da sanidade pública que é maior porque os problemas cada vez son máis grandes, o PP pode intentar botar a culpa a Madrid, pero todo o mundo sabe que a responsabilidade da xestión sanitaria está na Xunta. Igual que sabemos que lle recortou 1.600 millóns de euros á Atención Primaria e que por iso temos lista de espera para poder ir ao noso médico de cabeceira. O PP é consciente de que se está esgotando o seu ciclo e está facendo un exercicio de propaganda a ver se convence os galegos e galegas de que agora vai facer o que non fixo en 20 anos. Pero isto tampouco coa, porque cando non hai vontade real para cambiar a situación, os problemas seguen medrando. 

Referíase agora á sanidade. Esta semana publicabamos en Praza.gal que o Sergas quere impulsar que haxa menos xente que rexeite ir a operarse á privada financiada con fondos públicos.Como valora que materialicen nun documento oficial este obxectivo? 

Está ben que polo menos non escondan que están traballando para a sanidade privada aínda que o seu obxectivo tivese que ser que cada vez a sanidade pública teña maior capacidade de resolución. E poden facelo contratando máis persoal, facendo que as nosas instalacións hospitalarias funcionen pola mañá, pola tarde e as fins de semana se é necesario. O único que se necesita é vontade política e recursos, xusto o que non quere destinar o PP. 

Estamos ás portas dun novo ciclo electoral. De momento temos unha data, a das municipais de maio do ano que vén. O BNG chega a eses comicios tendo a alcaldía de Santiago, da que agora falaba, tamén a de Pontevedra, co goberna Lugo e as deputacións de Lugo e da Coruña... Con que expectativas as afrontan? O PP está transmitindo unha sensación de que teñen unhas expectativas moi altas tanto nos sitios nos que leva moito tempo sen gobernar como pode ser Lugo, como tamén por exemplo no Concello de Santiago, que semellan ter no albo dunha maneira especialmente significativa. Vense en condicións de revalidar e ampliar ou vai ser un exercicio de resistencia da esquerda?

"O obxectivo nas municipais é incrementar as alcaldías e a representación, imos dar un gran salto adiante en todo o país"

Nos imos por todas e co obxectivo de mellorar a posición do BNG en todos os ámbitos, non só mantendo as alcaldías que temos senón tamén incrementándoas e incrementando a representación. Nestas eleccións municipais imos dar un gran salto adiante en todo o país que vai acreditar que o BNG é a forza política que avanza, na que cada vez confían máis galegos e galegas. Nos concellos temos un modelo de goberno municipal no que demostramos a capacidade de transformación e isto é o que molesta o Partido Popular. Levámolo demostrando moitos anos en moito concellos pero dicía vostede sobre o caso de Santiago de Compostela: é paradigmático como vemos un PP envorcado en traballar en contra de Santiago única e exclusivamente por intereses partidista. É un escándalo que se neguen á declaración de zona tensionada, pero tamén como se está utilizando a Xunta como ariete contra un goberno democraticamente elixido. Creo que lles vai saír mal, porque Santiago está vendo que o PP é un partido que está traballando en contra da cidade única e exclusivamente polos seus intereses partidistas. E ademais, en Santiago xa sabemos o que significa un goberno do PP: tres alcaldes nun mandato e un goberno que única e exclusivamente traballaba para defender intereses espurios. Fronte a iso, Goretti Sanmartín está demostrando que ten un proxecto de cidade. Creo que o que necesita é unha maioría sólida para poder levar adiante as grandes transformacións que se están iniciando neste mandato, porque aínda nun contexto tan complexo se desbloquearon temas estratéxicos para a cidade.

Tendo en conta os resultados das eleccións galega, cre que pode ser o momento no que avancen significativamente nas dúas cidades máis poboadas? Foron primeira forza en Vigo e tiveron un resultado moi significativo na Coruña...

Imos avanzar en todas as cidades, imos dar un novo gran salto adiante e o BNG vai ser a forza que máis medre nesas eleccións municipais.